Sở GD – ĐT TP. Hồ Chí Minh
Sở GD – ĐT TP. Hồ Chí Minh
Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai
Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai
GIÁO ÁN THỰC TẬP GIẢNG DẠY
GIÁO ÁN THỰC TẬP GIẢNG DẠY
Bài 17
Bài 17
QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN
QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN
CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN
CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN
(Từ thế kỷ X đến thế kỷ XV)
(Từ thế kỷ X đến thế kỷ XV)
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC
1. Kiến thức
Qua bài học này, học sinh hiểu được:
- Quá trình xây dựng và hoàn chỉnh Nhà nước phong kiến Việt Nam diễn ra
trong một thời gian lâu dài trên một lãnh thổ thống nhất.
- Nhà nước phong kiến Việt Nam được tổ chức theo chế độ quân chủ Trung
Ương tập quyền, có pháp luật, quân đội và có chính sách đối nội đối ngoại đầy đủ tự
chủ và độc lập.
- Trên bước đường phát triển, mặc dù tính giai cấp ngày càng gia tăng, Nhà
nước phong kiến Việt Nam nhìn chung vẫn giữ được mối quan hệ gần gũi với nhân
dân.
2. Tư tưởng
- Bồi dưỡng ý thức độc lập dân tộc, bảo vệ sự thống nhất nước nhà.
- Bồi dưỡng niềm tự hào dân tộc.
3. Kỹ năng
Rèn luyện kỹ năng phân tích, so sánh.

cầu đó Ngô Quyền đã làm gì?
- HS đọc SGK tr.87 và trả lời câu hỏi.
- GV đặt câu hỏi: Việc Ngô Quyền xưng vương xây
dựng một chính quyền mới có ý nghĩa gì?
- GV kể chuyện: Năm 944, Ngô Quyền mất. Các
con của ông không đủ uy tín và sức mạnh để duy trì
một chính quyền quân chủ tập trung. Đất nước rơi
vào tình thế hỗn loạn. Sử cũ gọi là “loạn 12 sứ
quân”. Trong hoàn cảnh đó, đã xuất hiện một nhân
vật là Đinh Bộ Lĩnh – là con trai của thứ sử Đinh
Công Trứ. Thưở nhỏ, ông thường cùng lũ trẻ chăn
trâu trong vùng chơi trò đánh nhau, lấy bông lau
làm cờ. Nhờ có tài chỉ huy, lại có chí lớn nên ông
được bạn bè kính phục. Lớn lên vào lúc đất nước
đang hỗn loạn, ông đã cùng các bạn bè thân thiết tổ
chức lực lượng, rèn vũ khí và chiếm giữ vùng đất
Hoa Lư. Được sự ủng hộ nhiệt liệt của nhân dân,
ông đã lần lượt dẹp yên các thế lực cát cứ, thu đất
nước về một mối.
- 939 Ngô Quyền xưng vương, đóng
đô ở Cổ Loa (Đông Anh - Hà Nội).
→ Mở đầu quá trình xây dựng Nhà
nước độc lập tự chủ.
Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần nắm vững
- GV đặt câu hỏi: Sau khi dẹp”loạn 12 sứ quân”
Đinh Bộ Lĩnh đã làm gì?
- GV giảng thích ý nghĩa của quốc hiệu Đại Cồ
Việt: thể hiện tinh thần độc lập, tự chủ của dân tộc.
- GV đặt yêu cầu: Thông qua SGK tr.87, em hãy vẽ
sơ đồ tổ chức nhà nước thời Đinh.

Vua
Văn Ban
Võ
Ban
Tăng
Ban
Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần nắm vững
tăng ban là lực lượng có học thức vừa quản lý tôn
giáo, vừa góp phần giúp nước – Sư Đỗ Thuận được
cử làm người thay mặt vua đi đón sứ thần nhà
Tống. Sư Ngô Chân Lưu vừa phụ trách việc tôn
giáo, vừa là Quốc sư, cố vấn của vua. Ông cũng là
một trong những nhân vật quan trọng được vua Lê
Đại Hành cử đi đón tiếp sứ đoàn của nhà Tống…).
- GV kết luận: Trong thế kỉ X, Nhà nước độc lập tự
chủ theo thiết chế quân chủ chuyên chế đã được
xây dựng. Tuy còn sơ khai, song đó đã là Nhà nước
độc lập tự chủ -của nhân dân ta.
II. PHÁT TRIỂN VÀ HOÀN CHỈNH NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN
Ở CÁC THẾ KỶ XI → XV
Hoạt động 2: Cả lớp và cá nhân
- GV dẫn dắt: Chúng ta vừa tìm hiểu những bước
đầu tiên trong quá trình xây dựng nhà nước độc lập
ở thế kỷ X. Sang thế kỷ XI, mô hình nhà nước ấy
ngày càng hoàn thiện dần theo từng giai đoạn trị vì
của các triều đại. Đến thế kỷ XV, nhà nước phong
kiến Việt Nam đạt đến đỉnh cao. Để tìm hiểu quá
trình phát triển và hoàn chỉnh nhà nước phong kiến
ở các thế kỷ XI – XV, trước tiên chúng ta đi vào
tìm hiểu tổ chức bộ máy nhà nước.

- GV đặt câu hỏi: Em có nhận xét gì việc dời đô của
Lý Công Uẩn? (Gợi ý: liên hệ thực tế hiện nay)
Việc làm đó thể hiện bản lĩnh và tầm nhìn sáng
suốt của vị vua sáng lập ra vương triều Lý bởi
Thăng Long chính là trung tâm của đất nước cả về
địa lý và các yếu tố chính trị, xã hội. Cho đến nay,
gần 1000 năm sau khi Lý Công Uẩn quyết định dời
đô, Hà Nội vẫn giữ được vị trí là một trung tâm
kinh tế, trung tâm chính trị, trung tâm văn hóa của
dân tộc.
- GV tiếp tục dẫn dắt: Vào đầu thế kỷ XIII, nhà Lý
suy yếu trầm trọng. Trong khi đó, họ Trần nổi lên
như là một lực lượng sẵn sang tiếp nhận vai trò lịch
sử là trị vị quốc gia Đại Việt. Năm 1225, sau khi Lý
Chiêu Hoàng (8 tuổi) nhường ngôi cho chồng là
Trần Cảnh (7 tuổi; 1218 - 1277) trong một cuộc hôn
nhân mang màu sắc chính trị thì thời đại của nhà
Trần chính thức bắt đầu. Tiếp sau nhà Trần, năm
1400, Hồ Quý Ly lên làm vua, mở ra giai đoạn trị
vì của nhà Hồ (1400 – 1407).
- GV yêu cầu HS đọc SGK và trình bày tổ chức bộ
máy chính quyền trung ương thời Lý, Trần, Hồ.
- HS theo dõi SGK và vễ sơ đồ lên bảng.
- GV nghe HS trả lời, chỉnh sửa, bổ sung và hoàn
chỉnh sơ đồ tổ chức nhà nước thời Lý, Trần, Hồ.
- 1009, nhà Lý thành lập
- 1010 vua Lý Thái Tổ dời kinh đô từ
Hoa Lư về Thăng Long (Hà Nội)
- 1054 Lý Thánh Tông đặt quốc hiệu
là Đại Việt.

cho dân tộc, Lê Lợi và những người bạn chiến đấu
của ông đã lãnh đạo nhân dân tiến hành cuộc khởi
nghĩa Lam Sơn. Năm 1428, cuộc khởi nghĩa thắng
lợi, Lê Lợi lên ngôi Hoàng đế, lập ra nhà Lê, sử
thường gọi là Lê sơ. Nhà nước quân chủ mới được
tổ chức thao mô hình thời Trần, Hồ.
- GV tiếp tục giảng: Đất nước dần trở nên cường
thịnh. Xuất phát từ những yêu cầu mới về chính trị,
từ những năm 60 của thế kỷ XV, Lê Thánh Tông
tiến hành một cuộc cải cách hành chính lớn.
- GV yêu cầu HS đọc SGK tr.88 và trình bày
những chính sách cải cách của Lê Thánh Tông ở cả
Trung ương và địa phương.
- HS theo dõi SGK và phát biểu:
- GV giải thích thêm: các chức quan trung gian giữa
vua và các cơ quan hành chính (như chức tể tướng)
bị bãi bỏ. Nhà vua làm việc trực tiếp 6 bộ: Lại (giữ
việc quan tước), Hộ (giữ việc ruộng đất), Lễ (giữ
việc lễ nghi), Binh (giữ việc quân sự), Hình (giữ
việc luật lệnh), Công (coi việc xây dựng các công
* Bộ máy nhà nước thời Lê sơ
-1428, Lê Lợi lập ra nhà Lê sơ.
- 1460 – 1471, Lê Thánh Tông tiến
hành cải cách hành chính.
+ Chính quyền trung ương:
Vua
Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần nắm vững
trình) => mỗi bộ phụ trách hoạt động của Nhà
nước. Vua trực tiếp quyết định mọi việc của nhà
nước.

Đạo
Phủ
Huyện Châu
Xã
Thừa ty
Đô ty
Hiến ty
Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần nắm vững
dựng nhà nước thì luật pháp cũng được đặt ra nhằm
để ổn định và quản lý xã hội.
- GV yêu cầu HS đọc SGK tr.89 và trình bày về sự
ra đời của các bộ luật thời phong kiến.
- GV yêu cầu HS đọc phần chữ nhỏ trong SGK
tr.89 và trả lời câu hỏi: Các điều luật trên nói lên
điều gì?
- HS suy nghĩ và trả lời.
- GV kết luận: Luật pháp nhằm bảo vệ quyền hành
của giai cấp thống trị, an ninh đất nước. Riêng
trong bộ Quốc triều hình luật, vai trò của người phụ
nữ được đề cao so với ý thức trọng nam khinh nữ
của Nho giáo.
- GV dẫn dắt: Nếu như luật pháp là công cụ để nhà
nước ổn định và quản lý xã hội thì quân đội là công
cụ được xây dựng nhằm bảo vệ Nhà nước.
- GV yêu cầu HS đọc SGK tr.89 và trình bày về tổ
chức quân đội.
- GV giải thích: chế độ “ngụ binh ư nông” (gửi binh
ở nhà nông): kết hợp chặt chẽ giữa binh và nông,
quân lính được chia phiên, hết phiên canh được cho
về nhà cày cấy. Ưu điểm: giảm bớt chi phí lương

* Đối nội:
Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần nắm vững
- GV nhận xét, bổ sung bằng một số chính sách cụ
thể:
+ Nhân dân: chăm lo đê điều, khuyến khích sản
xuất nông nghiệp
+ Các dân tộc ít người: gả con gái cho các tù trưởng
miền núi; tuy nhiên cũng rất nghiêm khắc đối với
những người có hành động phản loạn hoặc muốn
tách ra khỏi cộng đồng.
- GV đặt câu hỏi: Em có nhận xét gì về tác dụng
của các chính sách đối nội của nhà nước phong
kiến?
- HS suy nghĩ và trả lời.
- GV nhận xét: những chính sách trên thể hiện tư
tưởng “lấy dân làm gốc” của các nhà nước phong
kiến. Qua những chính sách đó, đoàn kết dân tộc
được giữ vững, tạo nên một bức tường thành vững
chắc chống lại âm mưu chống đối, phản loạn, cũng
như thôn tính, bảo vệ sự thống nhất và toàn vẹn
lãnh thổ.
- HS trình bày chính sách đối ngoại.
- GV giải thích thêm: chính sách này hoàn toàn phù
hợp với khách quan của lịch sử. Trong hoàn cảnh
của chế độ phong kiến, là một nước nhỏ bên cạnh
Trung Hoa là một đất nước rộng lớn thì việc phải
giữ hòa hiếu và cống nạp là một điều cần thiết để
giữ vững độc lập. Tuy nhiên, khi có chiến tranh,
nhân dân Đại Việt vẫn thể hiện được ý chí quật
cường, sẵn sang chiến đấu bảo vệ tổ quốc.

gian
tồn tại
Tổ
chức
bộ máy
nhà
nươc
Luật
pháp
Quân
đội
- Dặn dò:
+ HS học bài và trả lời các câu hỏi trong SGK.
+ Chuẩn bị bài 18.