TiÓu luËn: TriÕt häc
Lời mở đầu
Lý lu n hình thái kinh t – xã h i l lý lu n c b n v gi m t vậ ế ộ à ậ ơ ả à ữ ộ ị
trí h t s c quan tr ng c a ch ngh a duy v t l ch s do K.Marx xây d ngế ứ ọ ủ ủ ĩ ậ ị ử ự
nên. Lý lu n hình thái kinh t - xã h i ã c th a nh n l lý lu n khoaậ ế ộ đ đượ ừ ậ à ậ
h c v l ph ng pháp lu n c b n trong vi c nghiên c u l nh v c h c.ọ à à ươ ậ ơ ả ệ ứ ĩ ự ọ
Nh có lý lu n hính thaí kinh t – xã h i, l n u tiên trong l ch s xãờ ậ ế ộ ầ đầ ị ử
h i h c K. Marx ã ch rõ ngu n g c, ng l c bên trong, n i t i c a sộ ọ đ ỉ ồ ố độ ự ộ ạ ủ ự
phát tri n xã h i, ch rõ c b n ch t c a t ng ch xã h i. Nh v yể ộ ỉ đượ ả ấ ủ ừ ế độ ộ ư ậ
qua lý lu n hình thái kinh t – xã h i giúp chúng ta nghiên c u m t cáchậ ế ộ ứ ộ
úng n v khoa h c v n h nh c a xã h i trong m i giai o n nh t nh.đ đắ à ọ ậ à ủ ộ ỗ đ ạ ấ đị
Lý lu n hình thái kinh t xã h i ã l i th i, l c h u không th ápậ ế ộ đ ỗ ờ ạ ậ ể
d ng v o i u ki n hi n nay m ph i thay th b ng m t lý lu n khác.ụ à đ ề ệ ệ à ả ế ằ ộ ậ
Tr c tình hình ó bu c chúng ta l m rõ th c ch t c a lý lu n hình tháiướ đ ộ à ự ấ ủ ậ
kinh t xã h i v giá tr v m t khoa h c, tính th i i c a nó l r t c nế ộ à ị ề ặ ọ ờ đạ ủ à ấ ầ
thi t ; v th c ti n n c ta ang trong quá trình xây d ng t n c theoế ề ự ễ ướ đ ự đấ ướ
nh h ng xã h i ch ngh a. Trong quá trình ó r t nhi u v n khóđị ướ ộ ủ ĩ đ ấ ề ấ đề
kh n c t ra òi h i ph i nghiên c u gi i quy t.ă đượ đặ đ ỏ ả ứ ả ế
Vì v y em m nh d n nh n t i: '' ậ ạ ạ ậ đề à V n d ng Lý lu n hình tháiậ ụ ậ
kinh t xã h i phân tích vai trò c a nh n c i v i n n kinh–ế ộ để ủ à ướ đố ớ ề
t Vi t nam hi n nay''ế ệ ệ Qua b i vi t em th y còn nhi u thi u sót, b n thânà ế ấ ề ế ả
l ng i Laos nh n th c có h n mong có s óng góp ý ki n c a Th y côà ườ ậ ứ ạ ự đ ế ủ ầ
v b n c.à ạ đọ

Sinh viªn: ALu Lao Ly 1 Líp CH - 2006. B4
Tiểu luận: Triết học
Ph n Iầ
N i dung c a hình thái kinh t ộ ủ ế - xã h iộ
I. Khái ni m.ệ
Hình thái kinh t – xã h i l m t ph m trù c a ch ngh a duy v t l chế ộ à ộ ạ ủ ủ ĩ ậ ị
s dùng ch xã h i t ng giai o n phát tri n l ch s nh t nh, v iử để ỉ ộ ở ừ đ ạ ể ị ử ấ đị ớ

c a nó l b o v , duy trì v phát tri n c s h t ng sinh ra nó.ủ à ả ệ à ể ơ ơ ạ ầ
Ngo i nh ng m t c b n c a xã h i ã c p trên – l c l ngà ữ ặ ơ ả ủ ộ đ đề ậ ở ự ượ
s n xu t, quan h s n xu t v ki n trúc th ng t ng – thì còn có nh ngả ấ ệ ả ấ à ế ượ ầ ữ
quan h dân t c quan h gia ình v các sinh ho t xã h i khác.ệ ộ ệ đ à ạ ộ
2. S phát tri n c a các hình thái kinh t ự ể ủ ế - xã h i l m t quá trình l ch sộ à ộ ị ử
t nhiên.ự
L ch s phát tri n c a xã h i ã tr i qua nhi u giai o n n i ti p nhauị ử ể ủ ộ đ ả ề đ ạ ố ế
t th p n cao. T ng ng v i m i giai o n l m t hình thái kinh t –ừ ấ đế ươ ứ ớ ỗ đ ạ à ộ ế
xã h i. S v n ng thay th nhau c a các hình thái kinh t – xã h i trongộ ự ậ độ ế ủ ế ộ
l ch s u do tác ng c a quy lu t khách quan, ó l quá trình l ch s tị ử đề độ ủ ậ đ à ị ử ự
nhiên c a xã h i. Marx vi t : “Tôi coi s phát tri n c a nh ng hình thái kinhủ ộ ế ự ể ủ ữ
t – xã h i l m t quá trình l ch s t nhiên ”.ế ộ à ộ ị ử ự
Các m t c b n h p th nh m t hình thái kinh t – xã h i: l c l ngặ ơ ả ợ à ộ ế ộ ự ượ
s n xu t quan h s n xu t v ki n trúc th ng t ng không tách r i nhau,ả ấ ệ ả ấ à ế ượ ầ ờ
m liên h bi n ch ng v i nhau hình th nh nên nh ng quy lu t ph bi nà ệ ệ ứ ớ à ữ ậ ổ ế
c a xã h i. ó l quy lu t v s phù h p c a quan h s n xu t v i tínhủ ộ Đ à ậ ề ự ợ ủ ệ ả ấ ớ
ch t v trình c a l c l ng s n xu t, quy lu t c s h t ng quy tấ à độ ủ ự ượ ả ấ ậ ơ ở ạ ầ ế
nh ki n trúc th ng t ng v các quy lu t xã h i khác. Chính do tác ngđị ế ượ ầ à ậ ộ độ
c a quy lu t khách quan ó, m các hình thái kinh t – xã h i v n ngủ ậ đ à ế ộ ậ độ
v phát tri n thay th nhau t th p lên cao trong l ch s nh m t quá trìnhà ể ế ừ ấ ị ử ư ộ
l ch s t nhiên không ph thu c v o ý trí, nguy n v ng ch quan c a conị ử ự ụ ộ à ệ ọ ủ ủ
ng i.ườ
Quá trình phát tri n l ch s t nhiên c a xã h i có ngu n g c sâu xa ể ị ử ự ủ ộ ồ ố ở
s phát tri n c a l c l ng s n xu t.ự ể ủ ự ượ ả ấ
3
Tiểu luận: Triết học
Nh ng l c l ng s n xu t c t o ra b ng n ng th c ti n c a conữ ự ượ ả ấ đượ ạ ằ ă ự ễ ủ
ng i xong không ph i con ng i l m ra theo ý mu n ch quan. B n thânườ ả ườ à ố ủ ả
n ng l c th c ti n c a con ng i c ng b quy nh b i nhi u i u ki nă ự ự ễ ủ ườ ũ ị đị ở ề đ ề ệ
khách quan nh t nh. Ng ì ta l m ra l c l ng s n xu t c a mình d aấ đị ươ à ự ượ ả ấ ủ ự

trình l ch s , xét n cùng l n n s n xu t i s ng hi n th c. Nh ngị ử đế à ề ả ấ đờ ố ệ ự ư
nhân t kinh t không ph i l nhân t duy nh t quy t nh các nhân t khácố ế ả à ố ấ ế đị ố
nhau c a ki n trúc th ng t ng u có nh h ng n quá trình l ch s .ủ ế ượ ầ đề ả ưở đế ị ử
N u không tính n s tác ng l n nhau c a các nhân t ó thì khôngế đế ự độ ẫ ủ ố đ
th y h ng lo t nh ng s ng u nhiên m tính t t y u kinh t xuyên qua ấ à ạ ữ ự ẫ à ấ ế ế để
t v ch ra ng i cho mình. Vì v y hi u l ch s c th thì c n thi tự ạ đườ đ ậ để ể ị ử ụ ể ầ ế
ph i tính n t t c các nhân t b n ch t có tham gia trong quá trình tácả đế ấ ả ố ả ấ
ng l n nhau ó.độ ẫ đ
Có nhi u ngyuên nhân l m cho quá trình chung c a l ch th gi i cóề à ủ ị ế ớ
tính a d ng: i u ki n c a môi tr ng a lý có nh h ng nh t nhđ ạ đ ề ệ ủ ườ đị ả ưở ấ đị
n s phát tri n xã h i. c bi t bu i ban u c a s phát tri n xã h i,đế ự ể ộ Đặ ệ ở ổ đầ ủ ự ể ộ
thhì i u ki n cu môi tr ng a lý l m t trong nh ng nguyên nhân quyđ ề ệ ả ườ đị à ộ ữ
nh quá trình không ng u c a l ch s th gi i, có dân t c i lên, cóđị đồ đề ủ ị ử ế ớ ộ đ
dân t c trì tr l c h u. C ng không th không tính n s tác ng c aộ ệ ạ ậ ũ ể đế ự độ ủ
nh ng y u t nh nh n c, tính c áo c a n n v n hoá c a truy nữ ế ố ư à ướ độ đ ủ ề ă ủ ề
th ng c a h t t ng v tâm lý xã h i v.v... i v i ti n trình l ch s .ố ủ ệ ư ưở à ộ đố ớ ế ị ử
II. V n d ng lý lu n hình thái kinh t xã h i v o i u ki n Vi t nam ậ ụ ậ ế ộ à đ ề ệ ệ
hi n nay.ệ
1. T t y u khách quan c a con ng i lên ch ngh a xã h i.ấ ế ủ đườ đ ủ ĩ ộ
Vi c v n d ng lý lu n hình thái kinh t xã h i c a ch ngh a Mac-ệ ậ ụ ậ ế ộ ủ ủ ĩ
Lênin v o vi c ra chi n l c cho cách m ng Vi t nam ti n lên ch ngh aà ệ đề ế ượ ạ ệ ế ủ ĩ
xã h i. ng l i cách m ng do ch t ch H Chí Minh v ng ta nêu ra lộ Đườ ố ạ ủ ị ồ à Đả à
s v n d ng sáng t o hình thái kinh t - xã h i v o i u ki n Vi t nam.ự ậ ụ ạ ế ộ à đ ề ệ ệ
ng ta ã kh ng nh r ng sau khi Vi t nam ti n h nh công vi c cáchĐả đ ẳ đị ằ ệ ế à ệ
m ng dân ch nhân dân s ti n lên l m cu c cách m ng xã h i ch ngh a.ạ ủ ẽ ế à ộ ạ ộ ủ ĩ
ây l s l a ch n úng h ng i v xác nh m c tiêu c a s phátĐ à ự ự ọ đ ướ đ à đị ụ ủ ự
tri n. Chúng ta u bi t, i v i ng ta, vi c l a ch n v xác nh n yể đề ế đố ớ Đả ệ ự ọ à đị à
5
Tiểu luận: Triết học
t ra ngay t n m 1930 v luôn luôn úng v i m i s bi n ng trongđặ ừ ă à đ ớ ọ ự ế độ

Tiểu luận: Triết học
c th c ti n xác nh n l ho n to n úng n. Không có s h u thu nđượ ự ễ ậ à à à đ đắ ự ậ ẫ
c a ch ngh a xã h i mi n B c, cách m ng mi n Nam s không có nh ngủ ủ ĩ ộ ở ề ắ ạ ề ẽ ữ
m b o v t ch t v tinh th n c n thi t cho th ng l i.đả ả ậ ấ à ầ ầ ế ắ ợ
Khi mi n Nam ã c gi i phóng, t n c th ng nh t, m t v n ề đ đượ ả đấ ướ ố ấ ộ ấ đề
c ng c t ra l mi n Nam s cùng mi n B c ti n lên ch ngh a xã h iũ đượ đặ à ề ẽ ề ắ ế ủ ĩ ộ
hay t m th i d ng l i m t th i gian ph c h i sau chi n tranh? Có thạ ờ ừ ạ ộ ờ để ụ ồ ế ể
nói, s l a ch n n y l m t th thách không kém ph n ph c t p. ngự ự ọ à à ộ ử ầ ứ ạ Đả
quy t nh c n c cùng i lên ch ngh a xã h i. Quy t nh n y ã cế đị ả ướ đ ủ ĩ ộ ế đị à đ đượ
th c ti n xác nh n ho n to n úng n.ự ễ ậ à à đ đắ
V o gi a nh ng n m 80, kinh t xã h i n c ta lâm v o cu c kh ngà ữ ữ ă ế ộ ướ à ộ ủ
ho ng tr m tr ng, ch xã h i ch ngh a Liên Xô v ông Âu angả ầ ọ ế độ ộ ủ ĩ ở à Đ đ
chao o. Nh ng c ng chính v o lúc y, ng ta ã quy t nh ng l iđả ư ũ à ấ Đả đ ế đị đườ ố
i m i, ch tr ng xây d ng v phát tri n n n kinh t nhi u th nh ph n,đổ ớ ủ ươ ự à ể ề ế ề à ầ
v n h nh theo c ch th tr ng có s qu n lý c a nh n c, theo nhậ à ơ ế ị ườ ự ả ủ à ướ đị
h ng xã h i ch ngh a, h i nh p v m c a v i bên ngo i. M t l n n a sướ ộ ủ ĩ ộ ậ à ở ử ớ à ộ ầ ữ ự
kh ng nh c a ng ta v con ng i lên ch ngh a xã h i ã cẳ đị ủ Đả ề đườ đ ủ ĩ ộ đ đượ
th c ti n xác nh n l úng n.ự ễ ậ à đ đắ
V o gi a nh ng n m 80, kinh t – xã h i n c ta lâm v o cu cà ữ ữ ă ế ộ ướ à ộ
kh ng ho ng tr m tr ng ch xã h i ch ngh a Liên Xô v ông Âuủ ả ầ ọ ế độ ộ ủ ĩ ở à Đ
ang chao o. Nh ng c ng chính v o lúc y, ng ta ã quy t nhđ đả ư ũ à ấ Đả đ ế đị
ng l i i m i, ch tr ng xây d ng v phát tri n n n kinh t nhi uđườ ố đổ ớ ủ ươ ự à ể ề ế ề
th nh ph n, v n h nh theo c ch th tr ng có s qu n lý c a nh n c,à ầ ậ à ơ ế ị ườ ự ả ủ à ướ
theo nh h ng xã h i ch ngh a, h i nh p v m c a v i bên ngo i. M tđị ướ ộ ủ ĩ ộ ậ à ở ử ớ à ộ
l n n a s kh ng nh c a ng ra v con ng i lên ch ngh a xã h iầ ữ ự ẳ đị ủ Đả ề đườ đ ủ ĩ ộ
ã c th c ti n xác nh n l úng n.đ đượ ự ễ ậ à đ đắ
Có th nói, nh ng quy t sách c a ng ta th i k n y th hi n sể ữ ế ủ Đả ở ờ ỳ à ể ệ ự
n ng ng v t duy lý lu n g n li n v i s m n c m v th c ti n cùngă độ ề ư ậ ắ ề ớ ự ẫ ả ề ự ễ
b n l nh chính tr v ng v ng. ó l s kh ng nh tính t t y u c a s iả ĩ ị ữ à Đ à ự ẳ đị ấ ế ủ ự đổ
m i theo nh h ng xã h i ch ngh a: i m i phát tri n, thoátớ đị ướ ộ ủ ĩ đổ ớ để ể để

Th c hi n công cu c công nghi p hoá hi n i hoá t n c xâyự ệ ộ ệ ệ đạ đấ ướ để
d ng c s v t ch t k thu t cho n n s n xu t l n hi n i. Công cu cự ơ ở ậ ấ ỹ ậ ề ả ấ ớ ệ đạ ộ
n y t ra nh ng nhi m v l n m chúng ta c n gi i quy t: C th l : t oà đặ ữ ệ ụ ớ à ầ ả ế ụ ể à ạ
8
Tiểu luận: Triết học
ra nh ng i u ki n thi t y u v v t ch t, k thu t, con ng i v khoa h cữ đ ề ệ ế ế ề ậ ấ ỹ ậ ườ à ọ
công ngh , huy ng m i ng i v n, ngu n l c lao ng l m cho n n kinhệ độ ọ ườ ố ồ ự độ à ề
t t ng tr ng nhanh nh ng b n v ng v trên c s nâng cao m i m t c aế ă ưở ư ề ữ à ơ ở ọ ặ ủ
i s ng xã h i. Quá trình công nghi p hoá, hi n i hoá t n c c nđờ ố ộ ệ ệ đạ đấ ướ ầ
ph i th c hi n ngay m t s n i dung c b n sau;ả ự ệ ộ ố ộ ơ ả
+ T ng thêm t c v t tr ng s n xu t công nghi p trong n n kinhă ố độ à ỷ ọ ả ấ ệ ề
t qu c dân ế ố
+D a trên s thay i v công ngh chúng ta ph i chuy n d ch c c uự ự đổ ề ệ ả ể ị ơ ấ
n n kinh t d n n t ng tr ng nhanh v lâu b n.ề ế ẫ đế ă ưở à ề
+ Khuy n khích v o t o nh ng t i n ng tr nh m t o ra i ngế à đà ạ ữ à ă ẻ ằ ạ độ ũ
cán b k thu t có trình cao.ộ ỹ ậ độ
+ Th c hi n chuy n giao công ngh k t h p v i n ng l c sáng t o c aự ệ ể ệ ế ợ ớ ă ự ạ ủ
qu n chúng. Mu n v y ph i n m b t y chính xác các thông tin c nầ ố ậ ả ắ ắ đầ đủ ầ
thi t thông qua, các công ty t v n trong v ngo i n c m b o l aế ư ấ à à ướ để đả ả ự
ch n công ngh chính xác. M r ng liên k t liên doanh v i n c ngo i ọ ệ ở ộ ế ớ ướ à để
có th khai thác công ngh tiên ti n m t cách tr c ti p.ể ệ ế ộ ự ế
- Xây d ng v phát tri n n n kinh t h ng hoá nhi u th nh ph nự à ể ề ế à ề à ầ
theo nh h ng ch ngh a xã h i v n h nh theo c ch th tr ng có sđị ướ ủ ĩ ộ ậ à ơ ế ị ườ ự
qu n lý c a nh n c. Mu n v y c n ph i ch n ch nh i m i v phátả ủ à ướ ố ậ ầ ả ấ ỉ đổ ớ à
tri n có hi u qu khu v c doanh nghi p nh n c l m t t vai trò h trể ệ ả ự ệ à ướ để à ố ỗ ợ
v thúc y các th nh ph n kinh t khác cùng phát tri n. T o i u ki n à đẩ à ầ ế ể ạ đ ề ệ để
các th nh ph n kinh t khác phát tri n theo úng pháp lu t v quan tr ngà ầ ế ể đ ậ à ọ
nh t l ph i t ng b c h ng v o con ng t b n nh n c.ấ à ả ừ ướ ướ à đườ ư ả à ướ
- Ph i th n tr ng trong s phát tri n xã h i, m r ng giao l u v nả ậ ọ ự ể ộ ở ộ ư ă
hoá v i n c ngo i, ph i có bi n pháp h u hi u ch ng l i s thâm nh pớ ướ à ả ệ ữ ệ ố ạ ự ậ

hi n thông l qu c t trong quan h kinh t qu c t .ệ ệ ố ế ệ ế ố ế
Tuy nhiên s qu n lý kinh t c a nh n c xã h ch ngh a v sự ả ế ủ à ướ ộ ủ ĩ à ự
qu n lý kinh t c a nh n c t b n có s khác nhau rõ r t. S qu n lý nhả ế ủ à ướ ư ả ự ệ ự ả à
n c t s n i v i n n kinh t th tr ng nh m em l i l i nhu n t i aướ ư ả đố ớ ề ế ị ườ ằ đ ạ ợ ậ ố đ
cho các t ch c c quy n. Nh n c XHCN d i s lãnh o ng c ngổ ứ độ ề à ướ ướ ự đạ đả ộ
s n qu n lý n n kinh t th tr ng nh m m c tiêu dân gi u, n c m nh xãả ả ề ế ị ườ ằ ụ à ướ ạ
h i công b ng, dân ch , v n minh, m b o cho m i ng i có cu c s ngộ ằ ủ ă đả ả ọ ườ ộ ố
m no t do h nh phúc.ấ ự ạ
Nh n c có ch c n ng kinh t sau:à ướ ứ ă ế
10