TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN


LÊ THỊ HUYỀN CHI
TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ NGUỒN THU
CỦA BẢO HIỂM XÃ HỘI VIỆT NAM
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN TRỊ KINH DOANH THƯƠNG MẠI
Người hướng dẫn khoa học:
GS.TS. Đặng Đình Đào
HÀ NỘI, 2014
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn:"Tăng cường quản lý nguồn thu của BHXH
Việt Nam"là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Các tài
liệu, số liệu trích dẫn trong luận văn đều chính xác và có nguồn gốc rõ ràng.
Tác giả
Lê Thị Huyền Chi
LỜI CẢM ƠN
Trên đây là những kết quả nghiên cứu của đề tài: "Tăng cường quản lý
nguồn thu của BHXH Việt Nam”. Để hoàn thành được luận văn, ngoài những
nỗ lực của bản thân còn có sự đóng góp giúp đỡ tích cực của thầy giáo GS.
TS. Đặng Đình Đào và các cán bộ trong Ban Tài chính – Kế toán thuộc
BHXH Việt Nam. Tôi xin chân thành cảm ơn những những người đã nhiệt
tình giúp đỡ để hoàn thành luận văn này.
MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt Diễn giải
ASXH : An sinh xã hội
BHXH : Bảo hiểm xã hội
BHYT : Bảo hiểm y tế
BHTN : Bảo hiểm thất nghiệp
KCB : Khám chữa bệnh

nào để tránh vỡ quỹ BHXH, duy trì và phát huy hết tiềm năng của các nguồn
hình thành quỹ BHXH hiện nay là vấn đề rất cấp thiết. Là một nhân viên đang
công tác trong ngành BHXH tôi chọn đề tài “Tăng cường quản lý nguồn thu
của Bảo hiểm xã hội Việt Nam" làm đề tài nghiên cứu nhằm phân tích, đánh
giá, nhận định thực trạng quản lý nguồn thu BHXH trong thời gian qua để tìm
ra những vấn đề còn tồn tại, vướng mắc và những nguyên nhân của nó; từ đó
đề xuất những quan điểm và giải pháp tăng cường quản lý Nhà nước nguồn
thu BHXH ở nước ta giai đoạn hiện nay.
i
CHƯƠNG 1
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN LÝ NGUỒN THU
CỦA CƠ QUAN BHXH VIỆT NAM
1.1. Khái quát về nguồn thu BHXH và vai trò của nó trong hệ
thống BHXH Việt Nam
Nguồn thu BHXH là nguồn hình thành Quỹ BHXH, tập hợp những
đóng góp bằng tiền của bên tham gia BHXH (bao gồm người lao động, người
sử dụng lao động và Nhà nước trong một số trường hợp) và các nguồn thu
hợp pháp khác, hình thành một quỹ tiền tệ tập trung để chi trả các trợ cấp
BHXH và các chi phí nghiệp vụ khác theo quy định của pháp luật.
1.2. Những nguồn thu quỹ BHXH và phương pháp xác định
1.2.1. Nguồn hình thành
Ở Việt Nam hiện nay, nguồn hình thành nên quỹ BHXH (bao gồm cả
quỹ BHXH, BHTN, BHYT mà gọi chung là quỹ BHXH) đã được quy định
trong điều lệ BHXH hiện hành. Nhìn chung, quỹ BHXH thường được hình
thành từ sự đóng góp của người sử dụng lao động, người lao động và của Nhà
nước. Sự đóng góp của người sử dụng lao động và người lao động (gọi chung
là các bên tham gia BHXH) là nguồn chủ yếu để hình thành quỹ BHXH.
1.2.2. Phương pháp xác định
a) BHXH bắt buộc từ 01/01/2014 trở đi: bằng 26%, trong đó người lao
động đóng 8%; đơn vị đóng 18%.

Tối đa 6 % mức tiền công, tiền lương của người lao động, trong đó
người lao động đóng 1/3 và người sử dụng lao động đóng 2/3. Hiện nay đang
áp dụng bằng 4,5 % tiền công, tiền lương người lao động nhận được, ở một số
đối tượng được tính bằng 4,5 % mức lương tối thiểu chung và do các tổ chức
bảo hiểm xã hội, hoặc do NSNN đóng góp.
1.3. Những nội dung cơ bản, phương pháp và tổ chức quản lý nguồn
thu của BHXH Việt Nam
1.3.1. Nội dung
Quản lý nguồn thu BHXH (gồm BHXH và BHYT) theo góc độ nguồn hình
thành gồm 02 nội dung: Quản lý đối tượng thu BHXH và Quản lý công tác
thu BHXH.
1.3.2. Phương pháp quản lý nguồn thu
iii
a) Qun lý thông qua giáo dc, tuyên truyn
Bng tuyên truyn, giáo dc tác   ng vào tâm lý, tình cm ca ng  i lao
  ng nhm nâng cao tính t nguyn, t giác tham gia BHXH. Giúp h thy
   c tham gia BHXH, BHYT là quyn li và ngha v ca mi cá nhân,
ngoài mc ích giúp bn thân mình khi b m au, mt sc lao   ng, n  nh
cuc sng còn góp phn sn s và giúp   các cá nhân khác trong xã hi,  
c  t n  c i lên. Hot   ng tuyên truyn có vai trò to ln trong các chính
sách an sinh xã hi nói chung
và vi công tác thu nói riêng. Vic m rng và tng nhanh   i t  ng thu
ph thuc rt ln vào nhn thc ca ng  i dân, ng  i lao   ng và ng  i s
dng lao   ng. Tuyên truyn làm sao cho h thy rng vic tham gia BHXH,
BHYT là cn thit, thoát ra khi tâm lý ngi ngùng, vô trách nhm hoc
không mun óng góp là nhim v ln ca cán b tuyên truyn cng nh cán
b thu ngành BHXH.
b) Qun lý bng công c  hành chính
Thông qua các văn bản hướng dẫn của Nhà nước cũng như những sửa
đổi, bổ sung để hoàn thiện công tác thu và quy trình thu của BHXH Việt

+ Các nguồn tài trợ, viện trợ của các cá nhân, đơn vị trong và ngoài nước
và các nguồn thu khác.
1.4.2.Các nhân tố khách quan
a) Chính sách của Đảng và Nhà nước.
b) Phụ thuộc vào tình hình kinh tế xã hội.
v
BHXH Việt Nam
BHXH
Tỉnh 1
BHXH
Tỉnh 2
BHXH
Tỉnh 3
BHXH
Tỉnh 63
BHXH
Tỉnh 64
BHXH
Huyện 1.1
BHXH
Huyện 1.n
BHXH
Huyện 64.1
BHXH
Huyện 64.m
c) Phụ thuộc vào công tác thông tin tuyên truyền về chính sách BHXH.
CHƯƠNG 2
PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NGUỒN THU
HIỆN NAY CỦA BHXH VIỆT NAM
2.1 Khái quát về Bảo hiểm xã hội Việt Nam

đạo cấp ủy, chính quyền cấp huyện trực tiếp làm việc với các doanh nghiệp
trên địa bàn nợ đọng, chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, đẩy mạnh hoạt
động của Tổ thu nợ cấp tỉnh, cấp huyện để tăng thu, giảm nợ đọng; kiểm tra
việc chấp hành pháp luật về BHXH, BHYT tại các đơn vị sử dụng lao động.
2.2.2. Về phương pháp quản lý
2.2.2.1. Quản lý thu thông qua công tác tuyên truyền, giáo dục
Xác định công tác tuyên truyền có vai trò quan trọng, tác động trực tiếp
đến người lao động, đối tượng thụ hưởng các chính sách xã hội. Ngay từ đầu
năm, BHXH các đơn vị đã chủ động xây dựng kế hoạch, chương trình công
tác tuyên truyền, triển khai đến BHXH các huyện và các phòng nghiệp vụ .
Các nội dung và hình thức tuyên truyền phong phú và đa dạng, dễ hiểu, tạo
sức lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống xã hội.
2.2.2.2. Quản lý nguồn thu bằng phương pháp hành chính
- Quản lý trong khâu đăng ký lao động tham gia BHXH
- Quản lý trong khâu tổ chức, thực hiện thu BHXH
- Quản lý hệ thống sổ sách biểu mẫu quản lý thu
- Quản lý nguồn thu bằng công nghệ tin học
2.2.2.3. Quản lý nguồn thu bằng phương pháp kinh tế
BHXH Việt Nam là cơ quan hành chính Nhà nước, do đó các phương
vii
pháp kinh tế tác động đến đối tượng tham gia BHXH còn hạn chế. Hiện nay
biện pháp kinh tế tác động có hiệu quả nhất đối với các đơn vị sử dụng lao
động là phạt nộp chậm BHXH.
2.2.3. Về tổ chức quản lý thu BHXH
Công tác thu tại cơ quan BHXH Việt Nam được thực hiện theo quy trình
như sau:
Quản lý nguồn thu thông qua các công tác thanh tra, kiểm tra
Để tránh việc lạm dụng, sử dụng sai các quỹ BHXH nói chung và việc
bảo tồn, phát triển nguồn thu nói riêng của Ngành BHXH, hiện nay tại BHXH
Việt Nam thành lập Ban Kiểm tra, hàng năm có tổ chức các cuộc kiểm tra

quan BHXH Việt
Nam
phạm trong lĩnh vực thu BHXH,BHYT.
2.3. Đánh giá tình hình quản lý nguồn thu BHXH hiện nay và những
vấn đề còn tồn tại
2.3.1. Về nội dung
2.3.2.1. Quản lý đối tượng tham gia
Tuy số đối tượng tham gia BHXH, BHYT tăng hàng năm, nhưng tỷ lệ
tăng thấp (năm 2013 tăng 0,98% so với năm 2012). Số đối tượng tham gia
BHXH tự nguyện tăng 29,6% so với năm 2012 nhưng mới chỉ đạt 173.462
người. Đến nay vẫn còn khoảng 30% dân số chưa tham gia BHYT, trong đó
có các nhóm phải tham gia BHYT theo lộ trình Luật BHYT quy định nhưng
vẫn không tham gia đầy đủ. Nguyên nhân là do luật BHYT quy định nhiều
nhóm đối tượng mới nhưng chỉ quy định tham gia BHYT theo cá nhân mà
không theo hộ gia đình nên chưa đảm bảo nguyên tắc chia sẻ cộng đồng, dẫn
đến mới chỉ người già, ốm mới tham gia. Mặt khác, các văn bản hướng dẫn
Luật chưa quy định trách nhiệm đầy đủ các cấp, các ngành trong tổ chức
tham gia BHYT.Việc nắm được số lao động hợp đồng thực chất làm việc tại
các doanh nghiệp hiện nay gặp nhiều khó khăn do số lượng cán bộ thu BHXH
mỏng, lại phải bố trí theo dõi hàng tháng, hàng quý số lao động tăng giảm,
thuộc diện phải đóng BHXH của các doanh nghiệp trên địa bàn.
2.3.2.2. Công tác quản lý thu
Số thu BHXH đạt một kết quả cao như vậy là do công tác tuyên truyền
phổ biến và những văn bản quy định bắt buộc đối với người tham gia BHXH
(bao gồm cả BHYT bắt buộc và BHYT tự nguyện) được kết hợp với các chế
tài xử phạt vi phạm BHXH đã được ban hành đến từng cơ quan đơn vị,
phường, xã và nhất là lưu học sinh, sinh viên ở các khối tiểu học, trung
học… đã tham gia tăng lên rất nhiều. Do đó đã dẫn đến số thu BHXH của
các năm cung tăng lên rất đáng kể góp phần giảm chi đáng kể cho ngân sách
ix

còn hạn chế, do đó chưa có sức thuyết phục, động viên các thành phần tham gia.
2.3.2 Tổ chức thực hiện
a) Vẫn còn tình trạng nợ đọng BHXH
b) Tình trạng chiếm dụng, trốn tránh nghĩa vụ nộp BHXH của các đơn
vị, thiếu tinh thần trách nhiệm của một bộ phận cán bộ ngành BH
c) Bất cập trong việc quản lý sổ BHXH, thẻ BHYT
d) Thanh tra, kiểm tra công tác thu BHXH, BHYT còn gặp nhiều hạn
chế
CHƯƠNG 3
NHỮNG GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ
NGUỒN THU Ở BHXH VIỆT NAM
3.1. Mục tiêu phương hướng phát triển của Ngành BHXH Việt Nam
trong giai đoạn tới
Trong những năm sắp tới, BHXH Việt Nam xác định sẽ tập trung đẩy
mạnh tuyên truyền mở rộng đối tượng tham gia, tiến tới năm 2020 có khoảng
35% lực lượng lao động tham gia BHXH và 100% người dân tham gia
BHYT, hoàn thành chỉ tiêu nhiệm vụ thu BHXH, BHYT được Chính phủ giao
hàng năm, thực hiện chi đúng, chi đủ, chi kịp thời các chế độ.
3.2. Giải pháp tăng cường quản lý nguồn thu của BHXH Việt Nam
Thứ nhất, hoàn thiện nội dung quản lý
Thứ hai, hoàn thiện phương pháp quản lý thu BHXH.
Thứ ba, hoàn thiện tổ chức quản lý thu BHXH trong đó chú trọng ở
các lĩnh vực: Đào tạo nguồn nhân lực, hợp tác quốc tế về BHXH, tăng cường
xi
công tác thanh tra, kiểm tra.
3.3. Kiến nghị
Kiến nghị với quốc hội: Đề nghị quốc hội xem xét đổi mới các chính
sách kinh tế tài chính, hoàn thiện hệ thống pháp luật về Bảo hiểm xã hội, có
các chính sách mở rộng đối tượng thu BHXH, BHYT, xem xét, sửa đổi luật
BHXH, BHYT sao cho phù hợp với điều kiện hiện nay.

LÊ THỊ HUYỀN CHI
TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ NGUỒN THU
CỦA BẢO HIỂM XÃ HỘI VIỆT NAM
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN TRỊ KINH DOANH THƯƠNG MẠI
Người hướng dẫn khoa học:
GS.TS. Đặng Đình Đào
HÀ NỘI, 2014
LỜI MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết cần phải nghiên cứu đề tài
Hoạt động bảo hiểm xã hội (BHXH) là một trong những hoạt động quan
trọng nhất của hệ thống an sinh xã hội nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao
động nói riêng và nhân dân nói chung và thúc đẩy phát triển kinh tế. Hệ thống
BHXH bảo vệ lợi ích cho mọi người lao động khi bị ốm đau thai sản, tai nạn
lao động, khi về già hoặc khi gặp phải những rủi ro biến cố trong cuộc sống
thông qua việc hình thành một quỹ BHXH do các bên tham gia BHXH đóng
góp và sự hỗ trợ của nhà nước. Trong quá trình thực hiện, chế độ chính sách
về bảo hiểm xã hội không ngừng được bổ sung, sửa đổi cho phù hợp với từng
thời kỳ phát triển của đất nước nhằm đảm bảo quyền lợi đối với người lao
động. Trước năm 1995, nguồn thu BHXH rất hạn chế, mọi nhu cầu chi
BHXH đều do ngân sách Nhà nước cấp, không có Quỹ BHXH độc lập. Từ
năm 1995 đến nay, cùng với sự ra đời của hệ thống BHXH Việt Nam là đơn
vị sự nghiệp trực thuộc Chính phủ, Quỹ BHXH được hình thành, hạch toán
độc lập với ngân sách Nhà nước. Tuy nhiên, việc quản lý các nguồn thu
BHXH để hình thành Quỹ BHXH làm cơ sở chi trả cho các chế độ BHXH,
cũng như chi phí khám chữa bệnh bảo hiểm y tế của dân chúng chưa thực sự
được quan tâm sâu sát trong thời gian qua. Quản lý nguồn thu BHXH như thế
nào để tránh vỡ quỹ BHXH, duy trì và phát huy hết tiềm năng của các nguồn
hình thành quỹ BHXH hiện nay là vấn đề rất cấp thiết. Vì vậy tôi quyết định
chọn đề tài: “Tăng cường quản lý nguồn thu của BHXH Việt Nam” cho
luận văn tốt nghiệp của tôi nhằm phân tích, đánh giá, nhận định thực trạng

thi nhằm tăng cường quản lý nguồn thu của BHXH Việt Nam. Để thực hiện
được mục tiêu trên, các mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài là:
2
- Hệ thống hóa những lý luận về BHXH, nguồn thu BHXH, về quản lý
nguồn thu BHXH.
- Phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý nguồn thu BHXH hiện
nay của BHXH Việt Nam, những mặt được và chưa được. Phân tích những
nhân tối ảnh hưởng đến quản lý thu BHXH và đưa ra các dự báo về sự phát
triển về đối tượng và nguồn thu BHXH trong thời gian tới.
- Đề xuất các biện pháp để tăng cường, quản lý và đầu tư quỹ BHXH,
giải quyết tính cấp thiết đề ra của đề tài.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng: nghiên cứu quá trình quản lý nguồn thu BHXH
- Phạm vi nghiên cứu:
Đề tài nghiên cứu quá trình quản lý nguồn thu BHXH từ năm 2007-2013:
các nội dung quản lý nguồn thu, công cụ quản lý nguồn thu BHXH và các
phương pháp quản lý nguồn thu BHXH. Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm
hoàn thiện công tác quản lý nguồn thu của BHXH Việt Nam trong thời gian tới.
5. Phương pháp nghiên cứu
Sau khi thu thập được các thông tin cần thiết liên quan đến quá trình
nghiên cứu, tiến hành phân tích, tổng hợp và đánh giá số liệu. Một số phương
pháp được sử dụng để tiến hành công việc này là:
- Phương pháp tổng quan tư liệu: Phương pháp này nhằm tổng hợp, rà
soát lại các tài liệu đã thu thập được và có sự định hướng cho việc sử dụng
các tài liệu đó như thế nào.
- Phương pháp so sánh: Là phương pháp được sử dụng khá phổ biến
trong phân tích nói chung. Phương pháp so sánh là phương pháp xem xét các
chỉ tiêu phân tích bằng cách dựa trên việc so sánh số liệu với một chỉ tiêu cơ
sở (chỉ tiêu gốc). Phương pháp so sánh được sử dụng trong nghiên cứu để có
được những chỉ tiêu cụ thể về khối lượng, giá trị cũng như tốc độ tăng trưởng