Phần mở đầu
Cung, cầu là những yếu tố cơ bản của nền kinh tế hàng hóa. Nghiên
cứu về cung cầu sẽ giúp cho các doanh nghiệp, nhà hoạch định xem nên đầu
t, mở rộng sản xuất đối với các mặt hàng nào hay cắt giảm sản lợng và có thể
rút lui khỏi thị trờng. Cụ thể hệ số co giãn cung, cầu cho ta biết phản ứng của
ngời mua hay ngời bán thế nào đối với sản lợng và giá cả trên thị trờng.
Để cho thị trờng hoạt động tốt, mang lại nhiều lợi ích cho cả bên
cung và bên cầu có sự can thiệp của Chính phủ vào thị trờng nhằm ổn định
thị trờng tránh những thiệt hại nặng nề của thị trờng tự do gây ra.
Mục đích nghiên cứu của đề tài nghiên cứu hệ số co giãn cung cầu để
hiểu về các khái niệm co giãn cung cầu, các phơng pháp tính hệ số co giãn,
các nhân tố ảnh hởng và cách phân tích các yếu tố có liên quan (giá, thu
nhập, mối quan hệ với các hàng hóa khác). Nghiên cứu cách thức và công cụ
can thiệp gián tiếp mà Chính phủ sử dụng (pháp luật, chính sách tài chính,
tiền tệ...) tác động đến hoạt động của thị trờng nh thế nào.
Chúng ta tìm hiểu các vấn đề trên theo trình tự đi từ các khái niệm
chung sau đó đi vào phân tích các đặc điểm và tác động của chung liền với
việc phân tích các vấn đề lý thuyết xen với nó là các ví dụ đi cùng để làm rõ
các vấn đề lý thuyết cần phân tích đem lại hiệu quả cho việc nắm bắt phần lý
thuyết đợc nêu ra.
Qua đây, em xin chân thành cảm ơn sự tận tình chỉ bảo hớng dẫn
trong suốt quá trình hoàn thành tiểu luận của TS. Đỗ Phi Hoài, cũng nh sự
bảo ban của các thầy cô bộ môn Kinh tế học.
Hà Nội, tháng 12 năm 2004
Sinh viên thực hiện
Nguyễn Tuấn Dũng
1
Chơng 1
Những vấn đề chung về hệ số co giãn
cung cầu và những công cụ gián tiếp
của Chính phủ vào thị trờng

E
D
P
=
E
D
P
là độ co giãn cầu của hàng hóa theo giá.
%Q là % thay đổi trong lợng cầu về hàng hóa.
%P là % thay đổi của giá hàng hóa.
Độ co giãn của cầu theo giá cho ta biết có bao nhiêu % biến đổi về l-
ợng cầu khi giá hàng hóa đó thay đổi 1%. Theo luật cầu khi giá tăng thì lợng
cầu giảm. Nghĩa là giá và lợng cầu biến động theo hai chiều ngợc nhau. Với
công thức tính độ co giãn trên thì E
D
P
là một số âm, |E
D
P
| lớn hay nhỏ hơn 1
phụ thuộc vào loại hàng hóa và dịch vụ đợc xét.
a) Phơng pháp xác định
* Co giãn điểm: là độ co giãn trên các điểm của đờng cầu:
E
D
P
=
Ví dụ: Tăng 10% giá của 1 cốc kem làm cho lợng kem mà bạn mua
giảm đi 20% ta có:
E

hoạt... có độ co giãn cầu nhỏ vì nó không thể thiếu trong đời sống hàng ngày.
Các kết quả khác nhau của E
D
P
mang ý nghĩa khác nhau cho việc ra
quyết định ở một doanh nghiệp cho việc áp dụng chính sách thuế và trợ cấp
của Chính phủ.
Năm trờng hợp của E
D
P
.
Trờng hợp 1: Cầu co giãn hoàn toàn E
D
P
= 0
Đờng cầu là đờng nằm ngang song song với trục biểu diễn sản lợng.
Cầu co giãn hoàn toàn
4
P
P
0
D
Q
Trờng hợp 2: Cầu co giãn tơng đối trong miền giá cả hiện thời:
| E
D
P
| > 1. Một sự thay đổi nhỏ của giá mang lại sự thay đổi lớn của lợng cầu.
Hay cứ 1% thay đổi của giá kéo theo sự thay đổi lớn hơn 1% về lợng cầu.
Ví dụ: Các mặt hàng co

5
P
P
0
D
Q
P
1
Q
1
Q
0
P
P
0
D
Q
P
1
Q
1
Q
0
P
P
0
D
Q
P
1

khác (trà đá) thay cho nhân trần.
6
P D
Q
Q
0
Cầu hoàn toàn không co giãn
- Nhân tố thứ t: Hàng hóa thờng có cầu co giãn hơn trong khoảng thời
gian dài. Khi giá xăng tăng, cầu về xăng giảm chút ít trong một vài tháng đầu
nhng về dài, ngời ta mua những loại xe tiết kiệm nhiên liệu hơn hoặc chuyển
sang sử dụng phơng tiện giao thông công cộng nh: xe buýt. Trong thời gian
dài, cầu về xăng sẽ giảm đáng kể.
d) Mối quan hệ giữa hệ số co giãn của cầu theo giá với doanh thu
và chi tiêu
- Tổng doanh thu là thu nhập bán hàng của ngời bán. Nó đợc xác
định bằng khối lợng hàng hóa bán ra nhân với giá bán.
TR = P * Q
Trong đó: TR: Tổng doanh thu
P: Mức giá
Q: Sản lợng.
Tổng doanh thu của ngời bán chính là tổng chi tiêu của ngời tiêu
dùng. Nh vậy, việc tăng hay giảm đều ảnh hởng tới tổng doanh thu. Theo lý
thuyết về co giãn, việc tăng giá sẽ làm giảm lợng cầu, vậy tổng doanh thu sẽ
tăng hay giảm khi giảm giá? Sự thay đổi của tổng doanh thu sẽ phụ thuộc vào
tốc độ giảm cầu so với tốc độ tăng giá hay phụ thuộc vào độ co giãn của cầu
đối với giá cả. Một cách khái quát có các trờng hợp:
- Giá tăng sẽ làm tăng tổng doanh thu nếu cầu không co giãn (E<1)
- Giá tăng sẽ làm giảm tổng doanh thu nếu cầu co giãn (E>1).
- Giá tăng sẽ không làm thay đổi tổng doanh thu nếu cầu co giãn đơn
vị (E=1). Quan hệ giữa co giãn của cầu với giá cả và tổng doanh thu.

Co giãn của cung theo giá cũng xảy ra 5 trờng hợp:
Trờng hợp 1: Cung co giãn hoàn toàn: E
P
S
=
Đờng cung là đờng nằm ngang.
Cho thấy ngời bán sẵn
sàng bán tại mức giá cố định P
0
.
8
P
P
0
S
Q
Cung co giãn hoàn
toàn
Trờng hợp 2: Cung co giãn: E
P
S
>1
Một sự thay đổi nhỏ của giá
mang đến sự thay đổi lớn về lợng cung
hay cứ 1% thay đổi của giá làm cho lợng
cung thay đổi lớn hơn 1%. Ví dụ nh mặt
hàng sữa có cung co giãn.
Trờng hợp 3: Cung co giãn đơn vị: E
P
S

P
P
1
Q
Q
1
Cung co giãn
P
0
Q
0
S
P
P
1
Q
Q
0
Cung co giãn đơn vị
P
0
Q
1
S
P
1
Q
Q
0
Cung kém co giãn

xuất kinh doanh phải lành mạnh không độc quyền...
Chính phủ sử dụng các chính sách kinh tế nh tài chính với các công
cụ của nó là thuế, trợ cấp; chính sách tiền tệ nhằm điều tiết, phân phối sản
xuất giữa các ngành, các thành phần kinh tế hay điều chỉnh sự phân bổ nguồn
lực giữa các thời kỳ.
ở chơng sau chúng ta sẽ đi phân tích kỹ hơn sự can thiệp của Chính
phủ vào thị trờng với các công cụ gián tiếp là thuế và trợ cấp.
10
Chơng 2
Phân tích ảnh hởng của thuế và
trợ cấp đối với thị trờng
2.1. Thuế và ảnh hởng của thuế đến thị trờng
2.1.1. Khái niệm
Thuế là khoản đóng góp bắt buộc của các cá nhân và doanh nghiệp
cho ngân sách nhà nớc để trang trải chi phí, cung cấp hàng hóa công cộng
hoặc hạn chế lợng cung hàng hóa trên thị trờng.
Thuế có thể đợc đánh vào bên cung hoặc bên cầu. Khi đầu ra của một
doanh nghiệp bị đánh thuế thì đó là thuế đánh vào bên cung, còn khi ngời
tiêu dùng đi mua hàng và phải trả thêm thuế trên tổng số tiền hàng đã mua thì
đó là thuế đánh vào bên cầu.
2.1.2. Thuế đánh vào bên cung (ngời sản xuất) và tác động đến
kết quả hoạt động của thị trờng
Giả sử có phơng trình cung khi cha có thuế: P
S
= b
0
+ b
1
Q.
Ta có hai trờng hợp đối với thuế:

.
Khi chuyển từ trạng thái cân bằng cũ sang trạng thái cân bằng mới,
giá bút cân bằng tăng từ 5000VNĐ lên 5300VNĐ và lợng cân bằng từ 10.000
chiếc giảm xuống còn 8000 chiếc bút. Nh vậy thuế đã làm giảm quy mô của
thị trờng. Ngời mua và ngời bán cũng chia sẻ gánh nặng thuế. Do giá thị tr-
ờng tăng, ngời mua phải trả thêm 300VNĐ cho mỗi chiếc bút mà họ mua so
với trớc khi có thuế nhng thực sự họ nhận đợc 4800VNĐ sau khi đóng thuế,
giảm 200VNĐ.
Q
P
Q
0
P
T
P
0
P
S
S
T
S
M
H
N
E
D
Q
T
Q
P