B GIÁO DCăVĨăĨOăTO
TRNGăI HC KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH
CHNGăTRỊNHăGING DY KINH T FULBRIGHT VÕ TH NHÃ VY NHăHNG CAăCHNGăTRỊNHăPHÁTăTRIN CÀ PHÊ BN VNG
N NÔNG H TRNG CÀ PHÊ  VIT NAM:
TRNG HP NGHIÊN CU TI HUYN CăM’GAR,ăK LK
LUNăVNăTHC S CHÍNH SÁCH CÔNG TP.H Chí Minh, nm 2015
B GIÁO DCăVĨăĨOăTO
TRNGăI HC KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH
CHNGăTRỊNHăGING DY KINH T FULBRIGHT



ii

LI CMăN
u tiên,tôi xin chân thành cm n các Thy cô trong Chng trình Ging dy Kinh t
Fulbright đư tn tình truyn đt cho tôi rt nhiu kin thc và h tr tôi trong sut thi gian
hc tp ti trng.
c bit, tôi xin chân thành cm n Thy Trn Tin Khai đư giúp tôi đnh hng đ tài và
tn tình hng dn tôi thc hin và hoàn thành lun vn.
Bên cnh đó, tôi chơn thƠnh cm n các anh ch đang công tác ti các c quan nhƠ nc
trong tnh k Lk gm S Nông nghip và Phát trin Nông thôn, UBND huyn C
M’gar, UBND xư Ea Kit, UBND xã Ea Kpam, UBND th trn Qung Phúầ và các anh
ch đang công tác ti các doanh nghip cƠ phê trên đa bàn tnh đư tr li phng vn, cung
cp thông tin, s liu đ tôi thc hin đ tài.
Cui cùng, tôi xin cm n gia đình, các anh ch đang công tác ti S K hoch vƠ u t
k Lk, các bn hc viên MPP6 đư h tr, đng viên tôi trong sut thi gian hc tp và
thc hin lun vn.
Xin chân thành cm n! iii

tt c nông dơn đu đc tip cn, tp hun các TBKHKT nhm tuân th đúng các b quy
tc, b tiêu chun ca các chng trình CPBV.
iv

MC LC

LI CAM OAN i
LI CM N ii
TÓM TT NGHIÊN CU iii
MC LC iv
DANH MC T VIT TT vi
DANH MC BNG vii
DANH MC HÌNH viii
DANH MC HP ix
DANH MC PH LC x
CHNG 1: GII THIU  TÀI 1
1.1. Bi cnh nghiên cu 1
1.2. Mc tiêu nghiên cu 6
1.3. Câu hi nghiên cu 6
1.4. i tng và ni dung nghiên cu 6
1.5. Phng pháp nghiên cu 6
1.6. Ngun thông tin 7
1.7. Cu trúc lun vn 7
CHNG 2: TNG QUAN LÝ THUYT NGHIÊN CU VÀ KHUNG PHÂN TÍCH 8
2.1. Chng trình chng nhn/ xác nhn cà phê bn vng 8
2.1.1. Khái nim 8
2.1.2. Tng quan các chng trình CPBV 8
2.2. Chui giá tr 12
2.2.1. Khái nim 12
2.2.2. Chui giá tr cà phê toàn cu 13

3.7.4. Cht lng, nng sut 43
3.7.5. Chi phí, li nhun 45
3.7.6. Thông tin v bán sn phm 46
3.7.7. Khó khn ca các nông h 47
CHNG 4: KT LUN VÀ KIN NGH 48
4.1. Kt lun 48
4.2. Kin ngh 49
4.3. Hn ch ca đ tài 50
TÀI LIU THAM KHO 51
PH LC 54
vi

DANH MC T VIT TT

T vit tt
Tên Ting Vit
Tên Ting Anh
4C
B nguyên tc chung cho cng đng
cà phê
Common Code for the Coffee
Community
CAFECONTROL
Công ty c phn Giám đnh cà phê
và hàng hóa xut nhp khu

CPBV
Cà phê bn vng

DTTS


WASI
Vin Khoa hc K thut Nông Lâm
nghip Tây Nguyên
The Western Highlands
Agriculture Forestry Science
Institue vii

DANH MC BNG
Bng 1.1: Sn lng, lng xut khu và kim ngch xut khu cà phê ca tnh k Lk t
nm 2010-2014 4
Bng 1.2: Tình hình thc hin chng trình CPBV ti tnh k Lk đn nm 2014 5
Bng 2.1: S khác bit c bn ca các chng trình CPBV 10
Bng 2.2: Tình hình sn xut vƠ tiêu th sn phm cƠ phê chng nhn/xác nhn toƠn cu
nm 2010 12
Bng 2.3: Tình hình sn xut vƠ tiêu th sn phm cƠ phê chng nhn/xác nhn toƠn cu
nm 2013 12
Bng 3.1: Sn lng chng nhn 4C và sn lng bán 4C ti Vit Nam t nm 2009-2014 24
Bng 3.2: Sn lng chng nhn UTZ và sn lng bán UTZ ti Vit Nam t nm 2009-2014 26
Bng 3.3: Tình hình bón phân cho cây cà phê (% s h điu tra) 35
Bng 3.4: nh lng phơn bón thng phm cho 1 ha/nm, nng sut 3 tn, đt bazan 36
Bng 3.5: Tình hình ti nc cho cơy cƠ phê (% các h) 37
Bng 3.6: Tình hình s dng thuc bo v thc vt (% các h) 38
Bng 3.7: Tình hình s dng Ging (% các h) 39
Bng 3.8: Tình hình ta cành (% các h) 40
Bng 3.9: Tình hình thu hoch sn phm cƠ phê 41
Bng 3.10: Tình hình x lỦ rác thi 42


DANH MC HP

Hp 1: Tình hình tp hun TBKHKT ti xã Ea Kit 21
Hp 2: Tình hình tp hun TBKHKT ti xư Ea K’pam 22
Hp 3: Tiêu chun cht lng 7.2 ca Nestle 44

x

DANH MC PH LC

Ph lc 1: Bng câu hi kho sát quá trình sn xut cà phê ca nông h 54
Ph lc 2: Danh sách các đn v cung cp thông tin, phng vn 65
Ph lc 3: Phng pháp nghiên cu 66
Ph lc 4: B quy tc ca các chng trình CPBV 69
Ph lc 5: Chi phí sn xut cà phê trong thi k kinh doanh 76
Ph lc 6: Phiu tham gia t nguyn 80
Ph lc 7: S nông h 82
Ph lc 8: Hình nh các bui tp hun ca doanh nghip 83
Ph lc 9: Hình nh thc đa ca tác gi 84


B Nông nghip và Phát trin nông thôn, 2015, trích trong Hip hi Cà phê Ca cao Vit Nam 2015
4
Tng c hi quan, 2015, trích trong Hip hi Cà phê Ca cao Vit Nam, 2015
2

Hình 1.2: T l snălng cà phê Vit Nam so viăcácăncănmă2014
Hình 1.3: T l snălng cà phê xut khu ca Vit Nam so viăcácăncănmă2014
Ngun: ICO, 2015, trích trong Hip hi Cà phê Ca cao Vit Nam,2015.
Hin nay, cƠ phê nc ta đc trng ch yu  khu vc Tây Nguyên vi din tích 573.401
ha
5
, chim 90% din tích cà phê ca c nc (641.700 ha)
6
. Trong đó, tnh k Lk có
din tích cà phê ln nht 204.390 ha chim 35,7% din tích cà phê ca các tnh Tây 5
Ban ch đo Tây Nguyên (2015)
6
B Nông nghip và Phát trin nông thôn (2015)
32%
21%
5%
10%
4%
4%
3%
3%
2%

Peru
Honduras
Mêhicô
Uganda
Các nc khác
3

Nguyên và chim 32% din tích cà phê ca c nc; tip theo là các tnh Lơm ng, k
Nông, Gia Lai, Kon Tum (hình 1.4)
7
.
Hình 1.4: Din tích trng cà phê ca các tnhăTơyăNguyênănmă2014
Ngun: Niên giám thng kê các tnh Tây Nguyên, 2014, trích trong Ban ch đo Tây Nguyên, 2015.
Vi din tích cà phê ln nht c nc, hƠng nm ngƠnh sn xut cà phê ti k Lk đư to
vic làm n đnh cho 300.000 ngi trc tip sn xut vƠ 200.000 ngi có liên quan
8
;
đng thi vi sn lng và lng xut khu hƠng nm (Bng 1.1),ắCà phê là sn phm
chim t trng ln trong tng sn phm xã hi, kim ngch xut khu hƠng nm ca tnh và
nh hng trc tip đn ngun thu nhp ca đi đa s ngi dân sinh sng trên đa bàn
tnh” (y ban Nhân dân tnh k Lk, 2014). Nm 2014 sn lng cà phê ca k Lk đt

Tnh
4

Bng 1.1: Snălng,ălng xut khu và kim ngch xut khu cà phê ca tnhăk
Lk t nmă2010-2014
Nm
2010
2011
2012
2013
2014
Snălng (tn)
399.098
487.748
412.182
462.433
453.441
Lng xut khu (tn)
356.937
311.096
298.181
223.909
229.988
Kim ngch (1.000 USD)
502.367
650.098
621.570
465.216
479.755
Ngun: S Nông nghip và Phát trin nông thôn tnh k Lk (2015)

hn 400 ha (Bng 1.2).
Bng 1.2: Tình hình thc hinăchngătrìnhăCPBVăti tnhăk Lkăđnănmă2014
Chng nhn/Xác nhn
4C
UTZ Certified
RA
Fairtrade
S h
64.041
22.656
3.200
210
Din tích (ha)
70.000
26.625
7.400
400
Ngun: UBND tnh k Lk (2014), Vn phòng đi din 4C và UTZ ti Vit Nam (2015)
Mc dù, din tích cà phê ti tnh k Lk thc hin theo chng trình CPBV đư chim
52% din tích cà phê và tnh đang thc hin chính sách tái canh cƠ phê nhng tnh k Lk
hin cha có các báo cáo, đánh giá phơn tích nh hng ca chng trình CPBVcng nh
các khó khn khi trin khai chng trình CPBV trên din rng đ đa ra các gii pháp xóa
b các tn ti trong vic sn xut cà phê ca ngi nông dơn.  nghiên cu vn đ này tác
gi chn huyn C M’gar.
Trong các huyn trng cà phê  k Lk, huyn C M’gar lƠ huyn có din tích trng cà
phê ln nht tnh vi tng din tích cà phê là 35.922 ha chim 18% din tích cà phê toàn
tnh vƠ lƠ đa phng duy nht trin khai đy đ 4 chng trình CPBV vi din tích 15.071
ha, chim 45,7% trên tng din tích cà phê kinh doanh gm 9.081 h tham gia chng
trình CPBV
10

th hình thc liên kt vi nông dân, quyn li vƠ ngha v ca các bên, khó khn ca
doanh nghip; nông dân thc hin các chng trình CPBV nh th nào c th nông dân có
đáp ng đc các yêu cu không, thc hin đúng theo các yêu cu giúp nông dân gii
quyt đc nhng vn đ gì, nông dân gp khó khn gì trong quá trình tham gia chng
trình CPBV.
1.5. Phngăphápănghiênăcu
Tác gi thc hin nghiên cu bng phng pháp đnh tính. S dng thng kê mô t và
thng kê so sánh cùng vi kt qu phng vn đ đa ra bng chng và d liu đnh tính
cho nghiên cu.
(Phng pháp điu tra và lý do chn đim nghiên cu đc trình bày c th trong Ph lc 3).
7

1.6. Ngunăthôngătin
D liu th cp: Tng hp s liu t UBND tnh k Lk, UBND huyn C M’gar, S
Nông nghip và Phát trin nông thôn, Vin Nông Lâm nghip Tây Nguyên (Wasi), Vn
phòng đi din UTZ, 4C, các c quan liên quan vƠ sách báo, tp chí.
D liu s cp: Phng vn các doanh nghip, các nhóm trng và thông tin t phiu điu
tra các h nông dân.
1.7. Cu trúc lunăvn
Lunăvnăgmă4ăchng:
Chng 1: Nêu bi cnh nghiên cu; câu hi nghiên cu; mc tiêu nghiên cu; đi tng
và ni dung nghiên cu; phng pháp nghiên cu.
Chng 2: Gii thiu tng quan các chng trình CPBV, lý thuyt v chui giá tr và
khung phơn tích đ thc hin nghiên cu.
Chng 3: Trình bày kt qu trin khai các chng trình CPBV ti Vit Nam vƠ k Lk;
phân tích s h tr cu nhƠ nc cho chng trình CPBV; phân tích mi liên kt gia
doanh nghip và nông h trong vic sn xut cà phê có chng nhn; phơn tích tác đng ca
chng trình CPBV trong sn xut cà phê đn nông h.
Chng 4: a ra mt s kt lun quan trng trên c s phơn tích chng 3 vƠ khuyn
ngh chính sách.

 Môi trng: bo v rng nguyên sinh, bo tn các ngun tài nguyên thiên nhiên
nh: nc, đt, đa dng sinh hc vƠ nng lng.
9

 Kinh t: phát trin kinh t lƠ c s cho phúc li xã hi cng nh bn vng. Phát
trin kinh t bao gm thu nhp hp lý cho tt c các thành viên trong chui cà phê,
tip cn th trng cà phê và sinh k bn vng”.
2.1.2.2 Chng trình CPBV UTZ
UTZ lƠ chng trình chng nhn đem đn s đm bo v kinh t, xư hi, môi trng trong
sn xut cƠ phê, ca cao, chè. UTZ có ngha lƠ ắTT” theo ngôn ng Maya ca nc
Guatemala. Chng nhn UTZ ra đi nm 1997, do Công ty cƠ phê Ahold (HƠ Lan) vƠ
nhng ngi sn xut cƠ phê Guatemala sáng lp. Ban đu t chc nƠy mang tên lƠ UTZ
Kapek, đn nm 2008 đi tên lƠ UTZ Certified-Good inside. Nhim v ca UTZ lƠ to ra
mt nn nông nghip bn vng thông qua các bin pháp canh tác bn vng da trên B
tiêu chun UTZ (Ph lc 4) vi phngchơm ắCanh tác tt hn, tng lai tt hn”. Theo
UTZ, nông nghip bn vng giúp nông dơn, ngi lao đng vƠ gia đình h thc hin
nhng mong mun ca mình vƠ góp phn bo v ngun tƠi nguyên thiên nhiên ca th gii
trong hin ti vƠ tng lai. Th gii sn xut nông nghip bn vng lƠ mt th gii mƠ
ngi nông dơn thc hin các thc hƠnh nông nghip tt, qun lỦ trang tri chuyên nghip
quan tơm đn con ngi vƠ hƠnh tinh, đu t công nghip vƠo sn xut bn vng, ngi
tiêu dùng có th thng thc vƠ tin tng vƠo sn phm mƠ h mua.
2.1.2.3 Chng trình CPBV RA
Liên minh rng ma đc thành lp vƠo nm 1987, lƠ t chc chng nhn cho cà phê thân
thin môi trng. Mc tiêu ca Liên minh rng ma lƠ thúc đy tính hiu qu nông nghip,
bo tn sinh thái và phát trin con ngi. Thông qua B tiêu chun (Ph lc 4) gm 10
nguyên tc đc xây dng da trên các ch đ môi trng lành mnh, công bng xã hi và
kh nng kinh t, các thành viên tham gia chng nhn RA s góp phn làm gim nh ri ro
đi vi môi trng và xã hi do các hot đng nông nghip gây ra thông qua tin trình ci
thin liên tc. Chng nhn RA đc qun lý bi t chc Mng li nông nghip bn vng
(Sustainable Agriculture Network - SAN).

nông dân.
Không có yêu
cu
Không có yêu
cu
Nông dơn phi
thuc hp tác xư
hoc t hp tác
Không có yêu
cu
Ngun:Tác gi tng hp
2.1.2.5 c đim ca các chng trình CPBV
Thanh tra và chng nhn
Các t chc qun lỦ mi chng trình bn vng s quy đnh mt b nguyên tc hoc b
tiêu chun cho các thƠnh viên tham gia. HƠng nm các công ty t vn đc lp s tin
hƠnh thanh tra hot đng sn xut cƠ phê vƠ cp chng nhn cho các thƠnh viên đt yêu
cu. Chng nhn ch có giá tr trong 1 nm. Riêng chng trình 4C nu các thành viên
đt yêu cu thì ch đc xác nhn, sau đó s đc t chc 4C xem xét cp Giy phép 4C.
Giy phép 4C có hiu lc trong vòng 3 nm.
Giá thng và qung cáo
Các sn phm cƠ phê tham gia chng trình CPBV s nhn đc giá cng thng thêm,
giá cng thng tùy thuc vƠo s tha thun gia các bên; riêng FT quy đnh giá ti
thiu ti cng (FOB) đi vi cƠ phê vi ch bin khô lƠ 2.226,63 USD/tn, cƠ phê vi ch
bin t lƠ 2.314,80 USD/tn vƠ tin phúc li xư hi lƠ 440,9 USD/tn. NgoƠi ra, sn
phm cƠ phê đư đc chng nhn s đc gn logo ca các chng trình ngoài bao bì
sn phm, riêng 4C không áp dng.
Mi quan h gia các chng trình CPBV
Chng trình 4C lƠ chng trình khi đim đ nơng cp lên các chng trình bn vng
có yêu cu cao hn nh UTZ, RA, FT
. Hin nay chng trình 4C vƠ RA đư liên kt thc

Bng 2.2:ă Tìnhă hìnhă sn xută vƠă tiêuă thă snă phmă cà phêă chngă nhn/xácă nhn
toƠnăcuănmă2010

4C
UTZ
RA
FT
Snăxut
660
394
219
358
Tiêuăth
49
122
115
94
%ătiêuăth/snăxut
7,42%
30,96%
52,51%
26,26%
Ngun: Coffee Barometer (2012), trích trong Wasi (2013)
Bng 2.3:TìnhăhìnhăsnăxutăvƠătiêuăthăsnăphmăcƠăphêăchngănhn/xácănhnătoƠnă
cuănmă2013

4C
UTZ
RA
FT

mt nguyên liu thô thành sn phm cui cùng đc bán l (M4P,2008).
2.2.2. ChuiăgiáătrăcƠăphê toƠnăcu
Chui giá tr cƠ phê đc hình thành da trên s gn kt ca các tác nhân có chc nng sn
xut trc tip bao gm: ngi trng, ngi thu mua, nhà xut khu, nhà rang xay (Hình 2.2).
Hình 2.2: Chui giá tr cà phê toàn cu

Ngun: Ly t Coffee Barometer (2014), hình 2, trang 2
2.2.3. ChuiăgiáătrăcƠăphêăVităNam
Cà phê xut khu ca Vit Nam ch yu là cà phê nhân xô (Hình 2.3). Do đó, chui giá tr
cƠ phê đc hình thành da trên s gn kt ca các tác nhân có chc nng sn xut trc
tip bao gm: ngi trng, đi lý thu mua, nhà xut khu (Hình 2.4).
Hình 2.3: T l xut khu các loi cà phê ca Vit Nam

Trích đoạn Hi nông dân, khuy n nôngxã

---