Tiểu luận triết học
LờI NóI ĐầU
Tiến lên chủ nghĩa xã hội là mục tiêu cách mạng lớn lao nhất và quan
trọng nhất của Đảng và nhân dân ta hiện nay vì chỉ có thực hiện đợc mục tiêu
này, chúng ta mới có thể xây dựng đợc một nớc Việt Nam mà theo cách nói của
Hồ Chí Minh là: dân giàu, nớc mạnh, xã hội công bằng dân chủ, văn minh.
Và cũng chỉ xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, chúng ta mới có thể làm
thoả mãn ham muốn tột cùng, ham muốn cuối đời của Ngời đó là : Làm sao
cho dân ta ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng đợc học hành

.... Vậy chúng ta
phải làm thế nào để thực hiện mục tiêu trên? Từ thực tế hiện nay cùng với con
đờng đi lên chủ nghĩa xã hội ở nớc ta là bỏ qua chế độ chủ nghĩa t bản, mà tại
đại hội VII của Đảng ta lần đầu tiên đã khẳng định: Chủ nghĩa Mác- Lênin, t t-
ởng Hồ Chí Minh là nền tảng t tởng, là kim chỉ nam cho hoạt động của Đảng.
Tức là, chúng ta phải: dùng lập trờng, quan điểm, phơng pháp chủ nghĩa Mác -
Lênin mà tổng kết những kinh nghiệm của Đảng ta, phân tích một cách đúng
đắn những đặc điểm của nớc ta. Có nh thế chúng ta mới có thể dần dần tìm hiểu
đợc quy luật phát triển của Cách mạng Việt Nam, định ra đợc đờng lối, phơng
châm, bớc đi cụ thể của Cách mạng xã hội chủ nghĩa phù hợp với tình hình nớc
ta.
Làm đề tài tiểu luận này, vơí t cách là một sinh viên, một công dân của n-
ớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, một mặt tôi muốn cùng mọi ngời tìm
hiểu sâu hơn và kĩ hơn về Triết học Mác - Lênin phần chủ nghĩa duy vật biện
chứng. Cụ thể hơn, đó là mối quan hệ biện chứng giữa vật chất với ý thức. Mặt
khác, tôi cũng muốn góp một phần công sức nhỏ bé của mình vào sự nghiệp
cách mạng lớn lao của toàn Đảng, toàn dân ta hiện nay- sự nghiệp xây dựng chủ
nghĩa xã hội- mà nền tảng t tởng là chủ nghĩa Mác - Lênin. Đó là, mọi sách lợc,
chiến lợc cách mạng của chúng ta phải đợc xuất phát từ thực tế khách quan,
phát huy đợc tính năng động chủ quan và đồng thời chống chủ quan duy ý chí.
Đây đợc coi là một vấn đề hết sức quan trọng, bởi nó quyết định sự thành công

bao gồm khoảng 15 đến 17 tỉ tế bào thần kinh, các tế bào này tạo nên vô số các
mối liên hệ nhằm thu nhận, xử lý, truyền dẫn và điều khiển toàn bộ các hoạt
động của cơ thể trong quan hệ đối với thế giới bên ngoài qua cơ chế phản xạ
không điều kiện và có điều kiện.
2
Tiểu luận triết học
Không chỉ có thế, vận động của ý thức, t duy trên thực tế cũng là sản
phẩm của sự vận động của vật chất. Điều đó đợc chứng minh một cách khá rõ
ràng ở hình thức vận động xã hội của vật chất. Đó là sự thay thế lẫn nhau của
các hình thái kinh tế- xã hội, từ đó sớm hay muộn cũng dẫn đến sự thay đổi của
ý thức, của cách nghĩ, bởi tồn tại xã hội bao giờ cũng quyết định ý thức xã hội.
Vai trò cơ sở, quyết định của vật chất còn đợc thể hiện ở chỗ nó quyết
định nội dung phản ánh, quyết định sự biến đổi của ý thức.
Từ nội dung thứ hai trong định nghĩa vật chất của Lênin rằng: Vật chất
mà cái cảm giác, t duy, ý thức chẳng qua chỉ là sự phản ánh của nó, mà ta thấy
rằng nội dung phản ánh của ý thức là thế giới bên ngoài, là hiện thực khách
quan. Hay nói nh chủ nghĩa duy vật macxit : ý thức là sự phản ánh thế giới
khách quan vào trong bộ óc của con ngời. Chính vì vậy mà thế giới khách quan
nh thế nào thì ý thức phản ánh nh thế ấy, không nên phản ánh một cách xuyên
tạc, h ảo, bóp méo sự thật về thế giới khách quan nh việc tô vẽ hình tợng các vị
thần linh. Nói cách khác, nội dung phản ánh của ý thức phải lấy cái khách quan
làm tiền đề và bị cái khách quan quy định.
Vật chất quyết định sự biến đổi của ý thức. Do ý thức là chức năng của
bộ não ngời. Hoạt động ý thức không diễn ra ở đâu ngoài những hoạt động sinh
lý thần kinh của bộ não. ý thức phụ thuộc vào hoạt động của bộ não, do đó khi
bộ não bị tổn thơng thì hoạt động ý thức sẽ không đợc bình thờng hoặc bị rối
loạn.
Mặt khác, trong hoạt động của con ngời, nhu cầu vật chất bao giờ cũng
giữ vai trò quyết định, chi phối và quy định mục đích hoạt động bởi vì con ngời
trớc hết phải đợc thoả mãn nhu cầu vật chất tối thiểu : ăn, ở, mặc rồi mới nghĩ

ý thức sai lầm, trái quy luật khách quan của con ngời có tác động tiêu
cực thậm chí phá hoại các điều kiện khách quan, hoàn cảnh khách quan, kéo lùi
lịch sử. Bởi mối quan hệ giữa vật chất và ý thức là mối quan hệ tác động qua lại.
Không nhận thức đợc điều này sẽ rơi vào quan niệm duy vật tầm thờngvà bệnh
nảo thủ trì trệ trong nhận thức và hành động.
4
Tiểu luận triết học
Nói tới vai trò của ý thức về thực cất là nói tới vai trò của con ngời bởi ý
thức là ý thức của con ngời.
Trái với các nhà triết học duy tâm muốn biến ý thức của con ngời thành
động lực của lịch sử, Cácmac và Ph.Ăngghen đã khẳng định: Xa nay, t tởng
không thể đa ngời ta vợt ra ngoài trật tự thế giới cũ đợc, trong bất cứ tình
huống nào, t tởng cũng chỉ có thể đa ngời ta vợt ra ngoài phạm vi t tởng của
trật tự thế giới cũ mà thôi. Thật vậy, t tởng căn bản không thể thực hiện đợc
cái gì hết. Muốn thực hiện t tởng thì cần có những con ngời sử dụng lực lợng
thực tiễn. Điều đó cũng có nghĩa là con ngời muốn thực hiện các quy luật khách
quan thì phải nhận thức, vận dụng đúng đắn các quy luật đó, phải có ý chí và
phơng pháp để tổ chức hành động. Nh vậy vai trò của ý thức là ở chỗ nó giúp
con ngời đề ra chủ trơng, đờng lối, chính sách, những mục đích, kế hoạch, biện
pháp, phơng hớng phù hợp với thực tế khách quan. Nói nh vậy có nghĩa là cũng
có những ý thức khoa họcvà những ý thức không khoa học so với hiện thực
khách quan, tơng ứng với nó là hai tác động trái ngợc nhau tích cực và tiêu cực
của ý thức đối với vật chất.
Vai trò tích cực của ý thức, t tởng không phải ở chỗ nó trực tiếp tạo ra
hay thay đổi thế giới vật chất mà là nhận thức thế khách quan từ đó hình thành
đợc mục đích, phơng hớng, biện pháp đúng đắn đồng thời có ý chí, quyết tâm
cần thiết cho hoạt dộng của mình. Sức mạnh cuả ý thức con ngời không phải ở
chỗ tách rời điều kiện vật chất, thoát ly hiện thực khách quan, mà là biết dựa
vào điều kiện vật chất đã có, phản ánh đúng quy luật khách quan để cải tạo thế
giới khách quan một cách chủ động, sáng tạo với ý chí và quyết tâm cao nhằm

trong nhận thức và hoạt động thực tiễn phải xuất phát từ thực tế khách quan, lấy
thực thể khách quan làm căn cứ cho mọi hoạt động của mình. Chính vì vậy,
Lênin đã nhiều lần nhấn mạnh rằng, không đợc lấy ý muốn chủ quan của mình
làm chính sách, không đợc lấy tình cảm làm điểm xuất phát cho chiến lợc và
sách lợc cách mạng. Nếu chỉ xuất phát từ ý muốn chủ quan, nếu lấy ý chí áp đặt
cho thực tế, lấy ảo tởng thay cho hiện thực thì sẽ mắc phải bệnh chủ quan duy ý
chí.
6
Tiểu luận triết học
Không chỉ có thế, khi vai trò chỉ đạo của ý thức phạm sai lầm thì tinh
thần, dũng cảm, lòng nhiệt tình, chí quyết tâm cũng làm cho hoạt động thực tiễn
thất bại một cách nhanh chóng.
Qua những điều vừa trình bày ở trên về mối quan hệ giữa vật chất với ý
thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chúng ta có thể rút ra một ý nghĩa hết
sức quan trọng trong hoạt động thực tiễn của con ngời nh sau: Mọi hoạt động
của con ngời ( cả hoạt động nhận thức lẫn hoạt động thực tiễn) đều phải xuất
phát từ thực tế khách quan, phát huy đợc tính năng động sáng tạo của ý thức, t t-
ởng, của nhân tố chủ quan của con ngời và đồng thời chống chủ quan duy ý chí.
2. Vận dụng quan điểm duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất
với ý thức vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nớc ta hiện nay
2.1. Xuất phát từ thực tế khách quan từ đó đề ra đờng lối, chủ trơng, chính
sách, kế hoạch, phơng hớng, mục tiêu đúng đắn cho sự nghiệp xây dựng
chủ nghĩa xã hội ở nớc ta hiện nay.
Chúng ta khẳng định: Chủ nghĩa xã hội nhất định sẽ thay thế chủ nghĩa t
bản nh chủ nghĩa t bản đã thay thế chế độ phong kiến. Đó là quy luật khách
quan của lịch sử loài ngời. ở nớc ta, chủ nghĩa xã hội cũng nhất định sẽ đợc xây
dựng thành công trong sự gắn bó giữa độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội.
Xuất phát từ đâu và đi theo con đờng nào? Chỉ có thể và phải xuất phát từ
những điều kiện hoàn cảnh lịch sử cụ thể của đất nớc Việt Nam và con ngời
Việt Nam, của dân tộc và lịch sử trong bối cảnh khu vực thế giới hiện đại, theo