B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH

NGUYN TH NHÃ TRÚC
 TÀI:
PHÁT TRIN HOT NG SN XUT
CÁ CNH TRONG NN NÔNG NGHIP Ô TH
THÀNH PH H CHÍ MINH LUN VN THC S KINH T
TP.H Chí Minh - Nm 2012
B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH
Tôi xin trân trng gi li cm n đn Ban Giám hiu, quý thy cô khoa ào
to sau i hc, quý thy cô Trng i hc Kinh t TP.HCM, đã tn tâm t ch
c,
ging dy, truyn đt nhng kin thc tt nht, to điu kin tt nht cho chúng tôi
trong quá trình hc tp ti trng.
Xin gi li cm n các chuyên gia trong lnh vc sn xut và kinh doanh cá
cnh; Các cán b huyn và xã ti các vùng điu tra; Cán b công tác ti S Nông
nghip và Phát trin Nông thôn TP.HCM đã nhit tình hng dn và h tr trong
quá trình nghiên cu.
Cui cùng, tôi xin c
m n gia đình, bn bè, đng nghip, các bn cùng lp cao
hc kinh t ca Trng i hc Kinh t TP.HCM đã h tr, đng viên, giúp đ tôi
trong sut thi gian hc tp và hoàn thành lun vn này.

Tác gi

Nguyn Th Nhã Trúc

ii

LI CAM OAN
Tôi xin cam đoan rng toàn b ni dung trình bày trong Lun vn là do chính
bn thân nghiên cu và thc hin, có s hng dn ca Thy hng dn khoa hc.
Các d liu đc thu thp t nhng ngun hp pháp, các ngun d liu khác
đc tác gi s dng trong lun vn đu có ghi ngun trích dn và xut x; ni dung
nghiên cu và kt qu trong đ tài này là trung thc.
TP H Chí Minh, nm 2012

mt s gii pháp nh: V quy hoch thành ph cn đu t tp trung phát trin cá
cnh ti xã Phú Hòa ông, Trung An và mt s khu vc theo h thng kênh ông,
huyn C Chi; v con ging và khoa hc k thut thì nên m rng nghiên cu khai
thác, thun dng và sinh sn nhân t
o mt s loài cá t nhiên dùng làm cá cnh,
nghiên cu sn xut thc n thay th thc n t nhiên; v c ch, chính sách thì nhà
nc cn xây dng c ch phi hp t chc sn xut vi các tnh nhm thc hin
liên kt vi các tnh có li th v ngh nuôi và đt canh tác và tiêu th sn phm; v
công tác xúc tin thng mi thì c
n xây dng danh mc cá cnh ca thành ph,
đng thi xây dng siêu th nông nghip kt hp vi Trung tâm gii thiu, giao
dch, t vn v hoa, cây king, cá cnh.
iv

MC LC

DANH MC CÁC BNG viii
DANH MC CÁC HÌNH viii
DANH MC CÁC CH VIT TT……… ……………………….…………… ix
CHNG 1: PHN M U 1
1.1. t vn đ 1
1.2. Mc tiêu nghiên cu 2
1.3. Câu hi nghiên cu 2
1.4. i tng và phm vi nghiên cu 2
1.5. Ý ngha khoa hc và thc tin ca đ tài 3
1.6. K
t cu lun vn 3
CHNG 2: NÔNG NGHIP Ô TH, HOT NG SN XUT CÁ CNH 
MT S NC KHU VC ÔNG NAM Á VÀ TNG QUAN CÁC NGHIÊN
CU TRONG NC 5

2.5.1. Báo cáo kt qu điu tra và đ xut các gii pháp phát trin ngh sn xut
cá cnh thành ph phù hp vi tc đ phát trin c
a đô th 21
2.5.2.  tài nghiên cu hin trng kinh doanh và nuôi gii trí cá cnh nc ngt
ti TP.HCM 21
2.5.3.  tài nghiên cu các yu t nh hng đn chi phí đu t nuôi cá cnh
nc ngt ti TP.HCM 22
2.5.4.  tài nghiên cu nhu cu và vai trò cá cnh nc ngt đi vi ngi dân
TP.HCM 22
CHNG 3: PHNG PHÁP NGHIÊN CU VÀ D LIU NGHIÊN CU 25
3.1. Phm vi nghiên cu 25
3.2. Phng pháp nghiên cu 25
3.2.1. Cách tip cn 25
3.2.2. Khung phân tích 26
3.3. Ngun thông tin d liu, phng pháp thu thp và công c phân tích chính 27
3.3.1. Ngun thông tin d liu 27
3.3.2. Phng pháp thu thp 28
3.3.3. Phng pháp phân tích 29
vi

3.4. H thng ch tiêu cn thit 29
3.4.1. Các ch tiêu kinh t 29
3.4.2. Các ch tiêu v b trí s dng ngun lc vn cho hot đng sn xut cá
cnh 30
3.4.3. Các ch tiêu v áp dng khoa hc k thut cho hot đng sn xut cá cnh 30
3.5. Ni dung nghiên cu ca đ tài 30
CHNG 4: PHÂN TÍCH HOT NG SN XUT CÁ C
NH TP.HCM GIAI
ON 2006-2010 32
4.1. ánh giá điu kin t nhiên và môi trng tác đng đn phát trin sn xut cá

4.4.2.1. Tng quát v cá Da 52
4.4.2.2. Phân tích hiu qu kinh t nuôi cá Da 53
4.5. D báo nhu cu th trng trong và ngoài nc 57
4.5.1. Th trng trong nc 57
4.5.2. Th
 trng quc t 57
4.5.2.1. Xu hng thng mi 58
4.5.2.2. Xu hng xut khu, nhp khu cá cnh 58
4.6. Phân tích nhng đim mnh, đim yu, c hi và ri ro ca hot đng sn xut
cá cnh trên đa bàn thành ph 59
4.6.1. im mnh 59
4.6.2. im yu 60
4.6.3. C
hi 61
4.6.4. Ri ro 62
CHNG 5: KT LUN VÀ KIN NGH 66
5.1. Kt lun 66
5.2. Các kin ngh 67
5.3. Các gii pháp đ ngh 68
5.4. Hn ch ca đ tài 70
5.5. Hng nghiên cu tip theo 71
DANH MC TÀI LIU THAM KHO 72
PH LC 75

viii

DANH MC CÁC BNG

Bng 4.2.1. Hiu qu kinh doanh nm 2007 38
Bng 4.2.2. Hiu qu kinh doanh bình quân/nm 39

ix
DANH MC CÁC CH VIT TT CAST Hi đng Nông nghip, Khoa hc và Công ngh
FAO T chc Lng nông th gii
IDRC Trung tâm nghiên cu phát trin quc t
S NN&PTNT S Nông nghip và Phát trin nông thôn
TP.HCM Thành ph H Chí Minh
UBND y ban nhân dân
1

Chng 1
PHN M U
1.1. t vn đ
Theo báo cáo ca S Nông nghip và Phát trin nông thôn TP.HCM, hot
đng sn xut, kinh doanh cá cnh trên đa bàn thành ph đã đc hình thành, phát
trin t lâu và đc xem là mt b phn ca ngành thy sn ca thành ph. Nuôi cá
cnh không ch là thú vui chi, thng ngon, mà còn mang li hiu qu kinh t cao
cho ngi nuôi, đc bit là đóng góp giá tr trong sn xut nông nghi
p ca thành
ph. Trong nhng nm gn đây, hot đng sn xut, kinh doanh cá cnh có xu
hng phát trin mnh cùng vi tc đ tng trng kinh t, bc đu đã khng đnh
đc v trí trong ngành thy sn ca thành ph, to công n vic làm cho hàng ngàn

sn phm nông nghip đa dng, có sc cnh tranh, gn lin vi đc trng ca mt
đô th ln ca c nc, sn xut cá cnh trên đa bàn thành ph cng phi đáp ng
các yêu cu v cht lng, an toàn dch b
nh phù hp vi nhng cam kt ca nc
ta khi gia nhp T chc thng mi Th Gii.
Xut phát t nhng vn đ trên, đ tài nghiên cu vn đ “Phát trin hot
đng sn xut cá cnh trong nn nông nghip đô th thành ph H Chí Minh” t
đó đ ra các gii pháp phát trin hot đng sn xut cá cnh ca thành ph phù hp
v
i tc đ phát trin ca đô th trong giai đon hin nay.
1.2. Mc tiêu nghiên cu
 tài nghiên cu 2 mc tiêu sau:
- ánh giá s phát trin hot đng sn xut cá cnh theo yêu cu phù hp vi
nông nghip đô th ca TP.HCM.
- Gi ý mt s gii pháp, chính sách đ thúc đy hot đng sn xut cá cnh
ca TP.HCM phát trin đúng hng, đ sc cnh tranh trong quá trình h
i nhp.
1.3. Câu hi nghiên cu
- Quá trình phát trin hot đng sn xut cá cnh ca TP.HCM din ra nh th
nào?
- Hot đng sn xut cá cnh ca TP.HCM hin nay có nhng th trng nào;
Yêu cu ca nhng th trng này là gì?
- Hin trng v cu trúc t chc, hot đng và hiu qu kinh t - xã hi ca
hot đng sn xut cá cnh
 TP.HCM nh th nào?
1.4. i tng và phm vi nghiên cu
3

- i tng nghiên cu: Hot đng sn xut cá cnh trên đa bàn thành ph H
Chí Minh.


- Phân tích các yu t nh hng đn cung ca hot đng sn xut cá cnh
gm: t chc sn xut; chng loi sn xut; quy mô, sn lng, giá tr; phân tích chi
phí, vn đu t và li nhun ca hot đng sn xut cá Chép Nht và cá Da.
- Phân tích các yu t nh hng đn cu ca hot đng sn xut cá cnh
(nng l
c sn xut, nhu cu th trng), bao gm các yu t: quy mô, chng loi,
nng lc cnh tranh,… t đó thy đc nhu cu ca th trng trong và ngoài nc,
làm c s xây dng các chính sách và đ xut chin lc phát trin.
- Phân tích các chính sách phát trin nông nghip đô th và chính sách phát
trin hot đng sn xut cá cnh ca thành ph đang vn dng trong vic phát trin
ho
t đng sn xut cá cnh ca thành ph phù hp vi nn nông nghip đô th.
T nhng đánh giá thc trng  trên kt hp vi c s lý thuyt chng 1,
nghiên cu s đúc kt li nhng đim mnh, đim yu, c hi và thách thc ca
hot đng sn xut cá cnh trên đa bàn thành ph, t
 đó đa ra gii pháp khc phc
đim yu và phát huy th mnh.
Chng 5: Kt lun - đ ngh
T nhng đánh giá thc trng ngành sn xut cá cnh TP.HCM nghiên cu s
gi ý mt s gii pháp phát trin hot đng sn xut cá cnh phù hp vi nn nông
nghip đô th. Trong đó, các gii pháp đc nêu ra:
- Phát trin theo khu vc và theo vùng
- H
i nhp, liên kt trong sn xut và k thut. 5

Chng 2


Nông nghip đô th thng hin din  trong hoc  vùng ven đô th, bao gm
nhiu loi h thng sn xut, tri rng t vic sn xut t cung t cp cho đn sn
xut thng mi hóa hoàn toàn.
Nông nghip đô th có các đc trng:
- Gn vi th trng tiêu th.
- Cnh tranh đt đai rt cao.
-
Din tích có gii hn.
- S dng các tài nguyên đô th nh cht thi hu c rn và lng.
- Sn xut các sn phm nhanh hng.
Bng cách cung cp các sn phm nhanh hng nh rau, sa, sn phm gia
cm, nông nghip đô th b sung cho nông nghip  nông thôn và gia tng hiu qu
ca h thng thc phm quc gia. Mougeot (2000) kt lun r
ng đim quan trng đ
phân bit đc trng ca nông nghip đô th không phi là đa đim ca nó – hay bt
k các đim k trên - mà là thc t là s hòa nhp nh là mt b phn ca h thng
kinh t, xã hi và môi trng ca đô th: nông nghip đô th s dng các tài nguyên
ca đô th (đt đ
ai, lao đng, cht thi hu c, nc), sn xut cho c dân đô th,
và b các điu kin đô th nh hng mnh m (chính sách, cnh tranh đt đai, th
trng đô th và giá c) và tác đng ti h thng đô th (nh hng v an ninh
lng thc và nghèo đói, tác đng môi trng và sc khe).
2.1.2. c đi
m nông nghip đô th và ven đô th
1

- Nông nghip đô th: các din tích nh trong đô th đc s dng đ trng cây
hoc chn nuôi gia súc.
- Nông nghip ven đô th: din tích khu vc nông nghip gn thành ph sn

gim chi phí thc phm và to ra sn phm có cht lng cao hn.
To c hi cho ph
n tr thành mt phn trong nn kinh t phi chính thc
thông qua các hot đng canh tác và buôn bán có th đc kt hp d dàng vi các
hot đng chm sóc gia đình và tr con.
Nông nghip đô th cung cp vic làm, thu nhp và lng thc cho c dân đô
th qua đó góp phn đm bo an ninh lng thc cho khu vc đô th.
2.1.3.2. Xã hi
3

Nông nghip đô th đc coi nh là mt phng tin ci thin sinh k ca c
dân đô th và ngoi ô. Các h gia đình và các cng đng nh dân c có th s dng
đ sn xut lng thc cho chính h và dân c đô th.
Mt vài nông tri  đô th còn có th giúp ph n có vic làm khi h không th
tìm vic làm trong khu vc kinh t chính th
c. Sn xut lng thc ti ch  các 2
Jack Smit et al. “Urban agrculture for Sustainable Cities: Using Wates and Idle Land and Water bodies as
resources”
3
“Urban Food Security: Urban agriculture, a respose o crisis?” UA Magazine (2000).

8

vùng đô th và ngoi ô đóng góp cho nn kinh t bng cách to ra công n vic làm
và sn xut hàng hóa có giá tr. Theo FAO và IDRC (2003), vic đa nông nghip
đô th vào k hoch phát trin ca đa phng và s dng đt đúng đn s giúp cho
các cng đng nghèo kh có đc phúc li tt hn, đng thi đu tranh vi tình
4
http:// washingtonpost.com/wpdyn/content/article/2008/03/07/AR200830702520.html
9

Nông nghip đô th và ven đô th to c hi liên kt vi các doanh nghip ch
bin thc phm có có quy mô nh đ thâm canh hóa sn xut, to ra nhiu thc
phm cao có giá tr.
2.1.4.3. Tính bn vng ca môi trng đô th đi vi cng đng xã hi
Ri ro xy ra t nông nghip đô th và ven đô th đi vi sc khe và môi
tr
ng ch yu do vic s dng không đúng các loi vt t nông nghip nh: s
dng thuc bo v thc vt không đúng mc đích, s dng quá hàm lng quy đnh,
s dng hóa cht cm trong nuôi trng thy sn.v.v… đã làm ô nhim ngun nc,
lây nhim vi sinh, đt và ô nhim không khí.
Vic s dng nc cho nông nghip đô th và ven đô th c
ng là vn đ đáng
lo ngi. Nu s dng nc thi sinh hot đ s dng cho rau có kh nng làm ô
nhim thc phm do các bnh hoc vi khun có t ngun nc thi gây ra.
Do tc đ đô th hóa, vic s dng đt cho mc đích phi nông nghip cng to
ra s bin đng v ngh nghip xã hi, giá đt tng lên c
ng là mt yu t nh
hng đn tính bn vng ca nông nghip đô th.
2.2. Mt s mô hình nông nghip đô th và ven đô th trên th gii
2.2.1. Nông nghip đô th ca Luân ôn
5

T l din tích đt  khu vc đô th có th canh tác đc ca Luân ôn rt ln.
Khong 10% din tích tng th ca Luân ôn là đt nông nghip, trong đó mt na

c ngoài  ngoi ô
thành ph.
- Nông nghip an dng:  nhng vùng nông thôn ngoi thành có cnh quan
đp.
- Nông nghip sinh thái: là nông nghip sn xut sn phm sch không đc
hi, không ô nhim môi trng.
Ti tnh Shenzhen, các phng pháp sn xut bn vng và các tin b nông
nghip đc chính quyn đa phng đa vào trong sn xut nông nghip nhm
mc tiêu vào chui cung cp thc phm.
Các trang tri
đô th cách trung tâm thành ph khong 10km đc thit k theo
mt h thng hai bc. Bc th nht chuyên canh tác các loi rau vi đc tính d h
hng, phía ngoài bc này là trng các loi rau màu ít b h hng hn (khoai tây, cà
rt, hành c…). Cách b trí h thng này giúp cho rau qu chuyn đn ch trong
khu đô th ch mt vài gi sau khi thu hoch. Mt phng pháp kt hp khác trong
sn xut nông nghi
p ti tnh Shenzhen là canh tác nông nghip và nuôi thu sn kt
hp (dng mô hình VAC - vn, ao, chung  nc ta).
Do mc đ tng trng v kinh t, nông nghip đô th ti tnh Shenzhen cng
b đe do bi tình trnh ô nhim, thành ph cng đã đu t 8,82 t t cho 39 d án 6
“Shenhen Government Online Economic Structure: Urban Agriculture 2007,
http://english.sz.gov.cn/economy/200708/t20070824_229911.htm
.
11

nông nghip, bao gm xây dng c s h tng cho sn xut nông nghip an toàn,
mt khu nông nghip công ngh cao, rng, du lch sinh thái nông nghip gn kt vi

phm d tha đ chn nuôi gia súc gia cm.
12

2.2.4. Nông nghip đô th ca Thái Lan
7

Thái Lan có trình đ phát trin kinh t đi trc Vit Nam khong 30 nm.
iu kin t nhiên và kinh t xã hi ca Bangkok cho phép nông nghip  đây hình
thành các vùng sn xut v tinh chuyên môn hóa xen k các khu công nghip và dân
c, cách th đô t 40 -100km. Nông nghip Thái Lan tp trung phát trin các sn
phm sch và có giá tr kinh t cao.
Ti nhng vùng nông nghip gn Bangkok, ngi dân sn xut rau qu an
toàn trên lip. i vi các vùng cách xa th
đô hàng trm km, ngi dân phát trin
sn xut các mô hình nông nghip tng hp (chn nuôi kt hp trng cây n qu,
hoc phát trin sn xut lng thc kt hp vi nuôi th cá) đ gii quyt vn đ
môi trng và an toàn lng thc.
Vn đ tiêu th sn phm đc t chc trên c s ký kt hp đng gia các
công ty ch
bin nông sn ca Bangkok và các h dân  các vùng nông nghip v
tinh. Bên cnh đó, chính ph Thái Lan rt quan tâm đn các chính sách tài chính, tín
dng, khuyn nông, xây dng c s h tng, gii quyt ô nhim… thúc đy các
vùng sn xut v tinh này phát trin. Sn xut nông nghip  Bangkok đã đc h
tr bng h thng k cu h tng rt phát trin vi các đng giao thông hin đi
thun tin cho vic giao lu trao đi hàng hóa gia th đô Bangkok vi các vùng
nông nghip cách xa th đô hàng trm km.
iu kin c s h tng ca Bangkok đã cho phép th đô này hình thành
nhng vùng sn xut nông nghip v tinh chuyên môn hóa, kt hp vi đa dng hóa
theo hng sinh thái  rt xa trung tâm (40 -100km), nh đã đ cp  trên. Vic quy
hoch các vùng nông nghip v tinh ca Bangkok

áo đó là nông nghip gia
lòng thành ph. T khi UBND thành ph à Nng ban hành ch th v cm nuôi gia
súc, gia cm  khu vc ni th có hiu lc, vic chuyn đi c cu cây trng - vt
nuôi din trong sn xut nông nghip  à Nng din ra khá nhanh chóng. Thành
qu đáng k nht là ngh làm sinh vt cnh, trng rau mm, nm.v.v… nh vt
ngi dân không ch
 to ra sn phm có giá tr mà còn có c hi làm giàu. Các c
quan chc nng thành ph à Nng đã m hàng chc lp tp hun k thut ngay ti
khu vc sn xut, nh vy, mô hình trng hoa cây cnh  à Nng phát trin rt
nhanh, qun, huyn nào cng có Hi Sinh vt cnh và khu trng bày sn phm. Có
h trng ti 10.000 chu cúc/v, h
n 5.000 gc mai cnh, thu nhp 300-400 triu
đng/nm. Trên đa bàn thành ph có khong 300 h trng hoa, cây cnh, góp phn
mang li giá tr gn 30-40 t đng/nm. 8
FAO. Urban and pei-urban agriculture.
http://www.fao.org/unfao/bodies/COAG/X0076e.htm, Phòng khoa
hc và Hp tác quc t, Vin Khoa hc K thut Nông nghip min Nam
14

Nông nghip công ngh cao  TP. HCM: TP.HCM là ni có tc đ đô th hóa
nhanh nht c nc. Nhn thc rõ tm quan trng ca nông nghip đô th, thành ph
đã có nhiu chính sách h tr nhm phát trin nông nghip các vùng ngoi thành
theo hng công ngh cao. Kt qu bc đu ca vic đy mnh chuyn dch c
cu sn xut nông nghip  ngoi thành thi gian qua là t
o vic làm cho nhiu lao
đng ti ch, tng thu nhp, góp phn xóa đói, gim nghèo, ci thin môi trng,
đóng góp vào s tng trng ca nông nghip thành ph. Có th thy, “Chng