BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
_____________________
Giang Thị Thủy
THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT TRUYỆN NGẮN
KÔNXTANTIN PAUXTÔPXKI
Chuyên ngành : Văn học nước ngoài
Mã số : 60 22 30
LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC
Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 01 năm 2010
Học viên thực hiện
Giang Thị Thủy
Quy ước chung Khi phiên âm
tiếng Việt, tên của nhà văn Kônxtantin Pauxtôpxki hiện có nhiều
cách viết, ví dụ: Constantin Paustovski, Konstantin Paustovski, Konstantin
Paustovsky, Kônxtantin Pauxtốpxki, Kônxtantin Pauxtôpxki… Trong luận văn này
chúng tôi xin quy ước viết tên tất cả các tác giả văn học Nga và thế giới, tên các nhà
nghiên cứu phê bình, lí luận văn học thế giới… theo cách phiên âm trong Từ điển
Văn học (2003) do Đỗ Đức Hiểu, Nguyễn Huệ Chi, Phùng Văn Tửu, Trần Hữu Tá
chủ biên, nhà xuất bản Thế giới ấn hành.
Do trích dẫn từ những nguồn tài liệu khác nhau, tên một số tác giả, t
ên địa
danh, tên nhân vật không tránh khỏi đôi chỗ khác biệt. Để tỏ ý tôn trọng bản quyền
tác giả, chúng tôi xin được giữ nguyên văn tên những danh từ riêng này đúng như tác
giả của bài viết đã sử dụng.
DẪN NHẬP
1. Lí do chọn đề tài
Văn học Nga là một nền văn học lớn, có tầm ảnh hưởng đáng kể đối với lịch sử
phát triển của văn học thế giới trên nhiều phương diện. Nền văn học viết của Nga
trên nhiều lĩnh vực: làm báo, viết văn, tham gia giảng dạy tại Học viện Gorki,
Pauxtôpxki đã để lại một khối lượng tác phẩm phong phú, đa dạng về thể loại - tiểu
thuyết, truyện vừa, tiểu luận, chân dung văn học, đặc biệt là truyện ngắn. Hòa vào
dòng mạch chung của văn xuôi Nga hiện đại, Pauxtôpxki vẫn chọn cho mình một lối
đi riêng. Tiếp thu tinh hoa từ những bậc tiền bối trong lịch sử văn học dân tộc, không
ngừng tôi rèn bản thân, học tập kinh nghiệm từ bạn bè và đồng nghiệp, Pauxtôpxki đã
khẳng định được vị trí của ông trên văn đàn Nga bên cạnh những tên tuổi trụ cột của
dòng văn học hiện t
hực xã hội chủ nghĩa đương thời như M. Gorki, A. Tônxtôi, A.
Fađêep, M. Sôlôkhôp…
Người viết chọn đề t
ài này xuất phát từ lòng yêu mến văn học Nga - một nền
văn học giàu chất nhân văn, vừa trung thành với hiện thực vừa đậm chất trữ tình, một
nền văn học ca ngợi những con người kiên cường trong chiến đấu, m
iệt mài trong lao
động, chung thủy trong tình yêu, cống hiến hết mình vì nghệ thuật. Những tác phẩm
vừa hiện thực vừa trữ tình, chất thơ trong văn xuôi cùng lối kể chuyện nhẹ nhàng của
Pauxtôpxki đánh thức những rung động mỏng m
anh, khẽ khàng của tâm hồn, mở ra
chiều sâu thăm thẳm của cái đẹp ẩn giấu sau những điều bình dị, giản đơn. Mỗi câu
chuyện của Pauxtôpxki là một bài ca ngọt ngào về tình yêu con người và cuộc sống.
Đặc biệt, bầu không khí trong ngần bao quanh thế giới nhân vật Pauxtôpxki để lại ấn
tượng sâu đậm trong kí ức người viết cũng như bao bạn đọc từng tiếp xúc với tác
phẩm của ông ngay từ lần đầu tiên. Vì tình yêu và niềm
say mê dành cho tác giả
truyện ngắn Nga này, chúng tôi đã chọn đề tài nghiên cứu:
Thế giới nghệ thuật truyện
ngắn Kônxtantin Pauxtôpxki.
2. Lịch sử vấn đề
.
Pauxtôpxki được đánh giá là một trong những bậc thầy của nghệ thuật tru
yện
ngắn Xô viết đương đại. Bitôp khẳng định: “Liệu có cần nói gì thêm về Pauxtôpxki
khi tất cả chúng ta đều mong “đan dệt” được những truyện ngắn đẹp đẽ, trong suốt,
những truyện ngắn lương thiện đến như thế” [33, tr. 135]. Đánh giá những đóng góp
của Pauxtôpxki đối với thể loại truyện ngắn, S. Aimatôp viết: “Hãy nhớ lại
Pauxtôpxki. Trong truyện của ông, dường như chẳng có chuyện gì xảy ra. Không ai
đuổi bắt ai mà cũng không ai rời bỏ ai. Vậy mà đọc truyện ta cảm thấy rất thú” [33,
tr. 147].
I.Bônđarep khâm phục tài năng của người thầy Pauxtôpxki trong việc xây dựng
tình huống truyện mà “thiếu nó thì nhân vật không có da thịt và mờ nhạt. Cái trò chơi
lạ thường sáng tối, sự phối hợp chính xác màu sắc, âm thanh, mùi
vị, nhịp điệu, 1
Nguồn:
2
thanh điệu là khả năng tuyệt vời không phải luôn luôn bắt gặp trong văn học chúng
ta” [45, tr. 145]. Đặc biệt Bônđarep nhấn mạnh đến biệt tài tạo dựng bầu không khí
trữ tình như thực như mơ bao trùm khắp các sáng tác của bậc thầy truyện ngắn này.
Tại Việt Nam, các nhà nghiên cứu văn học, các dịch giả đã sớm giới thiệu
những sáng tác của Pauxtôpxki tới bạn đọc trong nước. Tập Bông hồng vàng được
xuất bản ở Nga năm 1955, không bao lâu sau, một số truyện ngắn tiêu biểu của
Pauxtôpxki đã được các dịch giả miền Nam dịch san
g tiếng Việt.
đẹp”. Theo ông, biệt tài của Pauxtôpxki là phát hiện và chuyển tải chất thơ trong cuộc
sống bình dị vào trang viết. Phan Hồng Giang - nhà nghiên cứu văn học, đồng thời là
một dịch g
iả rất tâm huyết với văn học Nga - ca ngợi Pauxtôpxki là người gom góp,
chắt chiu cái đẹp: “Như con ong chuyên cần bay cuối đất cùng trời, hút nhụy hoa
tươi, chắt chiu thành mật ngọt, Pauxtôpxki đã run rẩy đón nhận từng vẻ đẹp li ti nhất
rồi đem lại cho chúng ta những vẻ đẹp ấy với sắc màu, hương vị tươi nguyên” [35, tr.
314].
Pauxtôpxki là một trong những tác giả được các nhà văn Việt Nam chọn là tấm
gương học tập trong nghệ thuật viết truyện ngắn. N
ghệ thuật miêu tả thiên nhiên được
đánh giá là một trong những yếu tố góp phần tạo nên chiều sâu thăm thẳm của cái đẹp
trong các sáng tác của ông. Vũ Thị Thường nhận xét về nghệ thuật miêu tả mang đậm
sắc thái hội họa trong văn Pauxtôpxki: “Đọc văn Pauxtôpxki, nhiều đoạn như xem
tranh, ông tả rừng mà vẽ lên từng cái gân lá, sau đó ông xóa đi để vẽ nên lớp sương
mù” [33, tr. 14]
.
Đặng Thị Hảo nhấn mạnh một phương diện nghệ thuật của truyện ngắn
Pauxtôpxki, đó là chất thơ trong văn xuôi:
“Chất thơ trong văn xuôi là một biểu hiện đặc sắc trong phong cách
nghệ thuật của Pauxtôpxki. Đó là sự kết hợp nhuần nhị cái khí sắc lãng mạn –
đặc điểm xuyên suốt từ những sáng tác đầu tay của ông – với bút pháp t
rữ tình
cùng cái duyên mượt mà của một văn phong điêu luyện, làm cho những “bài
thơ văn xuôi” của ông thấm vào hồn người một cách nhẹ nhàng, tinh tế…”
[26, tr. 1341 – 1342].
Theo Phong Lê, tài năng đặc sắc của tác giả trong việc nắm bắt chất thơ lung
linh m
uôn màu từ hiện thực cuộc sống là yếu tố tạo nên giá trị bền vững của truyện
Pauxtôpxki giữa dòng chảy muôn trùng lớp sóng của văn học thế giới: “Có thể nói
ruyện ngắn Pauxtôpxki để nhận diện
phong cách nhà văn, chỉ ra những nét đặc sắc về phương diện nghệ thuật. Từ đó có
thể khẳng định những đóng góp của Pauxtôpxki đối với sự phát triển của thể loại
truyện ngắn Nga hiện đại.
5. Phương pháp nghiê
n cứu
Trong quá trình thực hiện luận văn, chúng tôi sử dụng các phương pháp cơ bản
sau:
Phương pháp lịch sử được áp dụng trong việc tìm hiểu cuộc đời, sự nghiệp
sáng tác, quan niệm nghệ thuật của tác giả. Phương pháp này còn giúp chúng tôi tìm
hiểu thế giới truyện ngắn Pauxtôpxki dựa trên những đặc trưng của thể loại truyện
ngắn đã có bề dày truyền thống trong lịch sử phát triển của văn học thế giới.
Phương pháp so sánh được sử dụng nhằm làm nổi bật nét độc đáo trong thế
giới nghệ thuật truyện ngắn Pa
uxtôpxki qua việc đối sánh tác phẩm của ông với tác
phẩm của các nhà văn khác.
Trong khi sử dụng các phương pháp trên, chúng tôi đồng thời sử dụng thao tác
phân tích để đi sâu đánh giá tác phẩm theo hướng cảm thụ, cảm nhận.
6. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần Dẫn nhập (
9 trang), Kết luận (3 trang), Phụ lục (20 trang), luận
văn được triển khai trong ba chương.
Chương 1: Kônxtantin Pauxtôpxki - Con người và quan niệm nghệ thuật (15
trang)
Ngoài phần giới thiệu cuộc đời, sự nghiệp, những tác phẩm chính, chúng tôi
trình bày một số quan niệm của Pauxtôpxki về nghề văn, sứ mệnh nhà văn, kinh
nghiệm sáng tác văn học nói chung và truyện ngắn nói riêng. Đây là tiền đề quan
trọng hình thành nên phong cách truyện ngắn đặc sắc của ông.
tỉnh lị Bêlaia Séccôp. Thân phụ của Pauxtôpxki là một công chức thống kê trong
ngành đường sắt. Hầu như suốt cuộc đời, cha ông gắn bó với những tuyến đường sắt
phần Châu Âu của nước Nga. Do yêu cầu công việc của cha, gia đình Pauxtôpxki
thường phải thay đổi chỗ ở nên từ nhỏ nhà văn được đi đến nhiều vùng khác nhau
trên đất nước. Từ những tháng năm t
uổi thơ, cuộc sống của cậu bé Pauxtôpxki đã gắn
liền với những chuyến đi.
Ông Ghêoócghi Măcximôvich - cha của Pauxtôpxki - là một người lãng mạn,
phóng khoáng. Ông rất tôn trọng thế giới tâm tư, tình cảm riêng của các con. Trong
một lá thư gửi con trai trong thời gian đi công tác xa nhà, ông viết: “Ba vẫn vững tin
rằng rồi đây trong cuộc đời, con sẽ vươn tới được những hoài bão của mình và sẽ trở
thành một con người chân chính. Hãy nhớ lấy lời khuyên mà có lần ba đã thổ lộ với
con: Đừng bao giờ đánh giá con người qua những ấn tượng ban đầu, t
rước khi am
hiểu tường tận mọi cảnh huống xui khiến người ta có một hành động nào đó, trước
khi có đầy đủ từng trải để hiểu hết những điều mà giờ đây con chưa thể hiểu được”
[36, tr. 288]. Mẹ của Pauxtôpxki là người có tấm lòng nhân
hậu, độ lượng song cũng
rất nghiêm khắc trong việc dạy dỗ con cái.
Các thành viên trong gia đì
nh Pauxtôpxki đều yêu thơ ca, nghệ thuật. Ông nội
Măcxim Grigôriêvich là cựu chiến binh Côdăc dưới thời Nga hoàng Nicôlai I, từng
tham gia cuộc chiến tranh chống Thổ Nhĩ Kì. Ông cụ thường hay kể cho Pauxtôpxki
những truyền thuyết cổ xưa, k
hơi dậy trong tâm hồn người cháu tình yêu văn học
nghệ thuật. Theo lời tác giả bộc bạch trong bộ tự truyện, bà ngoại ông là một người
rất yêu thơ ca. Vào dịp tác phẩm đầu tay của Pauxtôpxki được đăng báo, bà đã chúc
phúc cậu cháu trai trong nỗi vui sướng nghẹn ngào: “Hãy lao động và hạnh phúc
cháu ạ. Phải tin rằng Đức Chúa thương hại bà vì Người đã dành cho bà niềm hạnh
phúc này trước khi nhắm mắt” [36, tr. 356].
thành biên tập viên của hãng Thông tấn Nga, sau đó viết báo cho tờ Sự thật (Pravda).
Trong thế chiến thứ Hai, ông làm phóng viên tại mặt trận phía Nam. Năm 1943
ông từng viết kịch bản phim “Lecmôntôp” cho xưởng phim Gorki.
Từ năm 1948 đến năm 1955, ông là giảng viên của Trường Viết văn Gorki.
Giữa những năm 50 của thế kỷ XX, ông đi du lịch qua nhiều nước Châu Âu như Ý,
Tiệp Khắc, Hà Lan, Pháp, Anh, Hi Lạp, Bungari… Bằng tất cả sự kiên trì, nỗ lực
phấn đấu không ngừng, Pauxtôpxki đã biến những khát khao ấp ủ từ thuở ấu thơ bên
những bản đồ địa lí thành hiện thực. Trên hành trì
nh thực hiện ước mơ ấy, ông đã
nâng đỡ, chắp cánh cho ước mơ của bao người bằng những áng văn xuôi mượt mà,
dạt dào niềm tin vào bản chất cao đẹp và khả năng sáng tạo kì diệu của con người.
Năm 1965, ông được đề cử giải Nôben Văn học. Tuy nhiên, năm đó giải được
trao cho nhà văn Mikhain Sôlôkhôp với bộ tiểu thuyết sử thi Sông Đông êm đềm.
Pauxtôpxki mất ngày 14 tháng 7 năm
1968 tại Matxcơva, kết thúc cuộc hành
trình gom bụi quí nhưng bông hồng vàng ông để lại đã ươm mầm cho biết bao vườn
hoa ngạt ngào sắc hương mới.
1.1.2. Sự nghiệp sáng tác
Pauxtôpxki bắt đầu cầm bút khi còn là một học sinh trung học. Ban đầu ông
thử sức trong lĩnh vực thơ ca. Một lần Pauxtôpxki gửi những bài thơ do ông sáng tác
đến cho I. Bunhin, Bunhin khuyên ông nên chuyển sang viết văn. Trong t
hư gửi
Pauxtôpxki, Bunhin viết: “Tôi nghĩ thế giới thực sự của cậu là những tác phẩm văn
xuôi. Nếu cậu thực sự chuyên tâm tới lĩnh vực đó, tôi chắc chắn cậu sẽ làm được điều
gì đó đáng kể”
3
. Pauxtôpxki dồn tất cả mối tình không thành cho thơ ca sang văn
xuôi và gặt hái nhiều thành công.
Năm 1912, truyện vừa Trên mặt nước (Na Vode) - tác phẩm đầu tay của
Pauxtôpxki - ra đời, tiếp theo là tác phẩm Bộ tứ được đăng trên Những ngọn lửa
Năm 1932, Pauxtôpxki viết Vịnh Kara-Bunga (Vịnh Mõm Đen) đánh dấu một
bước trưởng thành vượt bậc trong phong cách cũng như trong sự nghiệp sáng tác của
ông. Trong tác phẩm này, Pauxtôpxki tập trung thể hiện công cuộc xây dựng nhà máy
liên hợp hóa chất ở Kara – Bunga nhằm biến cải mảnh đất này từ một vùng khô cằn,
hoang hóa thành ốc đảo xinh tươi. Nguyễn Hải Hà nhận định:
“Truyện Kara – Bunga
của Pauxtôpxki chính là bức tranh hùng vĩ về cuộc đấu tranh lớn lao của con người
nhằm chính phục biển, đẩy lùi sa mạc, đem lại no ấm và màu xanh đến cho cuộc sống
con người” [23, tr. 279]. Đây là tác phẩm dào dạt chất lãng mạn, phơi phới tinh thần
dũng cảm.
Thế giới nhân vật trong Kara – Bunga là những con người mạnh mẽ và
quyết đoán: Kĩ sư Prôcônhiep, nhà địa chất Vaxiliep, kĩ sư Đavưđốp, kĩ sư Khôrôbức
và nhiều nhân vật khác - những đại diện tiêu biểu cho con người mới xã hội chủ
nghĩa. Cùng chủ đề với Kara- Bunga, truyện dài Miền Cônkhiđa khai thác những
bước chuyển m
ình kì diệu của nhân dân Xô viết trong công cuộc chinh phục và cải
tạo vùng đất gần dãy núi Capca. Đầu những năm hai mươi, với tư cách là phóng viên
tờ Ôđetxa, Pauxtôpxki từng đến Cônkhiđa. Khi đó, miền đất này chỉ là vùng đầm lầy,
cây cối xác xơ, không để lại nhiều ấn tượng với tác giả. Năm 1933, Pauxtôpxki trở lại
đây, diện mạo Cônkhiđa hoàn toàn thay đổi dưới bàn tay cải tạo, xây dựng của những
người dân Xô viết. Sức sống mới bao trùm mảnh đất xưa đã khơi nguồn cảm hứng
cho ông viết thiên truyện này.
Những ngày hè tập trung khai
thác đề tài vẻ đẹp của thế giới tự nhiên. Thiên
nhiên trở thành yếu tố nghệ thuật quan trọng trong các sáng tác của Pauxtôpxki. Miền
rừng Mêsora khắc họa khung cảnh tuyệt diệu của miền Trung nước Nga đồng thời
thể hiện niềm tự hào của tác giả khi chứng kiến những đổi thay lớn lao trên khắp các
nẻo đường Tổ quốc.
Mùa thu năm
1955, tập Bông hồng vàng ra đời, lần đầu được đăng trên Tạp
nước Liên Xô trao tặng Huân chương Lênin – một phần thưởng cao quí trong cuộc
đời nhà văn.
Tìm hiểu cuộc đời lao động nghệ thuật của ông, chúng ta càng trân trọng tấm
lòng nhân hậu của một nghệ sĩ ngôn từ luôn yêu người, y
êu đời, yêu cái đẹp.
1.2. Quan niệm nghệ thuật
Một quan niệm
nghệ thuật bao giờ cũng là tiền đề của một thi pháp nghệ thuật
tương ứng. Những quan niệm của Pauxtôpxki về sáng tác văn học nói chung và
truyện ngắn nói riêng là nền tảng hình thành phong cách nghệ thuật của ông.
Trong Bông hồng vàng, Pauxtôpxki nêu lên ý nghĩa, tầm qu
an trọng của văn
học nghệ thuật, sứ mệnh của nhà văn, một số vấn đề về tâm lí học sáng tạo văn học.
Bên cạnh đó, ông truyền lại cả những kinh nghiệm quý giá của bản thân trong hoạt
động sáng tác từ việc thu thập tư liệu cuộc sống, hình thành ý tưởng, cảm hứng sáng
tác, gọt giũa câu chữ cho đến khi đứa con tinh thần của nhà văn chào đời.
Nhà văn chân chính không thể không có vốn sống, không thể không hiểu biết
về con người và thời đại mình. Cuộc sống của nhà văn không thể tách rời nhiệm vụ đi
sâu, khám phá bản chất đời sống.
1.2.1. Trên những cuộc hành trình
Theo Pauxtôpxki, nghề văn là một nghề cao quý, đòi hỏi nhà văn phải bỏ nhiều
tâm
sức để có được những con chữ chắt lọc từ tâm can mình. Nhà văn phải biết
chuyển “lượng sống” thành “chất sống”, nghĩa là chuyển những trải nghiệm của m
ình
thành một hiện thực thứ hai trong văn chương ở dạng cô đọng nhất, tinh chất nhất.
Ông quan niệm mỗi ngày sống là một ngày đi thực tế và trải đời mình ra để viết. Đó
chính là quá trình khai thác những vỉa quặng cuộc sống đã kết tinh trong bản thân
không chỉ thực hiện nhiệm vụ của một nhà văn tích lũy kinh nghiệm sáng tác mà ông
còn sắm vai nhà sử học, một họa sĩ, một nhiếp ảnh gia, một kiến trúc sư, một nhà
thơ… nhằm không ngừng đào sâu, mở rộng mọi biên độ nắm bắt cái đẹp của sự sống.
Chính những chuyến đi đã tạo nguồn cảm hứng cho hoạt động sáng tác của nhà
văn. Pauxtôpxki bộc bạch: “Bản thân nghề nghiệp viết văn bắt buộc nhà văn phải
sống một cuộc sống đa dạng, không bình yên, can thiệp vào những hiện thực khác
nhau của cuộc sống, gặp gỡ đủ loại người, đi đến mọi ngõ ngách, mọi miền của đất
nước” [35, tr. 13 – 14]. Bức tranh sinh động về hiện thực sống và đấu tranh của đất
nước Xô viết, vẻ đẹp tâm hồn Nga, tính cách Nga tỏa sáng rạng ngời trong hi si
nh,
gian khổ đã được tái hiện trong các tác phẩm Thép đã tôi thế đấy (N. Ôxtrôpxki), Đội
cận vệ thanh niên (A. Phađêep), Số phận con người (M. Sôlôkhôp), Tính cách Nga
(A. Tônxtôi)… Pauxtôpxki cũng không rời xa hiện thực, bởi theo ông: “không thể
hình dung ra nhà văn Xô viết, người sống cùng với thời đại chúng ta, lại không biết
đất nước mình, không đến những công t
rường xây dựng và không trực tiếp tham gia
vào cuộc sống của nhân dân mình” [35, tr. 14]. Hòa mình vào sự nghiệp xây dựng
chủ nghĩa xã hội sôi nổi, sáng tác của Pauxtôpxki tập trung phản ánh không khí thời
đại. Đó là thời kì cả nước Nga như một công trường hùng vĩ của những kế hoạch 5
năm. Tác phẩm của ông là bài ca ca ngợi sức sáng tạo của tuổi trẻ Xô viết trong công
cuộc chinh phục thi
ên nhiên và xây dựng xã hội mới. Để có những trang viết thật sự
có giá trị, nhà văn phải sống trọn vẹn với thời đại mình. Pauxtôpxki đến những chân
trời mới, tái hiện “chân dung những con người đẹp đẽ và bình dị, sống trên khắp
miền đất bao la của tổ quốc chúng ta” [35, tr. 46]. Từng con người ông đã gặp gỡ,
tiếp xúc đều được nhà văn nhìn nhận với tư cách “những con người của tương lai đẹp
đẽ” [35, tr. 46]
. Pauxtôpxki bao giờ cũng đặt con người ở góc độ nhiều ánh sáng
nhất. Thế giới nhân vật trong sáng tác của Pauxtôpxki là con người làm chủ cuộc
sống, con người tạo dựng tương lai. Theo trang viết của tác giả qua chiều dài tháng
20]
. Cái đẹp của nghệ thuật, theo Pauxtôpxki, chính là ở những cái chợt đến ấy,
những cái tưởng chừng rất nhỏ nhặt trong cuộc sống đời thường lại là chất liệu để
làm
nên những tuyệt tác. Tựa đề các truyện ngắn: Bức điện, Hạt cát, Chiếc nhẫn
bằng thép, Lẵng quả thông, Cây tường vi, Một món quà… là tên gọi những sự vật
quen thuộc ta vẫn bắt gặp hằng ngày nhưng trong tác phẩm của Pauxtôpxki chúng lại
phát ra thứ ánh sáng trong trẻo, lung linh, mới lạ. Những tác phẩm này là sự hóa thân
từ những mảy bụi vàng của hiện thực cuộc sống mà nhà văn chắt chiu trên con đư
ờng
tìm kiếm cái đẹp.
Mảy bụi quý trong hành trang sáng tạo của Pauxtôpxki là những phẩm chất cao
đẹp trong tâm hồn mỗi người bị khuất lấp giữa dòng đời bề bộn mà Pauxtôpxki đã
nhận biết và trân trọng, là những khoảnh khắc đáng nhớ làm bất tử những vẻ đẹp chợt
hiện ra. Mảy bụi quý còn là sự chắt lọc những chi tiết nghệ thuật cô đọng, hàm
súc và
có sức khái quát. Đọc Pauxtôpxki, ta thấy ông rất chú trọng đến vai trò của chi tiết
trong cấu trúc tác phẩm. Ông khẳng định: “Không có chi tiết thì tác phẩm không sống
được” [34, tr. 129]. Với Pauxtôpxki, không có điều gì là nhỏ nhặt, vấn đề là làm thế
nào để tìm được chất thơ thực sự của cuộc sống chứa đựng trong những điều bình dị,
giản đơn. Đây chính là nét độc đáo để Pauxtôpxki thể hiện cái hồn riêng của ông
trong làng truyện ngắn Xô viết.
Những mảy bụi vàng trong sáng tác của Pauxtôpxki còn là sự chắt lọc lời ăn
tiếng nói hàng ngày của nhân dân. Ông cho rằng: “Chúng t
a cần phải tìm kiếm, thu
lượm những mẫu đẹp của lời ăn tiếng nói như đãi cát lấy vàng, ở khắp nơi, trên xe
hỏa, tại các nông trường, bên những người ở những ngành nghề khác nhau nhất…”
[35, tr. 21]. Song nhà văn không chỉ có nghĩa vụ bảo tồn cái hay, cái đẹp vốn từ vựng
phong phú của dân tộc mà còn phải biết thổi vào chúng sức sống mới. Trong quá
với tâm hồn bạn đọc.
Lòng trắc ẩn, tình yêu thương giữa con n
gười với con người là yếu tố nền tảng
trong quan niệm sáng tác của Pauxtôpxki. Cảm hứng chủ đạo trong tác phẩm của ông
là sự quan tâm đối với cái thiện, cái đẹp. Nó chi phối nhà văn trong toàn bộ quá trình
sáng tạo nghệ thuật, từ nội dung đến hì
nh thức, từ nhân vật đến giọng điệu, cảm
xúc… Tất cả đem lại cho văn mạch trong truyện ngắn Pauxtôpxki một hơi thở ấm áp,
đôn hậu chan chứa tình người, tình đời. Vì vậy, đến với thế giới nghệ thuật của
Pauxtôpxki, ta như được bước vào một thế giới của tình thương yêu vô điều kiện -
lòng tốt ở khắp mọi nơi, mọi lúc, đến đâu cũng bắt gặp những tâm
hồn phóng khoáng,
cao đẹp. Đọc Pauxtôpxki để nhận thấy rằng con người cần phải sống cao thượng, có
trái tim rộng mở, biết ước mơ, và không ngừng vươn tới tương lai tươi đẹp.
Pauxtôpxki dùng nghệ thuật để tôn vi
nh những con người phụng sự nghệ thuật.
Đọc những bài viết chứa đựng biết bao tâm tình của Pauxtôpxki về những tấm gương
cống hiến hết m
ình vì nghệ thuật, ta nhận ra rằng trước khi nói đến tài năng thiên
phú, niềm đam mê, sự miệt mài trong lao động, người nghệ sĩ cần phải có một trái
tim thương yêu và trân trọng con người. “Các ý tưởng vĩ đại bao giờ cũng sinh ra từ
đáy sâu con tim, tấm lòng hào hiệp của người viết văn cũng sẽ mãi dành được trái
tim của người đời” [35, tr. 24].
Để có những trang viết đi vào l
òng người, khẳng định dấu ấn riêng trong phong
cách cá nhân, Pauxtôpxki đã đặt ra cho mình những yêu cầu khắt khe trong công việc.
Theo ông, nhiệm vụ cao cả nhất và duy nhất của nhà văn là phải“nói được với mọi
người những điều mới mẻ, có ý nghĩa và thú vị, nhìn thấy những gì mà người khác
không thể nhận ra” [34, tr. 47], phải “đưa vào từng tác phẩm của mình tất cả những
gì quý giá nhất mà chúng ta có” [35, tr. 36]. Nhà văn chỉ có thể nói được
phẩm. Dù ít hay nhiều, bất cứ nhân vật nào trong tác phẩm cũng mang trong m
ình
quan niệm tư tưởng của nhà văn, thể hiện tình cảm, thái độ của tác giả đối với thế
giới hiện thực.
Thế giới nhân vật là một trong những yếu tố làm nên sức quyến rũ đặc biệt
trong các tác phẩm của Pauxtôpxki. Truyện Pauxtôpxki không có bóng dáng của
nhân vật phản diện, cũng không có sự xuất hiện của nhân vật trung tâm. Khoảng cách
giữa nhân vật chính và nhân vật phụ dường như bị xóa nhòa. Có những truyện, nhân
vật không có tên riêng cụ thể, mà được xưng hô theo tên nghề nghiệp của nhân vật:
chị y tá, anh phi công, anh lí
nh thủy, bác nhà văn, nhà họa sĩ... Chi tiết nghệ thuật này
hàm chứa ý nghĩa khái quát cho chủ đề nhân văn trong thế giới nhân vật của
Pauxtôpxki: Trên mọi miền Tổ quốc Nga, ta đều bắt gặp nét đẹp của những con
người thời đại - nhân hậu, phóng khoáng và giàu lòng trắc ẩn. Pauxtôpxki không chú
trọng m
iêu tả ngoại hình nhân vật mà ông tập trung khắc họa những sắc thái cảm xúc,
trạng thái tâm lí và những biểu hiện cao đẹp trong tính cách của họ.
Vẻ đẹp nhân cách trong thế giới nhân vật Pauxtôpxki là điểm sáng làm nên đặc
trưng riêng cho các sáng tác của ông. Sức quyến rũ đầy mê hoặc từ những sáng tác
của Pauxtôpxki được tạo nên bởi “sự trinh trắng rất người, sự cao thượng và lòng
dũng cảm tự nhiên của các nhân vật” [45, tr.145]
. Ông thường đặt nhân vật trong tình
huống đặc biệt, hoàn cảnh không lặp lại, từ đó nhân vật bộc lộ chiều sâu tâm hồn, để
lại ấn tượng sâu sắc trong lòng bạn đọc bởi cách ứng xử đầy tính nhân văn. Khám phá
Copyright: Tài liệu đại học ©