
Phương pháp giải một số dạng bài tập cơ bản và nâng cao – Phần dòng điện xoay chiều Vật lý 12
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
Đơn vị Trường THPT Thanh Bình

Mã số:

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
PHƯƠNG PHÁP GIẢI MỘT SỐ DẠNG BÀI TẬP VÀ NÂNG CAO
DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU.
Người thực hiện: Chu Mạnh Hưng
Lĩnh vực nghiên cứu:
- Quản lý giáo dục 
- Phương pháp dạy học bộ môn: vật lý 
- Lĩnh vực khác: 

Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in SKKN
 Mô hình  Đĩa CD (DVD)  Phim ảnh  Hiện vật khác
Người viết: Chu Mạnh Hưng – Trường THPT Thanh Bình, Đồng Nai

Trang 1

Phương pháp giải một số dạng bài tập cơ bản và nâng cao – Phần dòng điện xoay chiều Vật lý 12
Năm học: 2014-2015
SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC
––––––––––––––––––
I. THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN
1. Họ và tên: Chu Mạnh Hưng
2. Ngày tháng năm sinh: 06/10/1981
3. Nam, nữ: nam
4. Địa chỉ: Ấp Phú Tân – xã Phú Bình – Huyện Tân Phú – Tỉnh Đồng Nai.

BM02-LLKHSKKN

Phương pháp giải một số dạng bài tập cơ bản và nâng cao – Phần dòng điện xoay chiều Vật lý 12
Tên SKKN:
PHƯƠNG PHÁP GIẢI MỘT SỐ DẠNG BÀI TẬP VÀ NÂNG CAO DÒNG
ĐIỆN XOAY CHIỀU.
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.
Hiện nay, khi mà hình thức thi trắc nghiệm khách quan được áp dụng trong các
kì thi tốt nghiệp và tuyển sinh đại học, cao đẳng thì yêu cầu về việc nhận dạng để giải
nhanh và tối ưu các câu trắc nghiệm, đặc biệt là các câu trắc nghiệm định lượng là rất
cần thiết để có thể đạt được kết quả cao trong kì thi. Trong đề thi tuyển sinh ĐH và
CĐ các năm gần đây môn Vật Lý có những câu trắc nghiệm định lượng khá khó mà
các đề thi trước đó chưa có, nếu chưa gặp và chưa giải qua lần nào thì thí sinh khó
mà giải nhanh và chính xác các câu này.
Hình thức thi môn vật lý là trắc nghiệm khách quan, nội dung thi bao quát cả
chương trình, tránh được tình trạng học tủ và từ đó có thể đánh giá trình độ học sinh
một cách toàn diện. Tuy nhiên, để làm tốt bài thi trắc nghiệm đòi hỏi người học phải
ghi nhớ đầy đủ kiến thức trọng tâm, biết cách vận dụng linh hoạt, sáng tạo và nhanh
nhạy trong phán đoán nhận dạng cũng như trong tính toán mới có thể đạt được kết
quả cao.
Điện xoay chiều là một phần quan trọng trong chương trình vật lí lớp 12 và
chiếm tỉ trọng lớn trong đề thi của các kì thi Tốt Nghiệp 12 và Đại Học, đây cũng là
một phần có lượng kiến thức lớn và khó đối với nhiều học sinh THPT. Trong thực tế
làm bài tập và kiểm tra, đánh giá HS thường không làm được hoặc phải bỏ qua một
số dạng bài tập nhất định do phải vận dụng kiến thức toán học nhiều và để làm được
bài phải mất nhiều thời gian. Với lí do đó, tôi chọn nghiên cứu đề tài: “PHƯƠNG
PHÁP GIẢI MỘT SỐ DẠNG BÀI TẬP VÀ NÂNG CAO ĐIỆN XOAY
CHIỀU” nhằm trang bị cho các em học sinh phương pháp giải và một số công thức
kết quả đã được chứng minh ở một số dạng bài tập nằm trong nhóm kiến thức cơ bản
và nâng cao giúp các em có thể giải nhanh các bài tập trắc nghiệm phần điện xoay

+ Hầu hết giáo viên đều nhận thức được tầm quan trọng của bài tập vật lý trong quá
trình dạy học.
+ Giáo viên hay áp đặt học sinh giải theo cách riêng của mình mà không hướng dẫn
học sinh độc lập suy nghĩ tìm kiếm lời giải để từ đó rèn luyện cho học sinh kỹ năng
tự học.
+ Khi ra bài tập trên lớp cũng như về nhà, đa số giáo viên sử dụng bài tập từ sách
giáo khoa và sách bài tập mà chưa có sự đầu tư khai thác những bài tập phù hợp với
trình độ học sinh. Giáo viên ngại tìm kiếm tài liệu để khai thác hệ thống bài tập
phong phú, chưa quan tâm đến hệ thống bài tập định hướng hoạt động học tập cho
học sinh trong giờ học để kích thích tư duy của các em, giúp các em độc lập trong khi
giải bài tập.
+ Khi giải bài tập vật lý chỉ có một bộ phận nhỏ học sinh khá giỏi có thể độc lập suy
nghĩ để tìm lời giải cho bài tập, tự mình giải quyết nhiệm vụ học tập.
+ Nhiều học sinh ( đặc biệt là học sinh yếu, kém) khi gặp một bài tập phải nói rằng
đầu tiên là tìm bài giải trong các tài liệu để giải theo, ít ý thức tự lực để giải
e. Nguyên nhân cơ bản của thực trạng nói trên.
Chương trình mới được đưa vào giảng dạy, có một số kiến thức mới so với chương
trình cũ về nội dung cũng như cách tiếp cận. Vì vậy, theo tôi có những nguyên nhân
cơ bản sau:
+ Một số giáo viên chưa bám sát được mức độ nội dung kiến thức cơ bản mà học
sinh cần nắm vững nên chưa làm nổi bật và chưa khắc sâu được những kiến thức đó.
+ Trong quá trình dạy học giáo viên chỉ chú ý đến việc giảng dạy sao cho rõ ràng dễ
hiểu những kiến thức trong sách giáo khoa mà chưa chú ý đến việc vận dụng những
phương pháp dạy học tích cực trong bài giảng để tạo điều kiện cho học sinh tự giải
quyết vấn đề.
Mặc dù giáo viên nhận thức được tầm quan trọng của bài tập vật lý trong quá trình
dạy học nhưng giáo viên chưa xác định được hệ thống các kĩ năng tự học cũng như
kỹ năng rèn luyện cho học sinh những kĩ năng đó trong quá trình giải bài tập vật lý.
+ Trình độ, khả năng nắm vứng và vận dụng kiến thức của học sinh còn hạn chế,
nhiều học sinh trình độ chưa phù hợp với lớp học. Do đó học sinh thiếu hứng thú học

- Số lượng BT của hệ thống bài tập vật lý được xây dựng phải phong phú về số lượng
và đa dạng về chủng loại.
- Hệ thống các bài tập vật lý phải đi từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp.
- Mỗi bài tập được chọn sẽ là một mắc xích trong hệ thống các bài tập, đồng thời bài
tập này sẽ đóng góp một phần nào đó vào việc củng cố, hoàn thiện và mở rộng kiến
thức.
- Hệ thống bài tập bám sát nội dung và phải gắn liền với những ứng dụng trong kỹ
thuật cũng như trong đời sống, phải chú ý đúng mức các bài tập có nội dung thực tế.
- Hệ thống bài tập phải góp phần khắc phục những vướng mắc chủ yếu, những sai
lầm của HS trong quá trình học tập.
- Mỗi bài tập sau phải đem lại cho HS một khó khăn vừa sức và một điều mới lạ nhất
định, nhằm tạo niềm tin, hứng thú trong quá trình học tập của các em, đồng thời việc
giải bài tập trước là cơ sở giúp HS giải bài tập sau.
- Qua từng bài tập cụ thể, HS sẽ được rèn luyện những kỹ năng nào.
- Nêu được những định hướng giúp HS thông qua hoạt động thực hành của mình tự
chiếm lĩnh được kiến thức và tự giải được bài tập.
- Gợi ý sử dụng bài tập: sau mỗi bài tập nên có phần gợi ý sử dụng để GV dễ vận
dụng. Cụ thể bài tập này được sử dụng trong khâu nào của quá trình dạy học: dùng
để đặt vấn đề, nghiên cứu kiến thức mới, củng cố, vận dụng hay dùng trong tự kiểm
tra, đánh giá hoặc giao nhiệm vụ về nhà cho bài tập.
2. Xây dựng hệ thống bài tập chương “Dòng điện xoay chiều” theo hướng rèn luyện
kĩ năng cho học sinh
Trong thực tế giảng dạy tôi đã xây dựng được một hệ thống bài tập nhằm rèn luyện
kĩ năng của học sinh như sau .
3. Bài tập về dòng điện xoay chiều
Bài tập vật lý ở dạng này chỉ yêu cầu HS nắm được những nội dung cơ bản như: các
đặc trưng của dòng điện xoay chiều,các mạch điện xoay chiều cơ bản,mạch R,L,C
mắc nối tiếp và định luật Ôm cho từng đoạn mạch,công suất, máy biến áp, máy phát
điện xoay chiều và động cơ không đồng bộ. Thông qua những bài tập này sẽ rèn
Người viết: Chu Mạnh Hưng – Trường THPT Thanh Bình, Đồng Nai

ur
) lúc t = 0.
với Φ
0
= NBS là từ thông cực đại qua khung (Wb)
- Theo định luật cảm ứng điện từ, trong khung xuất hiện
suất điện động cảm ứng:

ε
= - Φ
'
t
= NBSω.sin(ωt + φ)
⇒
e = E
0
cos(ωt + φ -
π
2
)
với E
0
= NBSω là suất điện động cực đại (V)
Điện áp ở hai đầu khung dây là u = U
0
cos(ωt + φ
u
).
Dòng điện xoay chiều trong mạch là i = I
0

. Khung dây được đặt trong từ trường đều B = 0,2 T. Lúc t = 0, thì
véctơ pháp tuyến
n
ur
của khung hợp với véctơ cảm ứng từ
B
ur
một góc
π
6
rad. Cho
khung quay đều quanh trục (
∆
) vuông góc với
B
ur
với tần số 40 vòng/s. Viết biểu thức
suất điện động ở hai đầu khung dây.
* Hướng dẫn giải : Tốc độ góc của khung ω = 2πf = 2π.40 = 80π (rad/s)
Người viết: Chu Mạnh Hưng – Trường THPT Thanh Bình, Đồng Nai

Trang 6
∆
ω
α



(1)
= BS
Suất điện động cực đại của máy (4 cuộn dây)
E
0
= NBSω = Nω
0
Φ
(1)

⇒
N=
0
0(1)
E
ωΦ
=
0(1)
2E
ωΦ
=
3
100 2 2
5
2π.50. 10
π
−
= 400 vòng
Số vòng dây của mỗi cuộn dây:
N

=
π
2

⇒
φ = π (rad)
DẠNG 2: ĐẠI CƯƠNG VỀ DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU
* Các công thức:
Biểu thức của i và u: I
0
cos(ωt + ϕ
i
); u = U
0
cos(ωt + ϕ
u
).
Độ lệch pha giữa u và i: ϕ = ϕ
u
- ϕ
i
.
Các giá trị hiệu dụng: I =
0
2
I
; U =
0
2
U

A; f =
2
ω
π
= 60 Hz.
Trong 2 giây dòng điện đổi chiều 4f = 240 lần.
Ví dụ 2: Dòng điện chạy qua một đoạn mạch có biểu thức i = I
0
cos100πt; (i tính
bằng A, t tính bằng s). Trong khoảng thời gian từ 0 đến 0,02 s, xác định các thời
điểm cường độ dòng điện có giá trị tức thời có giá trị bằng: a) 0,5 I
0
; b)
2
2
I
0
.
* Hướng dẫn giải : a) Ta có: 0,5I
0
= I
0
cos100πt  cos100πt = cos(±
3
π
) 100πt = ±
3
π
+ 2kπ
 t = ±

400
s và t =
7
400
s.
Ví dụ 3: Tại thời điểm t, điện áp u = 200
2
cos(100πt -
2
π
) (V); (u tính bằng V, t tính
bằng s) có giá trị là 100
2
V và đang giảm. Xác định điện áp này sau thời điểm đó
1
300
s.
* Hướng dẫn giải : Tại thời điểm t: u = 100
2
= 200
2
cos(100πt -
2
π
)
 cos(100πt -
2
π
) =
1

) = 200
2
cos
2
3
π
= - 100
2
(V).
Ví dụ 4: Điện áp xoay chiều giữa hai điểm A và B biến thiên điều hòa với biểu thức
u = 220
2
cos(100πt +
6
π
) (V); (u tính bằng V, t tính bằng s). Tại thời điểm t
1
nó có giá
trị tức thời u
1
= 220 V và đang có xu hướng tăng. Hỏi tại thời điểm t
2
ngay sau t
1
5 ms thì
nó có giá trị tức thời u
2
bằng bao nhiêu?
Người viết: Chu Mạnh Hưng – Trường THPT Thanh Bình, Đồng Nai


4
π
 t
1
= -
1
240
s
 t
2
= t
1
+ 0,005 =
0,2
240
s  u
2
= 220
2
cos(100πt
2
+
6
π
) = 220 V.
DẠNG 3: TÌM MỘT SỐ ĐẠI LƯỢNG TRÊN CÁC LOẠI ĐOẠN MẠCH ĐIỆN
XOAY CHIỀU
* Các công thức:
Cảm kháng, dung kháng, tổng trở: Z
L

.
Góc lệch pha giữa u và i: tanϕ =
L
C
Z Z
R
−
.
Công suất: P = UIcosϕ = I
2
R =
2
2
U R
Z
.
Hệ số công suất: cosϕ =
R
Z
.
Điện năng tiêu thụ ở mạch điện: W = A = Pt.
* Phương pháp giải:
Để tìm các đại lượng trên đoạn mạch xoay chiều ta viết biểu thức liên quan đến các
đại lượng đã biết và đại lượng cần tìm từ đó suy ra và tính đại lượng cần tìm.
Trên đoạn mạch khuyết thành phần nào thì ta cho thành phần đó bằng 0. Nếu mạch
vừa có điện trở thuần R và vừa có cuộn dây có điện trở thuần r thì điện trở thuần của
mạch là (R + r).
* Bài tập minh họa:
Ví dụ 1: Nếu đặt vào hai đầu cuộn dây điện áp 1 chiều 9 V thì cường độ dòng điện
trong cuộn dây là 0,5 A. Nếu đặt vào hai đầu cuộn dây điện áp xoay chiều có giá trị

I
= 40 Ω  r = 10 Ω;
L
Z
R r+
= tanϕ = 1  Z
L
= R
+ r = 40 Ω
Người viết: Chu Mạnh Hưng – Trường THPT Thanh Bình, Đồng Nai

Trang 9

Phương pháp giải một số dạng bài tập cơ bản và nâng cao – Phần dòng điện xoay chiều Vật lý 12
 L =
2
L
Z
f
π
= 0,127 H; Z
d
=
22
L
Zr
+
= 41,2 Ω; Z =
22
)(

* Hướng dẫn giải : Ta có: I =
0
2
I
= 0,2 A; R =
R
U
I
= 100 Ω; Z
L
=
L
U
I
= 200 Ω; L =
L
Z
ω
= 0,53 H;
Z
C
=
C
U
I
= 125 Ω; C =
1
C
Z
ω

W; R =
2
P
I
= 25
3
Ω.
Ví dụ 6: Đặt điện áp u = 200
2
cos(100πt) (V) vào hai đầu đoạn mạch AB gồm hai
đoạn mạch AM và MB mắc nối tiếp. Đoạn AM gồm điện trở thuần R mắc nối tiếp
với cuộn cảm thuần L, đoạn MB chỉ có tụ điện C. Biết điện áp giữa hai đầu đoạn
mạch AM và điện áp giữa hai đầu đoạn mạch MB có giá trị hiệu dụng bằng nhau
nhưng lệch pha nhau
2
3
π
. Tính điện áp hiệu dụng giữa hai đầu đoạn mạch AM.
* Hướng dẫn giải : Ta có:
AB
U
→
=
AM
U
→
+
MB
U
→

→
,
MB
U
→
) =
2
3
π
 U
2
AB
= U
2
AM
 U
AM
= U
AB
= 220 V.
Ví dụ 7: Một đoạn mạch AB gồm hai đoạn mạch AM và MB mắc nối tiếp. Đoạn
mạch AM có điện trở thuần R = 50 Ω nối tiếp với cuộn cảm thuần có L =
1
π
H, đoạn
mạch MB chỉ có tụ điện với điện dung thay đổi được. Đặt điện áp u = U
0
cos100πt (V)
vào hai đầu đoạn mạch AB. Điều chỉnh điện dung của tụ đến giá trị C
1

AB
+
2
π

 tanϕ
AN
= tan(ϕ
AB
+
2
π
) = - cotanϕ
AB

 tanϕ
AB
.tanϕ
AN
=
R
Z
R
ZZ
LCL
.
1
−
= tanϕ
AB

10
4
π
−
F hoặc
4
10
2
π
−
F
thì công suất tiêu thụ trên đoạn mạch đều có giá trị bằng nhau. Tính độ tự cảm L.
* Hướng dẫn giải : Ta có: Z
C1
=
1
1
2 fC
π
= 400 Ω; Z
C2
=
2
1
2 fC
π
= 200 Ω.
P
1
= P

L
– Z
C2
)
2

 Z
L
=
2
21 CC
ZZ +
= 300 Ω; L =
2
L
Z
f
π
=
3
π
H.
Ví dụ 9: Đặt điện áp xoay chiều có giá trị hiệu dụng 200 V và tần số không đổi vào
hai đầu
A và B như hình vẽ. Trong đó R là biến trở, L là cuộn cảm thuần và C là tụ điện có
điện dung thay đổi. Các giá trị R, L, C hữu hạn và khác không. Với C = C
1
thì điện áp
hiệu dụng giữa hai đầu biến trở R có giá trị không đổi và
khác không khi thay đổi giá trị R của biếntrở. Tính điện áp

2
C
thì Z
C2
= 2Z
C1
; Z
AN
=
22
L
ZR
+
=
2
1
2
C
ZR
+
;
Z
AB
=
2
2
2
)(
CL
ZZR


Trang 11

Phương pháp giải một số dạng bài tập cơ bản và nâng cao – Phần dòng điện xoay chiều Vật lý 12
* Hướng dẫn giải : Ta có: P =
22
1
1
2
L
ZR
RU
+
=
22
2
2
2
L
ZR
RU
+
 Z
L
=
21
RR
= 40 Ω. U =
1
22

C2
, U
R2
= 2U
R1
. Xác định cosφ
1
và
cosφ
2
.
* Hướng dẫn giải : Ta có: U
C1
= I
1
Z
C
= 2U
C2
= 2I
2
Z
C
 I
1
= 2I
2
; U
R2
= I

22
2 C
ZR
U
+
 R
2
2
+ Z
2
C
= 4R
2
1
+ 4Z
2
C
 16 R
2
1
+ Z
2
C
= 4R
2
1
+ 4Z
2
C
 Z

Z
R
=
1
1
2
4
Z
R
=
2
5
.
Ví dụ 12: Đặt điện áp u = U
2
cosωt vào hai đầu đoạn mạch AB gồm hai đoạn mạch
AN và NB mắc nối tiếp. Đoạn AN gồm biến trở R mắc nối tiếp với cuộn cảm thuần
có độ tự cảm L, đoạn NB chỉ có tụ điện với điện dung C. Đặt ω
1
=
1
2 LC
. Xác định
tần số góc ω để điện áp hiệu dụng giữa hai đầu đoạn mạch AN không phụ thuộc vào
R.
* Hướng dẫn giải : Để U
AN
= IZ
AN
=

1
C
ω
= 2ωL
 ω =
LC2
1
=
LC2
2
= ω
1
2
.
Ví dụ 13: Đặt điện áp u =
2 cos2U ft
π
(U không đổi, tần số f thay đổi được) vào
hai đầu đoạn mạch mắc nối tiếp gồm điện trở thuần R, cuộn cảm thuần có độ tự cảm
L và tụ điện có điện dung C. Khi tần số là f
1
thì cảm kháng và dung kháng của đoạn
mạch có giá trị lần lượt là 6 Ω và 8 Ω. Khi tần số là f
2
thì hệ số công suất của đoạn
mạch bằng 1. Tìm hệ thức liên hệ giữa f
1
và f
2
.

và
2
2 2
1
2
2
2
(2 )
1
2
L
C
Z f L
f LC
Z
f C
π
π
π
= =
= 1

2
2
2
1
f
f
=
4

1 2
U
R R+
= 120 W.
Khi nối tắt hai bản tụ: tanϕ
MB
=
2
L
Z
R
=
3
 Z
L
=
3
R
2
; U
AM
= U
MB

 R
1
=
2 2 2 2
2 2 2
( 3 )

3
U
R
= 120
 U
2
= 360R
2
; Z’ =
2 2 2 2
1 2 2 2
( ) (3 ) ( 3 )
L
R R Z R R+ + = +
= 2
3
R
2
.
Vậy: P’
AB
=
2
os '
'
U
c
Z
ϕ
= 90 W.

1
C
ω
= 40 Ω; Z
AM
=
2 2
1 C
R Z+
= 40
2
; I
0
=
AM
AM
U
Z
= 1,25;
Người viết: Chu Mạnh Hưng – Trường THPT Thanh Bình, Đồng Nai

Trang 13

Phương pháp giải một số dạng bài tập cơ bản và nâng cao – Phần dòng điện xoay chiều Vật lý 12
tanϕ
AM
=
1
C
Z

π
= -
3
π
; ϕ
i
+ ϕ
MB
= 0  ϕ
MB
= ϕ
i
=
3
π
;
tanϕ
MB
=
2
L
Z
R
=
3
 Z
L
=
3
R

L
C
R R
R R Z Z
+
+ + −
= 0,843.
Ví dụ 16: Đặt một điện áp xoay chiều có giá trị hiệu dụng và tần số không đổi lần
lượt vào hai đầu điện trở thuần R, cuộn cảm thuần có độ tự cảm L, tụ điện có điện
dung C thì cường độ dòng điện hiệu dụng qua mạch tương ứng là 0,25 A; 0,5 A; 0,2
A. Tính cường độ dòng điện hiệu dụng qua mạch nếu đặt điện áp xoay chiều này vào
hai đầu đoạn mạch gồm ba phần tử trên mắc nối tiếp.
* Hướng dẫn giải : Ta có: R =
R
U
I
= 4U; Z
L
=
L
U
I
= 2U; Z
C
=
C
U
I
= 5U; I =
U

- ϕ).
Với: I =
U
Z
; I
0
=
0
U
Z
; I
0
= I
2
; U
0
= U
2
; tanϕ =
L
C
Z Z
R
−
; Z
L
> Z
C
thì u nhanh
pha hơn i; Z

sin(ωt + ϕ) hoặc mạch có cả cuộn cảm thuần và tụ điện
mà không có điện trở thuần R thì: i = ± I
0
sin(ωt + ϕ). Khi đó:
2
2
0
i
I
+
2
2
0
u
U
= 1.
* Phương pháp giải: Để viết biểu thức cường độ dòng điện chạy qua đoạn mạch
hoặc viết biểu thức điện áp giữa hai đầu một đoạn mạch ta tính giá trị cực đại của
cường độ dòng điện hoặc điện áp cực đại tương ứng và góc lệch pha giữa điện áp và
cường độ dòng điện rồi thay vào biểu thức tương ứng.
Người viết: Chu Mạnh Hưng – Trường THPT Thanh Bình, Đồng Nai

Trang 14

Phương pháp giải một số dạng bài tập cơ bản và nâng cao – Phần dòng điện xoay chiều Vật lý 12
Chú ý: Nếu trong đoạn mạch có nhiều phần tử R, L, C mắc nối tiếp thì trong Khi tính
tổng trở hoặc độ lệch pha ϕ giữa u và i ta đặt R = R
1
+ R
2

1
Cω
=
- 4
1
10
100π
π
= 100 (
Ω
)
⇒
I
0
=
0C
C
U
Z
= 1 (A).
Mạch chỉ có tụ C nên φ = -
π
2
. Ta có φ = φ
u
- φ
i

⇒
φ

=
2 2
L
R + Z
=
2 2
100 100+
= 100
2
(
Ω
)
U
0AB
= I
0
. Z
AB
= 2. 100
2
= 200
2
(V)
tanφ =
L
Z
R
= 1
⇒
φ =

π
12
) V.
Ví dụ 3: Đoạn mạch R, L, C mắc nối tiếp có R = 10 Ω, cuộn dây thuần cảm có L =
1
10π
H, tụ điện có điện dung C =
- 3
10
2π
F. Biết điện áp giữa hai đầu cuộn cảm là u
L
= 20
2
cos(100πt +
π
2
) V. Viết biểu thức điện áp giữa hai đầu đoạn mạch.
* Hướng dẫn giải : * Viết biểu thức dòng điện qua cuộn cảm L
Z
L
= Lω =
1
10π
.100π = 10 (
Ω
)
I
0L
=

- φ =
π
2
-
π
2
= 0
Vậy i = i
L
= 2
2
cos(100πt) (A).
Người viết: Chu Mạnh Hưng – Trường THPT Thanh Bình, Đồng Nai

Trang 15

Phương pháp giải một số dạng bài tập cơ bản và nâng cao – Phần dòng điện xoay chiều Vật lý 12
*Viết biểu thức điện áp hai đầu mạch:
Z
C
=
1
Cω
=
1
-3
10
100π
2π
= 20 (

= - 1
⇒
φ = -
π
4
(rad)
φ = φ
u
- φ
i

⇒
φ
u
=

φ + φ
i
= -
π
4
+ 0 = -
π
4
(rad)
Vậy biểu thức điện áp hai đầu mạch là:
u
AB
= 40cos(100πt -
π

* Hướng dẫn giải : Ta có: Z
L
= ωL = 100 Ω; Z
C
=
1
C
ω
= 40 Ω;
Z =
2
CL
2
) Z- (Z R
+
= 100 Ω; I =
U
Z
= 1,2 A; tanϕ =
L
C
Z Z
R
−
= tan37
0

 ϕ =
37
180

F .
Điện áp giữa hai đầu đoạn mạch có biểu thức u
AB
= 120cos100πt (V). Viết biểu thức
cường độ dòng điện trong mạch và tính công suất tiêu thụ của mạch.
* Hướng dẫn giải : Ta có: Z
L
= ωL = 100 Ω; Z
C
=
1
C
ω
= 50 Ω; Z

=
2
CL
2
) Z- (Z R
+
= 100 Ω;
tanϕ =
L
C
Z Z
R
−
= tan30
0

= 100
2
cos100πt (V). Viết biểu thức điện áp tức thời ở hai đầu
cuộn dây.
* Hướng dẫn giải : Ta có: Z
L
= ωL = 100 Ω; Z =
22
0
)(
L
ZRR ++
= 100
2
Ω;
I =
U
Z
=
1
2
A; tanϕ =
0
L
Z
R R
+
= tan
4
π

63
180
π
. Vậy: u
d
= 112cos(100πt -
4
π
+
63
180
π
) = 112cos(100πt +
10
π
) (V).
Ví dụ 8: Đặt một điện áp xoay chiều u = U
0
cos(100πt -
3
π
) (V) vào hai đầu một tụ
điện có điện dung
4
2.10
π
−
(F). Ở thời điểm điện áp giữa hai đầu tụ điện là 150 V thì
cường độ dòng điện trong mạch là 4 A. Viết biểu thức cường độ dòng điện chạy
trong mạch.

0
u
U
= 1 hay
22
0
2
2
0
2
C
ZI
u
I
i
+
= 1  I
0
=
22
)(
C
Z
u
i
+
= 5 A.
Vậy: i = 5cos(100πt +
6
π

3
π
).
Khi đó:
2
2
0
i
I
+
2
2
0
u
U
= 1 hay
22
0
2
2
0
2
L
ZI
u
I
i
+
= 1  I
0


Trang 17

Phương pháp giải một số dạng bài tập cơ bản và nâng cao – Phần dòng điện xoay chiều Vật lý 12
hệ số công suất của mạch là
2
2
. Xác định tần số của dòng điện và viết biểu thức
điện áp giữa hai đầu đoạn mạch.
* Hướng dẫn giải : Ta có: cosϕ =
R
Z
 Z =
os
R
c
ϕ
= 100
2
Ω; Z
L
– Z
C
= ±
22
RZ
−
= ± 100
 2πfL -
1

π
−
F mắc nối tiếp. Biểu thức của điện áp giữa hai bản tụ là
u
C
= 50
2
cos(100πt – 0,75π) (V). Xác định độ tự cảm cuộn dây, viết biểu thức
cường độ dòng điện chạy trong mạch.
* Hướng dẫn giải : Ta có: Z
C
=
1
C
ω
= 20 Ω; - ϕ -
2
π
= -
3
4
π
 ϕ =
4
π
; tanϕ =
L
C
Z Z
R

= Z
C
hay ω =
1
LC
thì Z = Z
min
= R; I
max
=
U
R
; P
max
=
2
U
R
; ϕ = 0 (u cùng pha
với i). Đó là cực đại do cộng hưởng điện.
Công suất: P = I
2
R =
2
2
U R
Z
.
Điện áp hiệu dụng giữa hai đầu cuộn thuần cảm: U
L


Phương pháp giải một số dạng bài tập cơ bản và nâng cao – Phần dòng điện xoay chiều Vật lý 12
Sau khi giải các bài tập loại này ta có thể rút ra một số công thức sau để sử dụng
khi cần giải nhanh các câu trắc nghiệm dạng này:
Cực đại P theo R: R = |Z
L
– Z
C
|. Khi đó P
max
=
2
2| |
L
C
U
Z Z−
=
2
2
U
R
.
Cực đại U
L
theo Z
L
: Z
L
=

C
=
L
L
Z
ZR
22
+
; U
Cmax
=
R
ZRU
L
22
+
; U
2
maxC
= U
2
+ U
2
R
+ U
2
L
Cực đại của U
L
theo ω: U

100
π
(μF). Đặt vào hai đầu mạch
một điện áp xoay chiều u
AB
= 220
2
cos(100πt +
π
3
) V. Hỏi R có giá trị là bao
nhiêu để công suất mạch đạt cực đại, tìm giá trị P
Max
đó.
* Hướng dẫn giải : Z
L
= Lω =
2
π
100π = 200 (
Ω
)
Z
C
=
1
Cω
=
4
1

P
Max
= ? (W)
Ví dụ 2: Cho mạch điện RLC mắc nối tiếp: R là biến trở, cuộn dây có hệ số tự cảm L
=
1,4
π
(H) và có điện trở r = 30 (
Ω
), tụ điện có điện dung C =
100
π
(μF). Đặt
vào hai đầu mạch một điện áp xoay chiều u
AB
= 220
2
cos(100πt +
π
3
) V. Hỏi
R có giá trị là bao nhiêu để công suất tỏa nhiệt trên nó đạt cực đại, tìm giá trị
cực đại đó ?
* Hướng dẫn giải : R L,r
C
A B
Người viết: Chu Mạnh Hưng – Trường THPT Thanh Bình, Đồng Nai

Trang 19


L C
+ ( - )r Z Z
=
2 2
( )30 140 100+ −
= 50(
Ω
)
Công suất tỏa nhiệt trên R cực đại là
P
R(Max)
=
2
U
2(R + r)
=
2
220
2(50 30)+
= 302,5 (W)
Ví dụ 3: Cho mạch điện như hình vẽ. Trong đó R = 60 Ω, cuộn dây thuần cảm có độ
tự cảm L =
1
2
π
H, tụ điện có điện dung C thay đổi được. Đặt vào giữa hai đầu đoạn
mạch một điện áp xoay chiều ổn định: u
AB
= 120
2

có điện dung C =
4
2.10
π
−
F mắc nối tiếp. Đặt vào hai đầu đoạn mạch một điện áp
xoay chiều có điện áp hiệu dụng 110 V, tần số 50 Hz. Thì thấy u và i cùng pha với
nhau. Tính độ tự cảm của cuộn cảm và công suất tiêu thụ của đoạn mạch.
* Hướng dẫn giải :Ta có: Z
C
=
1
2 fC
π
= 50 Ω. Để u và i cùng pha thì Z
L
= Z
C
= 50
Ω
 L =
2
L
Z
f
π
=
1
2
π

Khi đó I = I
max
=
U
R
= 2
2
A.
Ví dụ 6: Đặt điện áp u = 100
2
cosωt (V), có ω thay đổi được vào hai đầu đoạn
mạch gồm điện trở thuần R = 200 Ω, cuộn cảm thuần có độ tự cảm L =
25
36
π
H và tụ
Người viết: Chu Mạnh Hưng – Trường THPT Thanh Bình, Đồng Nai

Trang 20

Phương pháp giải một số dạng bài tập cơ bản và nâng cao – Phần dòng điện xoay chiều Vật lý 12
điện có điện dung C =
4
10
π
−
F mắc nối tiếp. Công suất tiêu thụ của đoạn mạch là 50
W. Xác định tần số của dòng điện.
* Hướng dẫn giải :Ta có: P = I
2

2
cos100πt (V). Xác định điện trở của biến trở để công suất
tiêu thụ trên đoạn mạch đạt giá trị cực đại. Tính giá trị cực đại đó.
* Hướng dẫn giải : Ta có: Z
L
= ωL = 50 Ω; Z
C
=
1
C
ω
= 100 Ω;
P = I
2
R =
2 2 2
2
2 2 2
( )
( )
L C
L C
U R U R U
Z Z
Z R Z Z
R
R
= =
−
+ −

1,2
π
H, R là biến trở. Đặt vào hai đầu đoạn
mạch một điện áp xoay chiều ổn định u
AB
= 200
2
cos100πt (V).
Định giá trị của biến trở R để công suất toả nhiệt trên biến trở đạt giá trị cực đại. Tính
công suất cực đại đó.
* Hướng dẫn giải :Ta có: Z
L
= ωL = 120 Ω; P
R
= I
2
R =
22
2
)(
L
ZrR
RU
++
=
R
Zr
rR
U
L

+
= 83,3 W.
Ví dụ 9: Cho mạch điện như hình vẽ. Trong đó R = 100
3
Ω; C =
4
10
2
π
−
F; cuộn dây
thuần cảm có độ tự cảm L thay đổi được. Điện áp giữa hai đầu
Người viết: Chu Mạnh Hưng – Trường THPT Thanh Bình, Đồng Nai

Trang 21

Phương pháp giải một số dạng bài tập cơ bản và nâng cao – Phần dòng điện xoay chiều Vật lý 12
đoạn mạch là u = 200cos100πt (V). Xác định độ tự cảm của cuộn dây để điện áp hiệu
dụng trên cuộn cảm L là cực đại. Tính giá trị cực đại đó.
* Hướng dẫn giải :Ta có: Z
C
=
1
C
Z
ω
= 200 Ω;
U
L
= IZ

không đổi nên U
L
= U
Lmax
khi
1
L
Z
= -
)(2
2
22
C
C
ZR
Z
+
−
(khi x = -
2a
b
)
 Z
L
=
C
C
Z
ZR
22

C
=
22
)(
CL
C
ZZR
UZ
−+
=
1
1
2
1
)(
2
22
+−+
C
L
C
L
Z
Z
Z
ZR
U
;
U
C

ω
=
π
22,1
10
4
−
F. Khi đó: U
Cmax
=
R
ZRU
L
22
+
= 156 V.
Ví dụ 11: Cho một mạch nối tiếp gồm cuộn thuần cảm L =
2
π
H, điện trở R = 100
Ω, tụ điện C =
4
10
π
−
F. Đặt vào mạch điện áp xoay chiều u = 200
2
cosωt (V). Tìm
ω để:
a) Điện áp hiệu dụng trên R đạt cực đại.

LR
LU
Z
UZ
L
ω
ω
ω
−+
=
=
2
2
2
42
1
).2(
1
.
1
.
LR
C
L
C
LU
+−−
ωω
.
U

22
)
1
(
1
C
LR
C
U
Z
UZ
C
ω
ω
ω
−+
=
=
2
2242
1
)2(
.
C
R
C
L
L
LU
+−−

cosωt với U không đổi vào hai đầu đoạn mạch AB
gồm hai đoạn mạch AN và NB mắc nối tiếp. Đoạn AN gồm biến trở R mắc nối tiếp
với cuộn cảm thuần L, đoạn NB chỉ có tụ điện, điện dung C. Với ω = ω
0
=
1
LC
thì
cường độ dòng điện qua đoạn mạch đạt giá trị cực đại. Tính tần số góc ω theo ω
0
để
điện áp hiệu dụng giữa hai đầu đoạn mạch AN không phụ thuộc vào R.
* Hướng dẫn giải :Ta có: U
AN
= I.Z
AN
=
AN
UZ
Z
=
2 2 2
2 2
1
( )
U R L
R L
C
ω
ω

C
R L
ω
ω
−
+
+
.
Vì U không đổi nên để U
AN
không phụ thuộc vào R thì
2 2
1
C
ω
- 2
L
C
= 0 hay
ω =
1
2LC
=
0
2
ω
.
Ví dụ 13: Lần lượt đặt các điện áp xoay chiều:
u
1

2 cos(120 )
3
I t
π
π
+
và i
3
=
2
' 2cos(110 )
3
I t
π
π
−
.
So sánh I và I’.
* Hướng dẫn giải :Vì I
1
= I
2
= I  Z
1
= Z
2
hay R
2
+ (100πL -
1

 12000π
2
=
1
LC

 ω
ch
=
2
12000
π
≈ 110π = ω
3
 I
3
= I
max
= I’ > I.
Qua bài này có thể rút ra kết luận: Với ω
1
≠ ω
2
(ω
1
< ω
2
) mà I
1
= I

2
R
+ U
2
C
(1).
Mặt khác U
2
= U
2
R
+ (U
L
– U
C
)
2
 U
2
R
= U
2
- (U
L
– U
C
)
2
(2).
Thay (2) vào (1) ta có: U

Ví dụ 15: Đặt điện áp xoay chiều u = U
0
cosωt (U
0
không đổi và ω thay đổi được)
vào hai đầu đoạn mạch gồm điện trở thuần R, cuộn cảm thuần có độ tự cảm L và tụ
điện có điện dung C mắc nối tiếp, với CR
2
< 2L. Khi ω = ω
1
hoặc ω = ω
2
thì điện áp
hiệu dụng giữa hai bản tụ điện có cùng một giá trị. Khi ω = ω
0
thì điện áp hiệu dụng
giữa hai bản tụ điện đạt cực đại. Tìm hệ thức liên hệ giữa ω
1
, ω
2
và ω
0
.
* Hướng dẫn giải :Khi ω = ω
1
hoặc ω = ω
2
thì U
C1
= U

+ −
.
2
1
C
ω
 ω
2
1
(R
2
+ ω
2
1
L
2
- 2
L
C
+
2 2
1
1
C
ω
) = ω
2
2
(R
2

C
+
2
1
C
= ω
2
2
R
2
+ ω
4
2
L
2
- ω
2
2
2
L
C
+
2
1
C

 (ω
2
1
- ω

2
< 2L).
Mặt khác U
C
= U
Cmax
theo ω khi ω = ω
0
=
2
2
1
2
R
LC
L
−

hay ω
2
0
=
1
LC
-
2
2
2
R
L

5π
H và tụ điện có điện dung C thay đổi được. Điều chỉnh điện dung của tụ điện
để điện áp hiệu dụng giữa hai bản tụ điện đạt giá trị cực đại và bằng
U 3
. Tính R.
Người viết: Chu Mạnh Hưng – Trường THPT Thanh Bình, Đồng Nai

Trang 24

Phương pháp giải một số dạng bài tập cơ bản và nâng cao – Phần dòng điện xoay chiều Vật lý 12
* Hướng dẫn giải :Ta có: Z
L
= ωL= 20 Ω; U
Cmax
=
2 2
L
U R Z
R
+
= U
3
 R =
2
2
L
Z
= 10
2
Ω.

: hộp đen gồm R nối tiếp với L.
- Nếu -
2
π
< ϕ
x
< 0: hộp đen gồm R nối tiếp với C.
- Nếu ϕ
x
=
2
π
: hộp đen gồm L nối tiếp với C với Z
L
> Z
C
.
- Nếu ϕ
x
= -
2
π
: hộp đen gồm L nối tiếp với C với Z
L
< Z
C
.
- Nếu ϕ
x
= 0: hộp đen gồm L nối tiếp với C với Z

+ Nếu mạch có ϕ = 0 (I = I
max
; P = P
max
) thì hoặc là mạch chỉ có điện trở thuần R hoặc
mạch có cả L và C với Z
L
= Z
C
(tức là có cộng hưởng điện).
* Bài tập minh họa:
Ví dụ 1: Trên đoạn mạch xoay chiều không phân nhánh gồm hai phần tử (điện trở
thuần R, cuộn cảm thuần L hoặc tụ điện C), cường độ dòng điện sớm pha ϕ (0 < ϕ <
2
π
) so với điện áp ở hai đầu đoạn mạch. Xác định các loại phần tử của đoạn mạch.
* Hướng dẫn giải : Đoạn mạch có i sớm pha hơn u nên có tính dung kháng, tức là có
tụ điện C.
Vì 0 < ϕ <
2
π
) nên đoạn mạch có cả điện trở thuần R. Vậy đoạn mạch có R và C.
Người viết: Chu Mạnh Hưng – Trường THPT Thanh Bình, Đồng Nai

Trang 25