1
DANH SÁCH THÀNH VIÊN THAM GIA NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
VÀ ĐƠN VỊ PHỐI HỢP CHÍNH
1. DANH SÁCH THÀNH VIÊN
ThS. Trần Thị Thanh Thư – Chủ nhiệm đề tài
ThS. Quách Khả Quang – Người phối hợp
2. ĐƠN VỊ PHỐI HỢP CHÍNH
Khoa Vật lý – Trường Đại học Đồng Tháp 2
MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU 10
PHẦN NỘI DUNG 15
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC TỔ CHỨC TỰ HỌC THEO
NHÓM TRONG SINH VIÊN
1.1. Một số khái niệm 15
1.1.1. Phương pháp 15
1.1.2. Học tập 15
1.1.3. Nhóm 16
1.1.4. Tự học 16
1.1.5. Học theo nhóm 16
1.2. Đặc trưng của hoạt động học của sinh viên ở các trường Đại học 16
1.3. Những vấn đề cơ bản về tự học theo nhóm 17
1.3.1. Đặc điểm của học theo nhóm 18
1.3.2. Ưu thế của việc tự học theo nhóm 18
3.1.3. Tăng cường rèn luyện các kỹ năng học tập theo nhóm 48
3.1.4. Phát huy vai trò của đội ngũ nhóm trưởng 52
3.1.5. Tăng cường ứng dụng CNTT vào hoạt động tự học theo nhóm 53
3.1.6. Lựa chọn, sử dụng kết hợp các hình thức tự học theo nhóm 54
3.1.6.1. Chuẩn bị bài thuyết trình mang tính tổng hợp lý thuyết 54
3.1.6.2. Giải bài tập vật lý trong giáo trình bài giảng 56
3.1.6.3. Thảo luận về các thí nghiệm và dụng cụ dạy học 57
3.1.6.4. Trao đổi về rèn luyện nghiệp vụ sư phạm, soạn giáo án, tập giảng 58
3.1.7. Đánh giá hoạt động nhóm 58
3.2. Khảo nghiệm mức độ cần thiết và tính khả thi của các giải pháp 59
PHẦN KẾT LUẬN 62
TÀI LIỆU THAM KHẢO 64
PHỤ LỤC 66 4
DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 1: Bảng tổng hợp lấy ý kiến về mức độ cần thiết thực hiện các kỹ năng của
sinh viên Khoa Vật lý – Trường Đại học Đồng Tháp.
Bảng 2: Bảng tổng hợp đánh giá mức độ thực hiện các kỹ năng của sinh viên Khoa
Vật lý – Trường Đại học Đồng Tháp.
Bảng 3: Bảng kết quả khảo sát mức độ cần thiết và tính khả thi của các giải pháp
nâng cao hiệu quả tự học theo nhóm của sinh viên Khoa Vật lý – Trường Đại học Đồng
Tháp. 5
+ Tìm hiểu thực trạng tự học theo nhóm trong sinh viên Khoa Vật lý – Trường Đại
học Đồng tháp.
+ Đề ra một số giải pháp để nâng cao hiệu quả việc tự học theo nhóm trong sinh viên
Khoa Vật lý.
+ Khảo nghiệm mức độ cần thiết và tính khả thi của các giải pháp thông qua phiếu
điều tra.
2) Nội dung chính
Chương 1: Cơ sở lý luận của việc tổ chức học nhóm trong sinh viên
Chương 2:Thực trạng học nhóm trong sinh viên Khoa Vật lý, Trường ĐH Đồng
Tháp
7
Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả học nhóm và khảo nghiệm mức khả thi của
các giải pháp
3) Kết quả chính đạt được
Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể tóm lược như sau :
1) Hệ thống hóa và góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận của phương pháp tự học theo
nhóm trong sinh viên.
2) Phân tích thực trạng về phương pháp học tập theo nhóm trong sinh viên Khoa Vật
lý – Trường Đại học Đồng, từ đó tìm ra nguyên nhân của thực trạng trên.
3) Đề xuất và lý giải một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả tự học theo nhóm
trong sinh viên Khoa Vật lý.
4) Khảo nghiệm mức độ cần thiết và tính khả thi của các giải pháp.
5) Đề tài có bài báo được nhận đăng ở tạp chí chuyên ngành.
Chủ nhiệm đề tài
9
1. Systematized and contributed more clearly the theoretical of the self group study
method.
2. Analysized the situations of selt group study of the students in Physics
Department in Dong Thap university and found the causes of those situations.
3. Promoded and explained the methods to improve the efficiency of selt group
study.
4. Inspected the necessary and the feasibility of the method.
5. Published one paper in major journal.
Author Tran Thi Thanh Thu 10
PHẦN MỞ ĐẦU
1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
Đã có nhiều tác giả nghiên cứu về lĩnh vực tổ chức nhóm trong dạy học và cũng đạt
được nhiều thành tựu đáng kể, như tác giả Lê Ngọc Diệp “Thiết kế phương án dạy học
theo hình thức tổ chức các hoạt động nhóm phần “dòng điện trong các môi trường” trong
chương trình điện học dành cho hệ ĐHSP Lý nhằm phát huy tính tích cực, tự chủ của sinh
viên trong học tập”, Luận văn cao học. ĐHSP HN, 2010, tác giả đã nghiên cứu về hình
thức tổ chức nhóm trong giảng dạy học phần điện học nhằm phát huy tính tích cực, nâng
các trường đại học và cao đẳng …”. Trích dẫn văn bảng trên cho thấy sự quyết tâm đổi
mới ngành giáo dục của Đảng và Nhà nước ta nhằm mục đích đào tạo cho sinh viên năng
lực tự học, tự nghiên cứu, phát triển tư duy sáng tạo, năng lực thực hành để họ có thể
nhanh chóng giải quyết các tình huống thuộc chuyên ngành đào tạo của mình [2], [3].
Mục tiêu và ý nghĩa của việc sử dụng phương pháp dạy học phù hợp với phương thức
đào tạo theo tín chỉ:
+ Nâng cao ý thức tự giác trong học tập, năng lực tự học, tự nghiên cứu; phát triển
tư duy sáng tạo, rèn luyện kỹ năng thực hành, nâng cao kỹ năng làm việc với người khác,
kỹ năng tìm kiếm và xử lý thông tin, kỹ năng trình bày, thảo luận cho sinh viên;
+ Tăng cường vai trò tổ chức, hướng dẫn, định hướng, điều khiển của giảng viên đối
với hoạt động học, hoạt động tư duy sáng tạo và rèn luyện kỹ năng của sinh viên;
+ Thúc đẩy và tăng cường mối liên kết giữa đào tạo và nghiên cứu khoa học; nâng
cao chất lượng đào tạo nói chung, dạy học nói riêng.
Mục tiêu đào tạo sinh viên của Trường Đại học Đồng Tháp là: học lực bền vững, tự
tin, giàu cá tính.
Bên cạnh đó, việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động
nhận thức của sinh viên đã và đang được thực hiện ở hầu hết các trường đại học trong và
ngoài nước. Trong đó, sinh viên đóng vai trò chủ động trong việc tìm kiếm, xử lí và tiếp
thu kiến thức nhằm mở rộng và nâng cao kiến thức.
Để đạt được kết quả học tập tốt, đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của nhà trường và
nhu cầu của xã hội thì phương pháp tự học theo nhóm được các sinh viên áp dụng ngày 12
càng rộng rãi và phổ biến. Tuy nhiên, làm thế nào để tổ chức tự học theo nhóm một cách
hợp lí, khoa học và đạt hiệu quả tốt nhất vẫn còn là một câu hỏi khó đối với nhiều sinh
viên.
Mặt khác, từ thực tế cho thấy thông qua tổ chức làm việc theo nhóm, các bạn sinh
viên sẽ rèn luyện được cho mình lối tư duy tích cực cũng như khả năng nội suy, phản biện,
học tập và thảo luận nhóm của sinh viên nhằm đánh giá thực trạng, tìm nguyên nhân và đề
xuất giải pháp nâng cao hiệu quả học tập nhóm của sinh viên.
- Phương pháp điều tra
+ Tiến hành xây dựng phiếu điều tra dành cho đối tượng là sinh viên nhằm thu
thập những thông tin cần thiết phục vụ cho cho việc phân tích, đánh giá thực trạng tự học
theo nhóm trong sinh viên và tính khả thi của các giải pháp
+ Thăm dò ý kiến của giảng viên trong Khoa để khẳng định tính khả thi của các
giải pháp đề ra.
* Phương pháp thống kê toán học
Sử dụng phương pháp thống kê toán học nhằm phân tích các số liệu thông qua điều
tra về thực trạng vấn đề nghiên cứu và phân tích các số liệu để đưa ra tính khả thi của các
giải pháp.
6. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động tự học theo nhóm trong sinh viên Khoa Vật lý,
Trường Đại học Đồng Tháp.
- Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng và giải pháp nhằm nâng
cao hiệu quả việc tự học theo nhóm trong sinh viên cả 3 khóa (2008, 2009, 2010) Khoa
Vật lý, Trường Đại học Đồng Tháp. 14
7. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
- Nghiên cứu cơ sở lý luận của phương pháp học tập theo nhóm
- Phân tích thực trạng của phương pháp tự học theo nhóm trong sinh viên Khoa Vật
lý, Trường Đại học Đồng Tháp.
- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phương pháp tự học theo nhóm trong
16
1.1.3. Nhóm
Theo từ điển Tiếng Việt: “Nhóm là tập hợp một số ít người hoặc sự vật được hình
thành theo những nguyên tắc nhất định” [4].
Theo chúng tôi, nhóm là tập hợp những người có tổ chức, hoạt động theo những
nguyên tắc nhất định, nhằm đạt tới mục tiêu và lợi ích chung.
1.1.4. Tự học
Trong quá trình học tập bao giờ cũng có tự học, nghĩa là tự mình lao động trí óc để
chiếm lĩnh tri thức. Trong tự học, bước đầu thường có nhiều lung túng nhưng chính những
lúng túng đó lại là động lực thúc đẩy sinh viên tư duy thoát khỏi những lúng túng, nhờ vậy
mà thành thạo hơn, khi đã thành thạo thì hay đặt câu hỏi, phát hiện câu hỏi và đi đến có đề
tài nghiên cứu. Phương pháp tự học có tác dụng bồi dưỡng năng lực tự học, kĩ năng tự học
làm cầu nối giữa học tập và nghiên cứu khoa học của sinh viên [5].
1.1.5. Học theo nhóm
Học theo nhóm bao gồm: bài tập nhóm, thảo luận nhóm, làm việc theo nhóm v.v… ,
có thể hiểu: Học theo nhóm (trong quá trình học tập) là một trong những hình thức
cộng tác làm việc giữa các thành viên trong nhóm, để cùng nhau giải quyết một vài
vấn đề nào đó (do giáo viên nêu ra hoặc do các thành viên trong nhóm đề xuất), từ đó
tìm ra được hướng giải quyết của vấn đề đã nêu [5].
Hay có thể định nghĩa theo cách khác, học theo nhóm là một hình thức học hợp tác
để nâng cao chất lượng của mỗi thành viên nhờ học hỏi từ bạn bè thông qua quá trình trao
đổi và chia sẻ kiến thức cùng nhau, để giải quyết một vấn đề học tập cụ thể nhằm hướng
đến một mục tiêu chung, từ đó có được những kết quả học tập tiến bộ về nhiều mặt.
1.2. Đặc trưng của hoạt động học của sinh viên ở các trường Đại học
Chất lượng và hiệu quả giáo dục được nâng cao khi và chỉ khi tạo ra được nâng lực
sáng tạo của người học, khi biến được quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục. Luật
giáo dục ghi rõ: “Phương pháp giáo dục Đại học phải coi trọng việc bồi dưỡng nâng lực
phát triển tri thức và các kĩ năng thiết thực cho người học thì phương pháp tự học theo
nhóm chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng. 18
Học tập theo nhóm không những đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp học tập mà
còn rất có ý nghĩa đối với việc tự học của mỗi người. Các nhà nghiên cứu đã từng tuyên
bố rằng, “cho dù nội dung môn học như thế nào thì sinh viên làm việc theo từng nhóm nhỏ
cũng có khuynh hướng học được nhiều hơn những gì được dạy và nhớ lâu hơn so với các
hình thức dạy học khác’’ (Theo Barbara Gross Davis, Tools for Teaching)
1.3.1. Đặc điểm của học theo nhóm
Học theo nhóm là một cách học đòi hỏi mỗi thành viên trong nhóm cùng thực hiện
một cam kết làm việc nhất định không có sự hướng dẫn trực tiếp của giảng viên mà dựa
trên sự hợp tác và phân công công việc hợp lý trong nhóm.
Học theo nhóm được biểu hiện:
+ Mọi thành viên trong nhóm đều hướng đến mục tiêu chung nhất định,
+ Có sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các thành viên,
+ Có trách nhiệm, lợi ích liên đới trong sản phẩm nhóm.
Nếu học tập theo nhóm được tổ chức và điều khiển một cách khoa học và hợp lý sẽ
đem lại rất nhiều lợi ích.
Tuy nhiên, nếu sử dụng phương pháp tự học theo nhóm không đúng cách, không phù
hợp với nội dung và thiếu kỹ năng thực hiện thì có thể chỉ mang tính hình thức, gây mất
nhiều thời gian, sản phẩm không mang tính tập thể, các cá nhân thiếu tích cực sẽ đùn đẩy
cho những người năng nổ, nhiệt tình
Chính vì vậy để tự học theo nhóm thực sự đem lại kết quả cao thì mỗi thành viên
trong nhóm cần nhận thức đúng đắn về trách nhiệm của mình, cùng rèn luyện kỹ năng làm
việc nhóm thật hiệu quả [9], [10].
1.3.2. Ưu thế của việc tự học theo nhóm
Những ưu thế từ phương pháp học tập này hầu như sinh viên nào cũng nhận thức
20
- Nhóm ngang: Là nhóm sau khi nhận yêu cầu làm bài người nhóm trưởng sẽ lập đề
cương rồi phân chia từng phần công việc cho các thành viên, sau đó tổng hợp và hoàn
thiện bài tập của nhóm.
+ Ưu điểm:
Thành viên thích vì làm ít, không mất nhiều công sức.
Phát huy nhiều khả năng của các thành viên, mỗi người đều được rèn luyện kỹ
năng tìm tài liệu, xử lý tài liệu, viết bài
+ Nhược điểm:
Sinh viên chưa bao quát hết kiến thức, dẫn đến có một số kiến sinh viên chưa nắm
được (người làm phần 1 sẽ không hiểu đến các phần 2, 3)
Thiếu thông tin từ các phần khác nên khả năng chồng chéo lên nhau là rất cao.
- Nhóm dọc: Nhóm trưởng hiểu rõ năng lực các thành viên trong nhóm. Nhóm trưởng
nhận đề tài sau đó phân chia cụ thể: ai viết đề cương, ai tìm tài liệu, ai xử lý tài liệu, ai viết
bài, ai phản biện lại bài viết của nhóm, ai chuẩn bị câu hỏi phản biện lại nhóm khác, ai là
thư ký
+ Ưu điểm:
Mỗi thành viên đều nắm rõ chủ đề thảo luận
Phát huy được thế mạnh mỗi thành viên
Rèn luyện thêm một số kỹ năng mềm như: lập kế hoạch nhóm, phân công công
việc hợp lý
+ Nhược điểm:
Đòi hỏi nhóm trưởng phải thực sự có năng lực
Đòi hỏi năng lực và sự phối hợp chặt chẽ giữa các thành viên trong nhóm.
- Nhóm kết hợp: Tất cả các thành viên trong nhóm đều phải làm tất cả các công việc.
+ Ưu điểm:
22
hiện mục tiêu và giữ cho mọi người đi đúng hướng, đem nguồn lực về cho nhóm khi cần
thiết, khuyến khích mọi người và gỡ rối cho nhóm khi gặp vấn đề nan giải.
+ Phân công nhiệm vụ rõ ràng, hợp lý: Phân công nhiệm vụ là một việc làm không
thể thiếu khi học tập theo nhóm. Khi phân công phải chú trọng phân công phù hợp với
năng lực của từng thành viên vì mỗi cá nhân sẽ cống hiến hết mình nếu họ được đánh giá
đúng năng lực, sử dụng đúng và được tin tưởng. Sự phân công rõ ràng trách nhiệm của
từng thành viên sẽ là yếu tố quan trọng tạo nên thành công cho nhóm [23], [25].
1.3.5. Một số kĩ năng cần phải có trong khi làm việc theo nhóm
Các kết quả nghiên cứu đều cho thấy tính ưu việt của làm việc nhóm trong việc hình
thành phẩm chất quan trọng cho con người sống trong thế giới hiện đại như tính độc lập,
tính tích cực, sự tự tin, tinh thần hợp tác và kĩ năng sống và làm việc trong tập thể. Để
hoạt động theo nhóm có hiệu quả sinh viên cần phải có một số kĩ năng cơ bản làm việc
theo nhóm như sau:
* Thu thập thông tin
Thông tin thu nhận được có thể từ giáo trình, bài giảng của giảng viên, từ các tài liệu
tham khảo khác, từ internet, từ thí nghiệm hay từ học hỏi ở nhóm bạn v.v… những thông
tin này phải cần thiết cho việc giải quyết vấn đề học tập của nhóm.
Để có thể thu thập được thông tin cần thiết, sinh viên phải nắm được mục tiêu của
hoạt động. Mục tiêu này do nhóm tự xác định.
* Xử lí thông tin
Đây là hoạt động đòi hỏi tư duy sáng tạo cao, sinh viên phải lập kế hoạch và thực
hiện kế hoạch để xử lí những thông tin thu thập được nhằm rút ra những kết luận cần
thiết. Hoạt động này có thể được tiến hành trong quá trình họp nhóm để thực hiện các
thao tác phân tích, so sánh, tổng hợp, quy nạp, suy luận, đánh giá các thông tin thu được
để giải quyết vấn đề mà nhóm đưa ra nêu ra.
* Truyền đạt thông tin
hợp lí, tế nhị; phê bình, bình luận ý kiến, chứ không bình luận cá nhân; phản đối một
cách nhẹ nhàng, không chỉ trích [23], [27]. 24
1.3.6. Thành lập nhóm
- Cách thành lập nhóm
+ Số lượng thành viên trong nhóm trong khoảng từ 5 đến 8 người, với số lượng
này sẽ hoạt động hiệu quả.
+ Nhóm được hình thành trên cơ sở các sinh viên có cùng chí hướng để thực hiện
một vấn đề nào đó.
+ Để nhóm dễ hoạt động thì các thành viên phải có cùng điều kiện về hoạt động,
chẳng hạn như: cùng thời gian, vị trí và công việc.
+ Các thành viên trong nhóm không có bất đồng riêng tư từ trước.
- Cơ cấu của nhóm, bao gồm:
+ Một nhóm trưởng có trách nhiệm tổ chức, điều hành mọi hoạt động của nhóm;
+ Một nhóm phó để thay thế, hỗ trợ nhóm trưởng khi nhóm trưởng vắng mặt;
+ Một thư ký để ghi chép nội dung, diễn biến các cuộc họp, thảo luận của nhóm,
thư ký có thể được thay đổi theo từng cuộc họp nhóm hoặc cố định từ đầu đến cuối.
- Nhóm tiến hành bầu nhóm trưởng
Bầu nhóm trưởng trên cở sở thoả thuận với nhau, tiêu chí bầu là:
+ Nhóm trưởng là người có khả năng giao tiếp tốt, tạo được mối thân thiên giữa
các thành viên.
+ Có khả năng đánh giá và tổng hợp một vấn đề
+ Có khả năng nhân sự: phân chia công việc, giao nhiệm vụ cho các thành viên,
chủ trì được các buổi học theo nhóm và đảm bảo được tiến độ thực hiện các công việc,
nhiệm vụ đã đề ra.
+ Phải có khả năng chuyên môn, khả năng này rất quan trọng, nó đảm bảo công
việc của nhóm có đạt được quả cao hay không thông qua việc: kiểm tra, phân tích và khắc
Copyright: Tài liệu đại học ©