B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHệ MINH

N
N
G
G
U
U
Y
Y


N
N



C
CM


TP.H CHệ MINH ậ NM 2012

i LI CAM OAN

Tôi xin cam đoan Lun vn này hoàn toàn do tôi thc hin. Các đon trích dn và s liu
s dng trong lun vn đu đc dn ngun và có đ chính xác cao nht trong phm vi
hiu bit ca tôi. Lun vn này không nht thit phn ánh quan đim ca trng i hc
Kinh t Thành ph H Chí Minh hay Chng trình ging dy kinh t Fulbright.
Tác gi lun vn Nguyn c Mu

ii

TịM TT
Giai đon 2006-2011 chng kin s tng trng mang tính bùng n ca h thng ngân
hàng Vit Nam v c s lng và vn. Cùng vi s tng trng là vic gia tng s hu
chéo trong ngành ngân hàng vi vic hàng lot các ngân hàng thng mi nhà nc ln c
phn, doanh nghip nhà nc và doanh nghip phi nhà nc tham gia s hu các ngân
hàng. Trc trc ca h thng ngân hàng liên tc phát sinh, bc l vi vic các ngân hàng
thng mi dùng s hu chéo đ lách, không tuân th các quy đnh bo đm an toàn hot
đng.

vic thoái vn s thc hin thông qua t chc trung gian. i vi các NHTMCP, vic thoái
vn s thc hin thông qua hot đng mua bán sáp nhp (M&A). Th ba, thông qua k
lut th trng v công b thông tin, tng cng giám sát c đông ln và tng cng ch
tài đi kèm đ hn ch tác đng tiêu cc ca s hu chéo. Theo đó, cn đnh ngha li v
ngi có liên quan. Thêm vào đó, cn h thp t l s hu ngân hàng phi công b thông
tin (t mc hin hành 5% xung 1%). Vic m rng din công b thông tin v đi tng
và t l nm gi s giúp c quan giám sát ngân hàng có thông tin đy đ hn v cu trúc s
hu ca mi ngân hàng. ng thi, ch tài x lỦ vi các trng hp vi phm t l s hu
ngân hàng ca c đông hay nhóm c đông hoc công b thông tin cn đc nâng cao. Sau
cùng, nhm gim tác đng tiêu cc ca s hu chéo, NHNN cn thc hin vic giám sát
các c đông t chc: (i) đang nm gi t 5% c phn ca mt ngân hàng hoc (ii) là ngi
có liên quan, hoc là công ty liên kt ca mt nhóm c đông nm gi t 5% c phn ca
mt NHTM nh các t chc tín dng.
iv

MC LC
LI CAM OAN i
TịM TT ii
MC LC iv
DANH MC CÁC Kụ HIU, T VIT TT vi
DANH MC CÁC HỊNH V,  TH viii
DANH MC CÁC PH LC ix
CHNG 1 1
TNG QUAN VÀ VN  CHệNH SÁCH 1
1.1 H thng ngân hàng Vit Nam 1
1.1.1 Tng trng v s lng 1
1.1.2 Tng vn ca h thng NHVN 1

3.2.1 Vn đ không tuân th khung giám sát ca các NHTMNN 25
3.2.2 Vn đ không tuân th khung giám sát ca các NHTMCP 27
CHNG 4 37
KHUYN NGH CHệNH SÁCH VÀ KT LUN 37
4.1 Các khuyn ngh nhm tách bch s hu và giám sát đi vi NHTMNN 37
4.1.1 Tách bch s hu và giám sát 37
4.1.2 Xóa b ngoi l trong vic tuân th khung giám sát 37
4.1.3 Gim t l s hu Nhà nc ti các NHTMNN 38
4.2 Các khuyn ngh nhm gim SHC 38
4.2.1 i vi các DNNN và các NHTMNN đang s hu các NHTMCP 38
4.2.2 i vi các NHTMCP 39
4.3 Các khuyn ngh nhm hn ch tác đng tiêu cc ca s hu chéo 39
4.3.1. nh ngha li khái nim ngi có liên quan t ba mi quan h 42
4.3.2 Quy đnh v công b thông tin 42
4.3.3 Ch tài 42
4.3.4 Giám sát c đông t chc s hu ngân hàng 43
KT LUN 44
TÀI LIU THAM KHO 46
PH LC 50
vi

DANH MC CÁC Kụ HIU, T VIT TT

AMC
:
Công ty Qun lỦ Tài sn
BKS
:
Ban Kim soát
BCTC

Ngân hàng Vit Nam
NHTM
:
Ngân hàng Thng mi
NHTMNN
:
Ngân hàng Thng mi Nhà nc
NHTMCP
:
Ngân hàng Thng mi C phn
NHNN
:
Ngân hàng Nhà nc
P.TG
:
Phó Tng Giám đc
SHC
:
S hu chéo
TG
:
Tng Giám đc
TV.BKS
:
Thành viên Ban Kim soát
TV. HQT
:
Thành viên Hi đng Qun tr
VN
:

BVB
Bao Viet Bank
6
NHTMCP Công Thng Vit Nam
CTG
VietinBank
7
NHTMCP i Á
DAB
DaiA Bank
8
NHTMCP i Dng
DCB
OceanBank
9
NHTMCP ông Á
EAB
DongA Bank
10
NHTMCP Xut Nhp Khu
EIB
Eximbank
11
Ngân hàng TMCP Bn Vit
GDB
Gia Dinh Bank
12
NHTMCP Du Khí Toàn Cu
GB
GP Bank

MSB
MaritimeBank
21
NHTMCP Nam Á
NAB
Nam A Bank
22
NHTMCP Bc Á
NASB
North Asia Bank
23
NHTMCP Nam Vit
NVB
Nam Viet Bank
24
NHTMCP Phng ông
OCB
ORICOMBANK
25
NHTMCP Xng du Petrolimex
PGB
PG Bank
26
NHTMCP Phng Nam
PNB
Southern Bank
27
SCB sáp nhp
SCB
Saigon Commercial Bank

VAB
Viet A Bank
36
NHTMCP Ngoi Thng Vit Nam
VCB
Vietcombank
37
NHTMCP Quc T
VIB
VIBBank
38
NHTMCP Vit Nam Thnh vng
VPB
VPbank
39
NHTMCP Vit Nam Thng tín
VTTB
VietBank
40
NHTMCP Phng Tây
WEB
Western Bank
x
NHTMCP  Nht
FCB
Ficombank
y
NHTMCP Sài Gòn
SCB


Ph lc 3 T l trích lp d phòng ri ro hin hành 51
Ph lc 4 S hu chéo gia ACB, i Á, Kiên Long và Vit Nam Thng Tín 51
Ph lc 5 H thng Ngân hàng Vit Nam 52 1

CHNG 1
TNG QUAN VÀ VN  CHệNH SÁCH
H thng ngân hàng (NH) là trung gian tài chính quan trng trong nn kinh t. Trong mt
nn kinh t mà th trng chng khoán cha phát trin nh Vit Nam (VN), h thng NH
đóng vai trò then cht trong vic tài tr vn cho nn kinh t. NH nhn tin gi t các
ngun nhàn ri, thm đnh ri ro và tài tr vn cho các d án ca các cá nhân, doanh
nghip (DN) trong nn kinh t. Mt h thng NH hot đng hiu qu góp phn to ln vào
vic thúc đy nn kinh t tng trng bn vng. Giai đon 2006-2011 đư chng kin s
tng trng mang tính cht bùng n ca h thng ngân hàng Vit Nam (NHVN).
1.1 H thng ngơn hƠng Vit Nam
1.1.1 Tng trng v s lng
Nm 1990, Pháp lnh NH, hp tác xư tín dng và công ty tài chính đc ban hành. Theo
tinh thn ca Pháp lnh này, h thng NHVN chính thc hình thành. Ti thi đim 1990
toàn h thng ch có 4 NH Thng mi Nhà nc (NHTMNN) là NH Công thng VN, NH
Nông nghip và Phát trin Nông thôn VN, NH Ngoi thng VN và NH u t và Phát trin
VN.
Bt đu t 1991, h thng NHVN tng trng mnh m v s lng. Các NH thng mi
c phn (NHTMCP) nông thôn và đô th liên tc đc thành lp. S lng NH trong h
thng, bao gm NHTMNN và NHTMCP, đư tng t 4 vào nm 1990 lên 8 vào nm 1991,
ri 45 vào nm 1993, và 56 vào nm 1997 (chi tit xem trong Ph lc 1). Giai đon t
1997 đn 2005, s lng NH thng mi (NHTM) trong h thng tng đi n đnh. T
nm 2006, ngành NH chng kin hàng lot NHTMCP đc chuyn đi t các NHTMCP
nông thôn cùng vi 3 NHTMCP đc mi thành lp là Tiên Phong, Liên Vit và Bo Vit

đc đúc kt.
Các trc trc ca h thng NHTM dn bc l rõ t nm 2008 qua các vi phm quy đnh v
bo đm an toàn hot đng, c th là v vn, gii hn tín dng, thanh khon và n xu.
iu này xy ra trong khi h thng các quy đnh bo đm an toàn hot đng ca NHTM đư
đc Ngân hàng Nhà nc (NHNN) liên tc xây dng, nâng cao và đư dn tim cn vi
chun mc quc t theo khuyn ngh Basel. Các vi phm quy đnh an toàn hot đng ca
các NHTM đư đc NHNN nm bt, ví d nh “[n]hóm li ích và s hu chéo gia các
TCTD rt ln làm ri ro h thng rt cao nu mt NH gp khó khn hoc đ v”, “bng
nhiu k thut khác nhau không ít đi tng không tuân th các quy đnh an toàn hot
đng tín dng” và “[v]ic kim tra, thanh tra đ phát hin và x lý vn đ s hu chéo rt

1
Ngh đnh 141.
2
“nh hng và gii pháp c cu li h thng NH VN giai đon 2011- 2015”.
3

khó khn do thiu bng chng pháp lý”
3
. Tuy nhiên nhng bng chng c th vn không
đc đa ra mt cách rõ ràng và hn th na là cng cha xác đnh đc liu nhng hành
vi này có phm lut hay không. Vn đ chính sách cn nghiên cu  đây là vic SHC giúp
cho các NHTM lách các quy đnh v bo đm an toàn hot đng thi gian qua.
1.2 Mc tiêu nghiên cu vƠ cơu hi chính sách
1.2.1. Mc tiêu nghiên cu
Lun vn đt mc tiêu nghiên cu tác đng ca s hu chéo đn vic tuân th quy đnh v
bo đm an toàn hot đng ca NHTM, t đó đ xut các khuyn ngh chính sách nhm
gim tình trng SHC trong h thng NHTM và hn ch tác đng tiêu cc ca SHC.
1.2.2. Cơu hi nghiên cu
 Các NHTM VN hin có cu trúc s hu chéo ln nhau và vi các DN phi NH nh

CHNG 2
KHUNG PHÂN TệCH
2.1. Mi quan h s hu ậ điu hƠnh
Nh đư trình bày trong Chng 1, đi tng nghiên cu ca lun vn là các NHTMNN và
NHTMCP. NH là mt t chc tài chính trung gian, huy đng vn đ cho vay. Do vy, trc
trc t mi quan h ngi s hu – ngi điu hành (sau đây gi là mi quan h y
quyn), theo đó ngi gi tin y thác cho NH đ đu t tin ca mình, luôn hin hu. Vn
đ này có th gây ra các tn hi cho ngi gi tin. Vì NH là mt DN nên mt xung đt li
ích na ny sinh gia bên y quyn là ch s hu và bên đc y quyn là ngi qun tr
và điu hành.
NHTMNN do nhân dân s hu, t đó ny sinh hai xung đt. Th nht, chính ph đi din
cho ngi dân s hu NH nhng có khi Chính ph không hành đng vì li ích ca ngi
dân. Th hai, hi đng qun tr và ban điu hành, nhng ngi đc Chính ph y quyn,
không phi luôn hành đng vì li ích ca chính ph.
i vi các NHTMCP, mi quan h y quyn ny sinh hai vn đ khác. Th nht, c đông
ln gây nh hng ti vic điu hành NH do đó mà làm tn hi li ích ca c đông thiu
s. Th hai, do mâu thun li ích gia c đông và ban điu hành, ban điu hành ca NH có
th hành đng không vì li ích ca c đông. Tuy nhiên trong NHTMCP  Vit Nam, các
c đông ln dù trc tip hay gián tip luôn tham gia điu hành NH. Vì vy, trc trc ny
sinh do xung đt gia c đông ln và ban điu hành không nhiu.
Jensen và Meckling (1976) đư đnh ngha “Quan h ngi s hu – ngi điu hành
(agency relationship) là mt hp đng theo đó mt hay nhiu ngi (ngi s hu) thuê
mt ngi khác (ngi điu hành) thay mt h thc hin mt s dch v và đc phép đa
ra quyt đnh có liên quan”. Hình 2.1 mô t mi quan h ba chiu gia c đông, ngi
qun lỦ và ch n-ngi gi tin trong hot đng ca NHTM.
6


C đông
7

kinh doanh ct lõi (core business) ca DN hoc s làm cho DN phát trin cao hn mc ti
u. Bng vic thc hin các hành đng này, ngi qun lỦ s t gia tng quyn hn cho
mình thông qua vic đc s dng và đnh đot nhiu ngun lc hn, làm tng thu nhp do
tin lng và thng ca ngi qun lỦ thng gn vi doanh s, hay gim ri ro mt vic.
Trong hot đng ca NHTM, do vic ngi s hu-c đông không giám sát đc các hot
đng ca ngi điu hành (nhà qun lỦ NH), dn đn vic ngi qun lỦ NH có th la
chn các d án ri ro đ cho vay nhm hng li ích cá nhân thay vì la chn các d án an
toàn. C đông ln thm chí có th yêu cu tng giám đc NH cho vay, đu t theo ch đnh
hay da trên quan h ca h mà đúng ra các quyt đnh này phi da trên tính kh thi ca
d án và nng lc tài chính qun tr ca ngi vay vn. C đông và nhiu ngi khác s
gánh chu thit hi nu các hành đng ri ro này gây ra tn tht.
2.1.2. Chi phí y quyn ca n
Chi phí y quyn ca n phát sinh t mâu thun v li ích gia ch n và c đông. Trong
mt công ty có vay n bên ngoài, c đông có quyn quyt đnh vic thc hin ngha v tr
n da vào hiu qu các d án đu t đc tài tr mt phn hay toàn b bng vn vay. La
chn các d án an toàn đ đu t, c đông đm bo tt hn ngha v tr n. Tuy nhiên s
la chn này ch yu mang li giá tr cho ch n khi hiu qu thu đc t d án, thng
không quá cao do d án an toàn ít ri ro, mà theo lut đnh li luôn đc u tiên hoàn tr
cho ch n sut sinh li đòi hi. C đông ch nhn phn giá tr còn li sau khi đư thc hin
ngha v n. Nu d án đu t có sut sinh li cao, c đông có nhiu giá tr còn li sau khi
tr n hn, t đó ny sinh vn đ c đông luôn mun la chn các d án ri ro cao đ có
sut sinh li cao. Trong kch bn tt, c đông vn ch phi tr cho ch n gc và lưi vay
theo hp đng, nhng phn giá tr còn li ca h li ln hn nhiu so vi trng hp h
la chn d án an toàn đ tin hành đu t. Ngc li, trong trng hp d án tht bi, c
đông vn có th la chn vic không thc hin ngha v tr n và chuyn giao quyn kim
soát công ty cho ch n, theo nguyên tc trách nhim hu hn.
Nh vy, trong công ty có vay n tn ti mt xung đt v li ích gia c đông và ch n

adequacy ratio - CAR) gm CAR riêng l và CAR hp nht. Theo quy đnh hin hành
5
, tài
sn có đc chia thành nhiu loi vi mc đ ri ro khác nhau t 0% đn 250%. Các tài
sn đu t an toàn có h s ri ro 0% trong khi các khon đu t ri ro nht có h s 250%
gm các khon cho vay đ đu t chng khoán hoc kinh doanh bt đng sn. ng thi
vn t có cng đc chia thành vn cp 1và vn cp 2 vi các thành phn đc đnh ngha 4
Ngh đnh 141, đư dn.
5
Thông t s 13.

9

c th. Theo quy đnh này, t tháng 10 nm 2010, CAR ca các NHTM phi đt 9%. Quy
đnh trc đây là ch là 8%,
6
vi các phân chia s b v tài sn và vn t có. Nhm ngn
nga nh hng xu t hot đng ca công ty con, NHNN đư quy đnh v t l an toàn vn
hp nht đi vi các NHTM.
7

2.2.2 Gii hn tín dng
Tín dng là hot đng kinh doanh truyn thng mang li li nhun chính cho các NHTM.
Do NH dùng tin gi huy đng t nn kinh t đ cho vay li các khách hàng, nguyên tc
đu tiên quan trng ca hot đng này là vn vay phi đc hoàn tr c gc ln lưi. T
ngun tin tr n ca ngi vay, NH hoàn tr tin gi và lưi cho ngi gi tin. Nu ngi
vay không thc hin ngha v tr n, NH gp khó khn. Do đó, giám sát hot đng tín

ngành ngh kinh doanh ct lõi ca NHTM.  hn ch trc trc t vn đ chi phí y quyn
ca vn c phn, khung giám sát hin hành quy đnh NHTM phi thành lp hoc mua li
công ty con đ thc hin các hot đng kinh doanh NH đu t, cho thuê tài chính và bo
him.
9
ng thi Lut các t chc tín dng
10
cng quy đnh t l góp vn ti đa vào mi
công ty và tng mc góp vn, mua c phn ca NHTM
11
. Các NHTM không đc góp
vn, mua c phn ca NHTM là c đông, thành viên góp vn ca chính NHTM đó. Các
khon đu t, góp vn c phn này ca NHTM phi loi ra khi vn t có khi tính các t l
an toàn vn ti thiu.
2.2.4 m bo kh nng chi tr
NHTM huy đng tin gi đ cho vay. Do s sai bit k hn ca tin gi và các khon cho
vay, k hn ca tin gi thng ngn hn k hn ca khon cho vay, nên NHTM luôn chu
ri ro thanh khon. NHTM duy trì thanh khon nhm mc đích đm bo tin gi cho ngi
gi tin. Vì vy, NHNN quy đnh các NHTM phi luôn đm bo kh nng chi tr
12
. T l
gia tng tài sn có thanh toán ngay và tng n phi tr cho ngày hôm sau ti thiu bng
15%. T l gia tng tài sn có đn hn trong 7 ngày tip theo và tng n đn hn thanh
toán trong vòng 7 ngày ti thiu bng 1.
13

Ngoài ra NHNN cng quy đnh t l s dng ngun vn ngn hn đ cho vay trung dài hn
ti đa là 30%
14
. Cng t nm 2010, NHNN quy đnh t l cho vay trên tng huy đng ca

tt hn vì nu mt NHTM có lng n xu cao, NH đó không th chia c tc. Ngoài nm
ni dung giám sát chính nêu trên, quy đnh v bo đm an toàn hot đng ca NHTM còn
mt s ni dung khác, trong đó có hn ch v kinh doanh bt đng sn.
Khung giám sát ca NHNN đư đc ban hành và liên tc cp nht, nâng cao nhm giám
sát tt hn na hot đng ca các NHTM. Rt nhiu ch tiêu giám sát đư gn tim cn vi
tiêu chun giám sát theo khuyn ngh ca Hip c Basel. V mt lỦ thuyt, vi mc đ
phát trin hin ti, nu các NHTM tuân th tt các quy đnh hin hành ca khung giám sát
thì an toàn ca c h thng NH s đc đm bo. Tuy nhiên, NHTM phi chu phí tn đ
tuân th khung giám sát và h có th có đng c hình thành các c ch đ không phi tuân
th. SHC là mt trong nhng c ch này.
2.3. Vn đ SHC gia các NH vƠ gia DN vi NH
2.3.1 SHC trên th gii
S hu chéo đc đnh ngha là doanh nghip A s hu doanh nghip B và ngc li
doanh nghip B s hu doanh nghip A. Alberto Onetti và Alessia Pisoni (2009) đnh
ngha s hu chéo  c là vic các công ty, thuc lnh vc công nghip và tài chính, nm
gi lâu dài c phn ca nhau. Theo Scher (2001), s hu chéo  Nht Bn thng đc
hiu là vic hai hoc nhiu công ty nm gi c phn ca nhau.
Quan h SHC gia NH và DN có  nhiu nc trên th gii và đc đúc kt nhiu nht ti
c và Nht Bn. Trái li, NH  các quc gia nh Anh và M phn nhiu theo đnh hng
th trng nên quan h SHC không ph bin.
Lp lun ng h cho rng SHC gia NH và DN làm gim bt cân xng thông tin, qua đó
NH có th h tr tt hn cho doanh nghip. Alberto Onetti và Alessia Pisoni (2009) cho
rng SHC gia NH, công ty bo him và các DN ln và mi quan h gn gi, liên kt gia
thành viên hi đng qun tr ca các công ty khác nhau là đc đim chính ca mi quan h
NH - DN  c. Mô hình truyn thng này đư h tr dn dt s thành công ca quá trình
12

công nghip hóa  c, góp phn to nên mt nn tng công nghip n đnh. Quan h
SHC vi các NH đm bo cho các DN s n đnh v s hu cùng tính liên tc trong qun
tr doanh nghip. ng thi SHC cho phép NH nm gi quyn lc quan trng trong các

Nam đc xác đnh là s hu hai chiu gia NH-NH, gia DN-NH, gia nhóm c đông và
ngân hàng. nh ngha này có th đc coi là s hu chéo mt cách trc tip, nhng s
hu chéo có th tn ti mt cách gián tip. Nu mt nhà đu t hoc mt nhóm các nhà đu
t hay mt doanh nghip s hu c ngân hàng A và ngân hàng B thì thc cht ngân hàng A
và ngân hàng B là s hu chéo ca nhau.
Các hình thc SHC gia NH-NH và gia DN-NH  VN đc lun vn khái quát và minh
ho bng ba s đ s hu đ s dng làm khung phân tích. ó là SHC gia NHTMNN và
DNNN, gia các NHTMCP và gia DN và NH.
2.3.2.1 SHC gia NHTMNN vƠ DNNN
Hình 2.2 SHC gia NHTMNN và DNNN Ngun: Tác gi t v
Hình 2.2 minh ha vic DNNN và các NHTMNN có cùng ch s hu. iu này s to
xung đt trong các quyt đnh ca Chính ph trong vic giám sát hot đng ca
NHTMNN. Mt mt NHTMNN phi tuân th khung giám sát đ đm bo an toàn hot
CHÍNH PH
B Tài chính
NHNN
DNNN
NHTMNN
S hu
S hu
Qun lỦ 15

Hình 2.3 SHC gia hai NHTM

Ngun: Tác gi t v
Phân tích v SHC gia NH A và NH B cho thy tác đng tiêu cc gây nên tn tht cho các
c đông thiu s, ngi gi tin và cho toàn xư hi.
Mt hoc mt nhóm c đông s hu c phn chi phi NH A yêu cu NH A góp vn hoc
mua c phn ln ca NH B. Do nm c phn ln  NH B, NH A có th c ngi vào hi
đng qun tr (HQT) hay h tr nhân s cao cp tham gia điu hành. Do mi quan h
cht ch gia c đông ca NH A và NH B, xut hin các hành đng ri ro. NH B cho vay
hoc mua c phn ca các công ty do c đông ln ca NH A s hu hoc có liên quan.
Bng s hu chéo, các NHTM đư không vi phm các quy đnh v các hn ch nhm bo
đm an toàn hot đng ca NHTM. ó là các quy đnh v nhng trng hp không đc
cp tín dng, hn ch cp tín dng, gii hn cp tín dng và quy đnh v gii hn góp vn,
mua c phn.
ng thi, theo l trình tng vn điu l ca các NH theo quy đnh Ngh đnh 141 ca
Chính ph, c đông ca NH A có th vay vn t NH B đ góp vn vào NH mình đang s
hu. Vic đi vay đ góp vn vào các NHTM làm cho khung giám sát v vn t có ti thiu
mt hiu lc. Vì vic làm này nu xy ra ph bin s to nên vic tng vn o trong toàn h