LỜI NÓI ĐẦU
Lịch sử thế giới đã trải qua bao cuộc đấu tranh sinh tồn để phát triển. Cũng từ các
cuộc đấu tranh đó mà nhân loại đã có những bước tiến quan trọng qua những bậc
thang của thời đại, tù' thuở loài người bắt đầu xuất hiện đế trở thành con người văn
minh như ngày nay.Trong quá trình phát triến ấy, con người đã tích lũy được những tư
tưởng có giá trị đóng góp vào kho tàng tư tưởng của thế giới.Dựa trên cơ sở những giá
trị những tư tưởng đó và tống kết thời đại, triết học đặc biệt chủ nghĩa Mac Lenin hình
thành và phát triên. Chủ nghĩa Mac Lenin bao hàm nội dung rộng lớn mang những giá
trị khoa học và thực tiễn. Trong đó, chủ nghĩa duy vật biện chứng là hạt nhân lí luận
của triết học Mác Lênin. Xem xét sự vật hiện tượng dưới góc độ của chủ nghĩa duy vật
biện chứng, Ăng-ghen viết: “Vấn đề cơ bản lớn của mọi triết học, đặc biệt là triết học
hiện đại, là vấn đề quan hệ giữa tư duy và tồn tại”.Mặt khác, mối quan hệ giữa tư duy
và tồn tại(hay vật chất và ý thức) có vai trò quan trọng đối với sự phát triển đất nước.
Đảng và nhà nước đã vận dụng mối liên hệ ấy vào mối liên hệ giữa kinh tế và chính
trị, vào đường lối phát triển kinh tế xã hội giúp đất nước phát triển bền vững. Hơn nữa,
nước ta trong quá trình hội nhập và quá độ lên chủ nghĩa xã hội, việc nhận thức đúng
đường lối phát triến ngày càng quan trọng. Chính vì những lí do trên, nhóm em đã
chọn đề tài: “Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức . Ý nghĩa phương pháp
luận. Sự vận dụng của Đảng ta trong quá trình đối mới đất nước”.
ThíEo /uíEn tr/Bt híEc Mác- Lênin
Phần ì: Mối quan hệ giữa biện chứng giữa vật chất và ý thức.
Đe hiếu rõ về mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức truớc tiên ta phải hiếu
phạm trù vật chất và ý thức.
1. Pham trù vât chất và V thức:
1.1.Vật chất:
a. Định nghĩa vật chất
Các nhà duy vật truớc Mác đã có những quan điếm về vật chất nhung còn hạn chế.
Họ đồng nhất vật chất với vật thế có khối luợng, có quảng tính. Thời cố đại, thuyết Ngũ
hành của triết học Trung quốc quan niệm “kim, mộc, thủy, hỏa, thố” là nhũng tố chất
vật chất xây dựng nên thế giới.Ó Hy Lạp, vật chất đầu tiên của thế giới theo quan điếm
của Talet là nuớc, theo Anaximen là không k h í , Hêraclit cho rằng đó là lửa, còn

thăng bằng, trong sự ổn định tương đối. Như vậy, đứng im là tương đối, vận động là
tuyệt đối.
Không gian và thời gian là hình thức tồn tại của vật chất.Vật chất luôn vận động
và phát triển, sự vận động ấy không đâu khác “ngoài không gian và thời gian”.Không
gian và thời gian là thuộc tính khách quan, nội tại, gắn liền với sự vận động của vật
chất. Không gian có tính vô tận và ba chiều còn thời gian có tính vĩnh cửu và một
chiều. Hai thuộc tính này không thế tách rời nhau.
1.2.Phạm trù ỷ thức
a. Nguồn gốc của ỷ thức:
Theo triết học duy vật biện chứng, ý thức của con người là sản phẩm của quá trình
phát triển của cả tụ nhiên và lịch sử xã hội.
Nguồn gốc tự nhiên gồm: bộ óc con người và thế giới khách quan.
Bộ óc con người là cơ quan tố chức vật chất của ý thức. Hoạt động ý thức của con
người diễn ra trên cơ sở hoạt động sinh lí thần kinh của bộ óc con người. Ý thức không
thể tách rời khỏi hoạt động của bộ óc.
Đe bộ óc con người sinh ra được ý thức cần phải có sự tác động của thế giới khách
quan. Mọi vật chất có thuộc tính chung là phản ánh, ý thức là hình thức phản ánh thế
giới hiện thực cao nhất của bộ óc thông qua mối liên hệ giữa bộ óc với thế giới khách
quan.
Điều kiện cần cho sự ra đời của ý thức là nguồn gốc tự nhiên song vẫn chưa đủ
mà lao động và ngôn ngừ là hai nguồn gốc xã hôi quyết định trực tiếp đến sự hình
thành và phát triến của ý thức.
Lao động đã sáng tạo ra con người, làm cho con người khác với tất cả các động
vật khác.Lao động giúp con người cải tạo thế giới và hoàn thiện chính mình.Thông
qua lao động,thế giới khách quan tác động nên não người và não người càng phát triển
tư duy trừu tượng.
Ngôn ngừ là hệ thống tín hiệu vật chất mang nội dung của ý thức. Ngôn ngữ còn
là phương tiện giao tiếp trong xã hội,là phương tiện của tư duy. Nhờ có ngôn ngữ mà
con người tống kết được thực tiễn, trao đổi thông tin, tri thức từ thế hệ này sang thế hệ
khác. Ý thức là sản phẩm xã hội, là một hiện tượng xã hội.

Ouvết đi nh
2.1. Vật chất quyết đinh sự hình thành và phát trỉến của ỷ thức:
Trước hết, vật chất quyết định nguồn gốc, nội dung và sự biến đối, phát triển của ý❖
thức.
S về nguồn gốc:
Ý thức là sản phấm của một dạng vật chất có tố chức cao là bộ óc con người. Con
người là kết quả quá trình phát triển lâu dài của thế giới vật chất, là sản phẩm của thế
giới vật chất. Như vậy xét đến cùng, vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất là nguồn
gốc sinh ra ý thức. Theo Cacmac và Angghen, “ ỷ thức cũng ỉ à tư duy của chủng ta
dù có vẻ siêu cảm giác như thế nào đi chăng nữa cũng chỉ là sản vật của một khỉ quan
vật chất, nhục thế, tức là bộ óc”.
Bên cạnh bộ óc, thế giới tự nhiên cũng quyết định sự ra đời của ý thức.Neu có bộ
óc phát triển mà không sống trong thế giới tự’ nhiên đa dạng phong phú tức là không
có sự tác động của thế giới tự’ nhiên vào bộ não thì ý thức của con người chẳng khác
nào loài vật, khó nhận thức đầy đủ được.
Lao động và ngôn ngừ là nguồn gốc xã hội của ý thức. Chúng là những dạng tồn
tại của vật chất, cùng với nguồn gốc tự nhiên quyêt định sự hình thành, ton taị, phát
triển của ý thức.
V về nội dung:
Ỷ thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào trong bộ óc con người, là hình
ảnh chủ quan của thế giới khách quan. Tất cả những hiện tượng ý thức đều hình thành
trên những điều kiện sống và hoạt động thực tiễn của con người và xã hội loài người.
s Sự biến đối, phát triển của ý thức:
Vật chất là tiền đề cho sự phát triến của ỷ thức nên khi vật chất thay đối thì ý thức
thay đối theo. Ví dụ, nhừng sinh hoạt vật chất thay đối sẽ làm cho thói quen, tâm lý
con người thay đối. Hay một người bình thường nếu vì lí do nào đó mà não bị tốn
thương thì hoạt động của ỷ thức cũng bị rối loạn. Cơ sở vật chất của trường học được
nâng cấp cải tiến thì trình độ dạy và học cũng được nâng cao.
♦♦♦ Bên cạnh đó, vật chất là điều kiện khách quan đế hiện thực hóa ý thức tư tưởng.
Những chủ trương, kế hoạch của con người chỉ được thực hiện trên những cơ sở vật

những đêm dài trung cô. ”
Vì vậy, con người phải thừa nhận tính khách quan của vật chất ,thừa nhận quy luật
tự nhiên của xã hội đê phát huy tính năng động của ỷ thức, nhận thức đúng sự vật hiện
tượng. Thế giới vật chất với nhừng thuộc tính, quy luật của nó tồn tại khách quan
không phụ thuộc vào ý thức con người nên trong hoạt động thực tiễn phải xuất phát từ
thực tế khách quan, lấy thực tế khách quan làm căn cứ cho hoạt động của mình.
Mối quan hệ giữa vật chất và ỷ thức vừa có tính tuyệt đối vừa có tính tương đối.
Vật chất quyết định ý thức là tuyệt đối. Nhưng trong một số trường họp cụ thế hoặc
trong một giai đoạn ngắn, ỷ thức lại quyết định vật chất. Mác chỉ rõ lí luận sẽ trở thành
lực lượng vật chất khi nó thâm nhập vào quần chúng.
Biểu hiện của mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong đời sống xã hội là quan
hệ giừa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, trong đó tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội
và ý thức xã hội có tính độc lập tương đối tác động trở lại tồn tại xã hội. Ngoài ra, mối
quan hệ giừa vật chất và ý thức còn là cơ sở đế xem xét các mối quan hệ như chủ thể
và khách thể, lí luận và thực tiễn, điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan
Phần 2: Ỷ nghĩa phương pháp luận
-Vì vật chất quyết định ý thức nên trong hoạt động thực tiễn chúng ta phải tôn trọng
khách quan, nhận thức và hoạt động theo đúng quy luật khách quan.
-Vì ý thức tác động trở lại vật chất nên cần phát huy tính năng động chủ quan, đặc biệt
phát huy vai trò của tri thức, khoa học, chú ý giáo dục và nâng cao nhận thức cho con
người. Mác nói: “Cố nhiên vũ khí phê phán không thế thay thế sự phê phán bằng vũ
khí, lực lượng vật chất chỉ có thể bị đánh bại bởi lực lượng vật chất nhưng lí luận một
khi thâm nhập được vào quần chúng thì sẽ trở thành lực lượng vật chất”.
-Chống quan điểm duy ý chí, tuyệt đối hóa vai trò của ý thức mà hạ thấp, đánh giá
không đúng vai trò của các điều kiện vật chất. Đó là hành động lấy ý chí áp đặt thực
tế,lấy ảo tưởng thay cho hiện thực. Bệnh chủ quan duy ý chí là do sự yếu kém về trình
độ nhận thức nói chung và sự hạn chế trong quá trình áp dụng lí luận vào thực tiễn nói
riêng. Đó là “sự mù quáng chủ quan”,là sai lầm tự phát dẫn đến rơi vào chủ nghĩa duy
tâm một cách không tự giác. Chúng ta cũng không nên tuyệt dối hóa vai trò của vật
chất trong mối quan hệ giừa vật chất và ý thức.

2. Vân dụng moi quan hệ giữa vật chất và ỷ thức trong quá trình phát triến kinh tế
đối mới đất mrớc.
Trong quá trình xây dựng chủ nghiã xã hội “Đảng ta đã phạm sai lầm chủ quan
duy ý chí, vi phạm quy luật khách quan” trong việc xác định mục tiêu, phương hướng
về xây dựng cơ sở vật chất,cải tạo xã hội chủ nghĩa và quản lý kinh tế Biếu hiện của
căn bệnh đó là chúng ta đã chủ quan trong việc đánh giá những khả năng hiện có, vì
thế mà sinh ra nhừng ảo tưởng về tốc độ cải tạo, phát triển kinh tế và hệ quả của nó là
việc đề ra những chỉ tiêu quá cao vượt quá khả năng thực tại. Không những vậy, Đảng
đã mắc sai lầm là vội cải tạo XHCN , phủ nhận nền kinh tế nhiều thành phần, duy trì
cơ chế quan liêu bao cấp. Đảng có nhiều sai sót trong quản lý tiền tệ cũng như quản lý
giai cấp lãnh đạo. Chúng ta đã không có một đường lối, chính sách phát triển kinh tế
thận trọng và khoa học dẫn đường. Như vậy, Đảng ta đã vi phạm nguyên tắc khách
quan của sự xem xét, trái với tinh thần của phép biện chứng duy vật.
Sau khi miền Nam giải phóng thống nhất đất nước, nền kinh tế miền Bắc bị phá
hoại, nền kinh tế miền Nam bị đảo lộn và suy sụp.Cơ sở vật chất kĩ thuật yếu kém, cơ
cấu kinh tế mất cân đối, năng suất lao động thấp; sản xuất nông nghiệp chưa cung cấp
đủ lương thức cho người dân, nguyên liệu cho công nghiệp, hàng hóa cho xuất
khâu, ; nền nông nghiệp bị tàn phá nặng nề bởi chiến tranh.
Trước tình hình đó, Đại hội Đảng lần thứ IV lại đề ra những chỉ tiêu kế hoạch năm
1976-1980 quá cao và phát triến sản xuất quá khả năng như: năm 1975, phấn đấu đạt
21 triệu tấn lương thực, 1 triệu tấn cá biến, 1 triệu hecta khai hoang, 1 triệu 200 hecta
rừng mới trồng,10 triệu tấn than sạch, 2 triệu tấn xi măng .Đen hết năm 1980, nhiều
chỉ tiêu kinh tế chỉ đạt khoảng 50-60% mức đề ra, nền kinh
ThíEo /uíEn tr/IBt híEc Mác- iênin tế tăng trưởng chập chạm, tống sản phẩm xã hội
tăng bình quân 1,5%, công nghiệp tăng 2,6%, nông nghiệp giảm 0,15%. Đại hội lần thứ
V chưa tìm ra nguyên nhân thực sự dẫn đến sự trì trệ trong nền kinh tế và cũng chưa
đưa ra chủ trương chính sách toàn diện về đối mới nhất là kinh tế. Tại Đại hội VI, Đảng
đã rút ra kinh nghiệm quan trọng, đó là: phải tôn trọng thực tế, tôn trọng và hoạt động
khách quan. Đảng đã tự phê phán một cách nghiêm khắc, phân tích đúng nguyên nhân
của tình hình khủng hoảng kinh tế; đồng thời đề ra định hướng, tạo ra bước ngoặt trong

lao động. Muốn vậy “ phải khơi dậy trong dân lòng yêu nước, ý chí quật cường, phát
huy tài chí của người Việt Nam, quyết tâm đưa nước nhà khỏi nghèo nàn, lạc hậu” (túc
là phát huy tính năng động của ý thức). Đảng đẩy mạnh đấu tranh trên lĩnh vực tư
tưởng, đẩy mạnh nghiên cún lý luận và thực
ThíEo /uíEn tr/IBt híEc Mác- Lênin tiễn, tiếp tục làm sáng tỏ con đường đi lên
CNXH nước ta. Ngoài ra, ta cũng nâng cao công tác tuyên truyền giáo dục lí luận
chính trị đế tạo nên sự thống nhất trong Đảng, sự đồng thuận trong nhân dân.
Quá trình xây dựng đất nước tiến lên chủ nghĩa xã hội là một quá trình lâu dài, đòi
hỏi phải có sự đoàn kết của cả dân tộc Việt Nam, toàn Đảng toàn dân phải nhạy bén,
tỉnh táo với thời cuộc, vận dụng đúng đắn chủ nghĩa Mac- Lenin và tư tưởng Hồ Chí
Minh vào việc phát triến kinh tế xã hội xây dựng đất nước.
The end
Tài liệu tham khao:
- Tìm hiếu môn triết học Mác- Lenin (Nhà xuất bản chính trị)
- Giáo trình Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mac- Lenin (Nhà xuất
bản chính trị quốc gia)
- Văn kiện đại hội lần IV
- Văn kiên đại hội lần VI
- Văn kiện đại hội lần VII
- Công cụ tìm kiếm: trang web: http://www.google.com.vn