T NG QUAN M T S NGHIÊN C U LIÊN Ổ Ộ Ố Ứ
QUAN Đ N B NH TH N KINH NGO I BIÊN Ế Ệ Ầ Ạ
DO CH T Đ C HÓA H C/ DIOXINẤ Ộ Ọ
** TS.BS. Viện Giám định Y khoa
Bệnh thần kinh ngọai biên cấp tính và bán
cấp tính (Acute and Subacute Peripheral
Neuroparthy) là một trong 17 bệnh, nhóm
bệnh trong Danh mục bệnh, tật, dị dạng, dị
tật có liên quan đến phơi nhiễm với chất
độc hóa học/ dioxin theo Quyết định số
09/2008/ QĐ-BYT ngày 20/2/2008 của Bộ
trưởng Bộ Y tế 9 (xin gọi tắt là Quyết định
09).
Chúng tôi cung cấp một số thông tin
xung quanh bệnh lý thần kinh ngoại
biên do chất độc hóa học/ dioxin trên
cơ sở các nghiên cứu tại Việt Nam và
nước ngoài để chúng ta cùng trao đổi,
chia sẻ.
Danh pháp "peripheral neuropathy" được dùng để chỉ tổn
thương lan toả của các dây thần kinh ngoại biên - tổn thương
nhiều dây thần kinh cùng một lúc. Tổn thương đa dây thần kinh
do rất nhiều nguyên nhân gây nên như: Bệnh lý nhiễm độc,
nhiễm trùng, bệnh lý rối loạn chuyển hoá, biến chứng bệnh đái
tháo đường, nghiện rượu Biểu hiện tổn thương đa dây thần
kinh trên lâm sàng thường không đặc hiệu đối với nguyên nhân
khác nhau. Bệnh cấp tính hoặc bán cấp tính là nói đến các triệu
chứng bệnh xuất hiện trong vòng vài ngày đến vài tuần sau phơi
nhiễm với tác nhân gây bệnh nói chung. Các thể bệnh do rối
loạn chuyển hoá hay cận ung thư có thể kéo dài từ vài tuần đến
vài tháng. Nếu diễn biến trên 5 - 10 năm có thể là bệnh chuyển

phơi nhiễm với chất độc hóa học/ dioxin, sau khi thăm
khám chuyên khoa, tỷ lệ được xác định có mắc bệnh
thần kinh ngoại biên là 1,4% (7/476 người), điều lý thú
là trong chẩn đóan sơ bộ (chưa khám chuyên khoa) thì
tỷ lệ bệnh thần kinh ngoại biên và trung ương trội lên và
ngược lại trong chẩn đóan cuối cùng (sau khi khám
chuyên khoa) thì bệnh ngoài da lại nổi trội.
Các nghiên cứu của Viện Hàn lâm khoa học quốc gia (Mỹ) – NAS
(National Academy of Sciences) công bố năm 1996 cho rằng có bằng
chứng về bệnh lý thần kinh ngoại biên cấp và bán cấp thể hiện rõ ngay
sau khi phơi nhiễm với CĐHH loại diệt cỏ nhưng không có bằng chứng
tổn thương TKNB mạn tính do chất này gây nên. Các nghiên cứu tiến
cứu tiếp theo của NAS công bố trong các năm 1998, 2000, 2004 khẳng
định thông tin trên. Cho đến năm 2004 NAS không ghi nhận một trường
hợp mắc mới nào về chứng bệnh này. Từ sau năm 2005 NAS không
công bố một nghiên cứu nào về bệnh TKNB trong đối tượng phơi
nhiễm với CĐHH/ dioxin.
Triệu chứng và định hướng chẩn đoán
Triệu chứng tổn thương TKNB chủ
yếu được ghi nhận trong các nghiên
cứu nêu trên là:

Rối loạn cảm giác chi thể

Yếu vận động

Teo cơ
Các nghiên cứu cho thấy không có
liên quan tuyến tính rõ ràng giữa mức
độ tiếp xúc Dioxin và bệnh thần kinh

Các nghiên cứu nêu trên cho thấy phơi nhiễm CĐHH/
dioxin có thể là nguyên nhân gây bệnh TKNB, tuy
nhiên tỷ lệ mắc bệnh TKNB trong các nghiên cứu
không cao hơn tỷ lệ hiện mắc trong cộng đồng (dưới
7%), di chứng tổn thương chức năng thần kinh ngoại
biên nghèo nàn.
Chính vì vậy việc khám giám định xác định bệnh thần
kinh ngoại biên cấp tính, bán cấp tính cần được xem
xét thận trọng, thống nhất để bảo đảm quyền lợi của
đối tượng, nguyên tắc trong giám định y khoa và tính
khoa học trong y học.
Tài liệu tham khảo:
1) Hoàng Đình Cầu, Trần Mạnh Hùng, Lê Thị Thái Hằng, Phạm Thị Kim Cúc, Phùng Trí Dũng, Nguyễn Tuấn
Anh, Lê Thị Hồng Thơm, 1997, Các bênh nghi do Dioxin thông qua số liệu các cộng đồng.
2) Nguyễn Văn Chương, Bệnh đa dây thần kinh, 2005, Thực hành lâm sàng Thần kinh học, tập III. Bệnh học
thần kinh, Nhà xuất bản Y học.
3) Ủy ban 10-80, 1996, Dioxin (AO) và bệnh tật cựu chiến binh Hà Nội.
4) Joung Soon Kim, Hong Bok Lee, Won Young Lee, 1993, Nguyên cứu sơ bộ ảnh hưởng về sức khỏe do chất da
cam ở binh lính Triều tiên bị tiếp xúc trong chiến tranh Việt Nam.
5) Agent Orange Review (Information for Veterans who served in Viet Nam, Vol, 25, No 1, July, 2010.
6) Agent Orange Review (Infomation fot Veterans who served in Viet Nam, Vol. 9, N0. 2, April, 1992.
7) Agent Orange and peripheral neuropathy, http://www1.va.gov/agentorange/docs/ D5AOBRIEF8.2005.doc