6.1 Các nguyên tố phân nhóm VA
6.1.1 Đặc tính của các nguyên tố phân
nhóm VA

Gồm các nguyên tố: nitơ (N), photpho (P),
asen (As), antimon (Sb), bismut (Bi)

Cấu hình electron ns
2
np
3
có khả năng thu
electron tạo X(-3)

Có khả năng mất electron tạo số oxy hoá
dương (+1 →+5)
6.1.2 Đơn chất của các nguyên tố phân nhóm VA
Một số thông số hoá lý
Thông số hoá lý N P
(Trắng)
As
(xám)
Sb
(xám)
Bi
Bán kính nguyên tử R(A
0
)
Năng lượng ion hóa l
1
(eV)

1,61
8,64
6,68
630,5
1634
5.10
-6
1,82
7,29
9,80
271,3
1550
17.10
-6
6.1 Các nguyên tố phân nhóm VA

Nitơ:

Chất khí, không màu, không mùi, không vị,
nhiệt độ nóng chảy thấp, có hai dạng thù
hình

Ít tan trong nước và dung môi hữu cơ

Nguyên tố phi kim điển hình, hoạt tính kém
O
2
và F
2


3 dạng thù hình: trắng, đỏ, đen

Photpho trắng dễ nóng chảy, dễ tan trong
dung môi không cực, hơi có mùi tỏi, không
bền và độc hại
6.1 Các nguyên tố phân nhóm VA

Photpho đỏ: nóng chảy ở 600
0
C, thăng hoa
nhưng khi ngưng tụ tạo thành photpho trắng,
photpho đỏ không độc hại

Photpho đen do photpho trắng nung ở 220
0

– 370
0
C trong thời gian dài, áp suất cao
hoặc xúc tác Hg. Photpho đen khó nóng
chảy không tan trong dung môi, photpho đen
không độc

Photpho vừa có tính oxy hoá vừa có tính
khử
6.1 Các nguyên tố phân nhóm VA

Asen, antimon, bismut

Số oxy hoá đặc trưng X(+3, +5) trạng thái

chất khí, không màu, mùi khai,
tan trong nước

Phản ứng đặc trưng là phản ứng cộng
6.1 Các nguyên tố phân nhóm VA

Các hợp chất có số oxy hoá dương (+3)

Điển hình là N
2
O
3
, HNO
2
, NO
2
-
…

N
2
O
3
(anhydrit nitrơ) là chất khí, tan trong nước,
kiềm, tạo axit và muối tương ứng

HNO
2
axit yếu, không bền, có cả tính oxy hoá và khử


6.1 Các nguyên tố phân nhóm VA

Các hợp chất có số oxy hoá (+5)

Hợp chất (+5) của nitơ thường là N
2
O
5
, HNO
3
, NO
3
-

N
2
O
5
là tinh thể, không bền, chất oxy hoá mạnh

N
2
O
5
tan trong nước cho axit HNO
3
, nó có thể khử:

Hợp chất (+5) của photpho: PHal
5

3
2
1
2
23
22
45
3
HNNONONHNOONHNO
−+++++
→→→→→→
6.1 Các nguyên tố phân nhóm VA
6.2 Các nguyên tố phân nhóm VB
6.2.1 Đặc tính của các nguyên tố phân nhóm
VB

Vanadi (V), Niobi (Nb), Tantan (Ta)

Cấu hình electron (n-1)d
3-4
ns
1-2

Kim loại chuyên tiếp

Số oxy hoá (+2, +3) đặc trưng (+5)

Nb và Ta rất giống nhau nên khó tách
6.2.2 Đơn chất của các nguyên tố phân nhóm VB


là chất khử mạnh

Hợp chất Nb(+2) và Ta(+2) có ít và kém bền

Hợp chất X(+3)

Đặc trưng là V
2
O
3
, không tan trong nước, tan trong
axit

VX
3
(trihalogenua) tan trong nước và dung môi hữu cơ

V
+3
dễ tạo phức chất
6.2 Các nguyên tố phân nhóm VB