Phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm Lao xao
trong hồi kí Tuổi thơ im lặng của Duy Khán
Bài văn Lao xao trích từ tập hồi kí Tuổi thơ im lặng của Duy Khán. Đây là một trong
những tác phẩm được dư luận đánh giá cao trong mảng văn học thiếu nhi từ sau năm
1975 trở lại đây. Qua những kỉ niệm thời niên thiếu của mình ở một làng quê thuộc tỉnh
Bắc Ninh, tác giả đã dựng lại bức tranh thiên nhiên và bức tranh sinh hoạt ở nông thôn
thuở trước. Tuy đơn sơ, nghèo khó nhưng vẫn ánh lên vẻ đẹp tươi mát và ấm áp tình
người.
Bằng đôi mắt quan sát tinh tường, vốn hiểu biết phong phú và tinh cảm yêu mến quê
hương, nhà văn đã vẽ nên bức tranh sinh động, phong phú về thế giới các loài chim.
Sau mấy câu mở đầu miêu tả khung cảnh làng quê lúc chớm vào hè, tác giả tả và kể
về một số loài chim quen thuộc. Các loài chim được chia theo hai nhóm. Nhóm chim
lành gần gũi với con người như bồ các, sáo sậu, tu hú… Nhóm chim ác như diều hâu,
quạ, chim cắt… Đặc biệt là chèo bẻo dám đánh lại lũ chim ác. Tác giả đã chọn ở mỗi loài
chim một vài nét nổi bật về tiếng kêu, màu sắc, hình dáng, hoặc tập tính của chúng để
miêu tả.
Khung cảnh làng quê lúc chớm sang hè với bao màu sắc, hương thơm của các loài
hoa quen thuộc cùng với vẻ rộn nhịp, xôn xao, tất bật của bướm, ong:
Giời chớm hè. Cây cối um tùm. Cả làng thơm. Cây hoa lan nở hoa trắng xóa. Hoa
giẻ từng chùm mảnh dẻ. Hoa móng rồng bụ bẫm thơm như mùi mít chín ở góc vườn ông
Tuyên. Ong vàng, ong vò vẽ, ong mật đánh lộn nhau để hút mật ở hoa. Chúng đuổi cả
bướm. Bướm hiền lành bỏ chỗ lao xao. Từng đàn rủ nhau lặng lẽ bay đi.
Đây là bức tranh thiên nhiên tươi đẹp thể hiện vốn sống, vốn hiểu biết khá phong phú
của tác giả. Thiên nhiên được miêu tả qua cái nhìn trong sáng và trí tưởng tượng phong
phú của tuổi thơ. Từng loài chim được miêu tả trong mối quan hệ với con người, theo
cách đánh giá của dân gian và ít nhiều mang tính biểu tượng cho từng loại người trong xã
hội:
Con tu hú to nhất họ, nó kêu “tu hú” là mùa tu hú chín; không sai một tẹo nào. Cả
làng có mỗi cây tu hú ở vườn ông Tấn. Tu hú dỗ ngọn cây tu hú mà kêu. Quả chín đỏ,
đầy ụ như mâm xôi gấc. Tiếng tu hú hiếm hoi quá hết, nó bay đi đâu biệt. (Quả tu hú tức
là quả vải).

mến, nồng ấm tình người.
Qua những trang viết hồn hậu của Duy Khán, làng quê Việt Nam hiện lên thật bình dị
và êm ả. Chính cuộc sống yên ả ở làng quê đã trở thành sức thu hút của loài chim tụ họp
về đây, sống chan hoà thân ái với con người.
Mở đầu bài văn là một không gian làng quê lúc chớm hè. Nét đặc đã quyến rũ biết
bao là bướm, là ong tìm đến hút mật. Âm thanh lao xao của tiếng ong bay, tiếng ong đánh
lộn tranh nhau hút mật đem lại cho người đọc một rung cảm nhè nhẹ và dư vị man mác,
khó quên.
Nổi bật trên bức tranh cảnh sắc mùa hè tươi đẹp là hình ảnh của các loài chim. Không
biết cơ man nào là chim, tưởng như đây là khoảng trời của riêng chúng.
Đầu tiên là những loài chim quen thuộc với làng quê và cũng rất gắn bó với cuộc
sống của con người: chim, lành. Chúng gồm đủ các chủng loài khác nhau: Từ con bồ các
đến chim ri, rồi sáo sậu, sáo đen, tu hú, chim ngói, chim nhạn… Chúng họp thành một
thế giới hồn hậu, đáng yêu với những âm thanh rộn rã, tưng bừng. Ta giật mình trước
tiếng kêu váng tai của chú bồ các “các… các… các…” , nhưng cũng cười thú vị trước sự
hốt hoảng “vừa bay vừa kêu cứ như bị ai đuổi đánh” của nó. Ta lâng lâng trước tiếng hót
vui tai của chú sáo sậu, sáo đen, và thích thú trước âm thanh “tọc, tọc” học bắt trước tiếng
người của con sáo nhà bác Vui. Rồi âm thanh náo động tưng bừng, da diết của tiếng chim
tu hú như gọi về, như đánh thức trong ta bao hoài niệm, khiến lòng ta bồi hồi.
Tiếng chim tu hú trong bài văn gợi cho người đọc nhớ tới những mùa vải chín ngọt,
gợi nhớ tới cả tiếng chim tu hú trong bài thơ của Bằng Việt.
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế
Tu hú ơi chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa
Hoà vào những âm thanh rộn rã trên những ngọn cây, những đồng lúa, văng vẳng
tiếng chao cánh của lũ chim ngói sạt qua, tiếng “chéc, chéc” của mấy chú nhạn vùng vẫy
tít tận mây xanh.
Rồi bỗng vang lên mấy tiếng “bìm bịp” của mấy con bìm bịp núp trong bụi cây.
Những tiếng kêu thật não lòng. Có lẽ, bao nhiêu nỗi oan ức mà nhân gian gán cho nú
không gột rửa được hoá thành nỗi niềm gửi vào cả mấy tiếng kêu u uất, nặng nề dó. Thật