ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
===================== NGUYỄN THỊ HIỀN
ẢNH HƢỞNG CỦA PHẬT GIÁO VÀ ĐẠO GIÁO ĐẾN TÍN
NGƢỠNG THỜ MẪU Ở ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ

LUẬN VĂN THẠC SỸ
CHUYÊN NGÀNH TÔN GIÁO HỌC
Hà Nội - 2014 LỜI CAM ĐOAN

 “Ảnh hưởng của Phật giáo và Đạo giáo đến
tín ngưỡng thờ Mẫu ở đồng bằng Bắc Bộ”     u ca
i s ng dn ca Tin Quc Tut qu 
trong lu trong bt k 

n trong lu
c ch n gc. Nu m.

H Nguyễn Thị Hiền


PHẦN NỘI DUNG:
CHƢƠNG I: KHÁI LƢỢC VỀ TÔN GIÁO VÀ TÍN NGƢỠNG THỜ MẪU Ở ĐỒNG
BẰNG BẮC BỘ 6
1.1 Tổng quan về tín ngƣỡng, tôn giáo vùng đồng bằng Bắc Bộ 6
1.1.1 Đặc trưng về văn hóa vùng đồng bằng Bắc Bộ 6
1.1.2 . Phật giáo và Đạo giáo trong bối cảnh tín ngưỡng, tôn giáo vùng đồng bằng
Bắc Bộ 16
1.2 Tổng quan về tín ngƣỡng thờ Mẫu ở đồng bằng Bắc Bộ 26
1.2.1 Lược sử các loại hình thờ Mẫu tiêu biểu 26
1.2.2 Tín ngưỡng thờ Mẫu ở đồng bằng Bắc Bộ 34
CHƢƠNG II: DẤU ẤN ẢNH HƢỞNG CỦA PHẬT GIÁO VÀ ĐẠO GIÁO ĐẾN TÍN
NGƢỠNG THỜ MẪU Ở ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ 43
2.1 Sự ảnh hƣởng của Phật giáo đến tín ngƣỡng thờ Mẫu 43
2.1.1 Ảnh hưởng của yếu tố Mật tông 43
2.1.2 Ảnh hưởng của hình tượng Quán Thế Âm Bồ Tát 55
2.2 Ảnh hƣởng của Đạo giáo đến tín ngƣỡng thờ Mẫu ở đồng bằng Bắc Bộ 69
2.2.1 Ảnh hưởng từ quan niệm vũ trụ luận của Đạo giáo đến tín ngưỡng thờ Mẫu 69
2.2.2 Ảnh hưởng của Đạo giáo thần tiên, phù thủy đến tín ngưỡng thờ Mẫu 80
2.3 Đánh giá chung về sự ảnh hƣởng của Phật giáo và Đạo giáo đến tín ngƣỡng thờ
Mẫu ở đồng bằng Bắc Bộ 93
KẾT LUẬN 100
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 102
1

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài
Trong bi c gii din ra mnh m n
t nng
c th  bo tn sc truyn thng ca

 cn bo thng hn
ch cn khc ph nh a nn
c trong bi cn nay.
T c tii s i nhng
 n thng cc, nh Mu thn ca
i Vin v “Ảnh hưởng của Phật giáo và Đạo giáo đến
tín ngưỡng thờ Mẫu ở đồng bằng Bắc Bộ”   lu
Trit hc.
2. Tình hình nghiên cứu
Viu v s ng cng 
 Vit Nam, nhng th Mu tuy
 n nay mi ch t s u
 cn v  o M
t Nam,  nh 
   c Th         c
ng rc bo tn
c       o Mu  Vi    
 thng m v o Mu. Cu
o Mu t i, t cng t
 c snh:
 vic th N thn, Mu thu Tam ph - T ph c
n v nhiu ma s n  
n ngoi sinh nt nhim
 c c o Mu (Nxb. Khoa hi,
3

     a th    n (Nxb. Th gii,
 o M        i Vit Nam
(Nxb. Khoa hng (Nxb.
Khoa h

3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục đích: i h thng v nhng ng
ca Phng th Mu  ng bng Bc
B.
- Nhiệm vụ: Lui quyt nhng v s
Thứ nhất: tng quan v bi cng bng
Bc B n mn Ph
Thứ hai: tng quan v ng Mu th M
biu  ng bng Bc B.
Thứ ba: ng biu hin c th ng ca Ph
ng th Mu  ng bng Bc B.
Thứ tư:  s ng
ca Phng th Mu.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: ng ca Ph
ng th Mu  ng bng Bc B.
- Phạm vi nghiên cứu: ng ca Ph
ng th Mu th hin trong ni 
l th 
5. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu
Lum ca ch - ng H
m cng Cng Sn Vit Nam v v 
ng thi s dt bin chng, duy vt lch s,
ng hp, din dch, quy n- lch s
v  nhu c
5

6. Ý nghĩa của luận văn
- Lut phng th M
ng ca Phng th M

mnh m nh sang m 
giai cng ci Vit ch xut
hin  Bc B t cui thi k ng bng Bc B 
vng b p
i sn t
chnh, tr ng bng n li cho canh
ng bng Bc B  n t ca
nhng ta nhng nc r ci Vit gn
vi np trc vi nhng di cn

 ng bng Bc B 
c B bu phi chu nhc, b ng b
. Ti   u tranh chng li nh  t,
phong kic, bo v bn sc trong sut 10 th
ki k ng thi k 
mt trong nhc B t hn
c 
7

Sau chin thng Bi Vii k t
ch  i k c thay th
ng mt quc gia t ch xen ging cuu tranh chng
gic ngoo v c, tt c ty lch s 
t   ng bng Bc B       a
nhiu trii phong kii vic tr  -
 - a c c.
n b  quc th n
i qua nhiu bin c, chuyn tip ca lch sc B
vn gi c v th kinh t -  - n s
ca Bc B v b mc chuyn

t cng c
Bc B t h n tp, ch s ng gia s gi
s  rt cao, thc vng vi
tin s, kinh t t trn.
T nhu kin t   ng bng Bc B sng
bng ngh trhip thu
 ng v viy s
 th 
ngn ng:
Nhn
(nht th  ng)
ng bng
vc (khong 82% ding trc).
 Bc B 
v lc hu trong hong sn xup, s tn t
 bin c hc v rut
n ca nn kinh t tn dng th
9

 c B   ch       u th 
nghi l
V mi Bc B sng qun t 
 cc B, t ng ci Vit qu
c tu
phong kip xuy t ch
 ch s t Bc B
t tii trc, mi ct bin tiu
 mt s hu rut, sut thi phong kin, ru
nhim ct Bc B.
Do vy, quan h giai cp       ng

- Truyn th i ph n  ca nn
sn xup)
- Nng.
T nha mt nn kinh t 
 ng c kinh t o ra nhng s
ng si in du i
sng cng bng Bc B.  ng bng Bc
B
c B uyn m
c l  bc r 
nghip - - c B, ho
i ho
 th hi th   th hin
a h
      ng bng Bc B ng th    
nhi sng c
i th ci Vi
th b nhm ln b th  nh
cng bng Bc B.
11

i sng bng Bc
B niềm tin mang tính đa thần, thực dụng gắn với tín ngưỡng nông
nghiệp.  n tng kinh t ti i quan h v p,
vu tranh git
ni mt h thng thn linh, nghi thc,
l hc sc.
  ng bng Bc B ch y     
c. Ngh c sng ph thu
t nhii ch ph thut hai hi

i Vit v   hii
ph ni v, ni m quan tr t
c c g
c gi gn v 
ki
 
i m
 nh t truyn thng, m
ca np ngay c i phong kin ph quy
phi xu mong mun thc trong n
c  t sc to ln ci ph n trong gia
i.
 T ng nhnh rng: Ph n Vit  ma v rt
       i r    t nhi 
   ng ch ra        i Vit:
i chng tr i v cai qu mt ki 
lou h hay ph hc tn thn
t
i sghiu kin quan tr
13

n s t cng
n linh, mt bing
 vn mang chc 
sn, tn tr  th hin mong muy n
c phn thc ca nu cng bng Bc B.
i Vii ph n  ng
ng i,  nhii
st vi nhi ph h  v
tri ph n tr t truyn th

ng, nh      n
ng c Lan, v 
 n thng ch 
c trin tha nhn bng nhng s
 thng thn.
    n thoi, truyn thuyt v   th 
nhng mant thc t
hii Ving ci Mi ph
n trong mi mt ci sng kinh ti ci Vit.
Thc t 
i Vit mt truyn thng, mi din cho s
n thng coi
tri ph n u gnguyên lý Mẹ
ca nn sn xup.
Mt sa n Bc
B tính chất hỗn dung, đa nguyên, đa dạng. Vi bt n
c tn ti song song c  ba  ngoc 
quc t t sng n
a, tc mc
b 
15

Vng bng Bc Bu t n quan trng,
t hng ci s
m cc t, Bc B tr
p g, giao thoa ca rt nhiu n 
tu kin li v p thu tinh 
t Nam vng dung
hp tt c nhn t nhng ng
 trau dn s

ng ba ci Vit  ng bng Bc B
ng nhu
hi t nh    i Vi   tr
 tt nht nh ng long
b         ng th Mu - lo  
i Vit  ng bng
Bc B
1.1.2 Phật giáo và Đạo giáo trong bối cảnh tín ngưỡng, tôn giáo vùng đồng
bằng Bắc Bộ
Ving bng Bc B t
c t lch s y rng s  t
tin l s chn li rt
mnh ma - i ca Bc B o
u kin cho s du nh gic, ti
cc cop
sm nhng bng Bc B 
ng bng Bc B     t trong nh   
nhng v Ving
t k m bi sinh), Ph
n mi cng mnh m c
vi nhng bng Bc Bc bii
cng cng bng Bc B, Ph 
17

nhm du ng Bc B so vi Ph
  vc c
Vng hp ca Ph tn tc ng c
Vit,  ng bng Bc B, Ph
i thun nht, tn tn nhuyn v
truyn thng ci Vi.

rt bit thu nhn nhng yu t a mc
u qu   
thn t bi vp
n tng b ci
mi Vit d p nhn thuy
hi, nghip sinh hong, b t dc,
chay tt. 




























, i k  Trn.
Thi k  Trn, 

















,


, 
i vi bt h ng mang
c, m


19

ngoi nhi nhn t
nh ph nhn s c ca Phc tip thu nhun
nhuyn nhng yu t  ng    t phn
quan tr Pht cn th
  i Vi     th   a Ph  
nhng sinh hoc t tinh
thn yc lc. Phc s i
sng ci Vit  ng bng Bc B.
Ph ng bng Bc B u
cho nha Phc
m t so v
Ph   ng bng Bc B ngay t bu  p v 
ng truyn thng. S n vn
  Pht t n lin vi tc th T
t cho s kt hng Phi k u
vp bn. S hi nhp ca Phng
n sinh ra hin t c n
c  t v
n Ph thy, Pht
t nhanh nhy khi nm bt hc v
nghip ci mi mi sc B.
ng thi Vit  ng bng Bc B 
ng v  t ti Ni
ph nhn s tn ti ca Phc vi nhiu ni b
cnh Phi Vit  ng bng Bc B 
tr  p sp ca h.
i con mt ci Vi Phnh r
t n chc gi bng nh

Thin, truy 
 ng bng Bc B , th 
t  t c 
 gi gi gi  

Trích đoạn Ảnh hưởng từ quan niệm vũ trụ luận của Đạo giáo đến tín ngưỡng thờ Mẫu Ảnh hưởng của Đạo giáo thần tiên, phù thủy đến tín ngưỡng thờ Mẫu Đánh giá chung về sự ảnh hƣởng của Phật giáo và Đạo giáo đến tín ngƣỡng thờ

---