TRƯờNG ĐạI HọC VĂN HOá Hà NộI
Khoa văn hóa học BIếN ĐổI tập quán m-u sinh và văn hóa
đảm bảo đời sống của ng-ời đan lai
Huyện con cuông, tỉnh nghệ an sau tái định c-
Sinh viờn thc hin: Nguyn Bo Ngõn
Ngi hng dn khoa hc: Th.s: Nguyn Thnh Nam Hà Nội - 2015

1
LỜI CẢM ƠN
Sau quá trình học tập, rèn luyện tại trường Đại học văn hóa Hà Nội
với sự giúp đỡ tận tình của thầy giáo Th.S Nguyễn Thành Nam, cùng với sự
giúp đỡ đóng góp ý kiến nhiệt tình của các thầy cô giáo và bạn bè trong khoa
Văn hóa học đã giúp em hoàn thành bài khóa luận tốt nghiệp. Qua đây em xin
gửi tới thầy cô và các bạn lời cảm ơn chân thành nhất.
Em cũng xin gửi lời cảm ơn đến các cán bộ UBND huyện Con Cuông và
đồng bào người Đan Lai tại hai bản Tái định cư Tân Sơn và Cửa Rào, xã Môn
Sơn, huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An đã nhiệt tình cung cấp những thông tin, tư
liệu cần thiết cho em nghiên cứu phục vụ đề tài nghiên cứu của mình.
Với thời gian cũng như năng lực của bản thân còn có hạn nên không
thể tránh khỏi những thiếu sót trong lúc thực hiện đề tài, rất mongnhận được
sự đóng góp ý kiến của các thầy, các cô và các bạn đóng để em có thể hoàn
thiện hơn đề tài nghiên cứu khóa luận của mình.


NGƯỜI ĐAN LAI, HUYỆN CON CUÔNG, TỈNH NGHỆ AN 10
1.1. Cơ sở lý thuyết về biến đổi văn hóa 10
1.1.1. Tập quán mưu sinh 10
1.1.2. Văn hóa đảm bảo đời sống 10
1.1.3. Biến đổi văn hóa 10
1.2. Khái quát điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội vùng sinh sống của
tộc người Đan Lai huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An 12
1.2.1. Điều kiện tự nhiên vùng sinh sống của người Đan Lai huyện Con
Cuông, tỉnh Nghệ An 12
1.2.2. Đặc điểm về kinh tế - xã hội 17
1.2.3 .Nguồn gốc lịch sử, tộc danh và số lượng dân cư Người Đan Lai 20
1.2.4. Đặc trưng về văn hóa tộc người 22
Chương 2: NHỮNG BIẾN ĐỔI VỀ TẬP QUÁN TRUYỀN THỐNG CỦA NGƯỜI ĐAN
LAI SAU DỰ ÁN TÁI ĐỊNH CƯ CỦA NHÀ NƯỚC 26
2.1. Dự án tái định cư của nhà nước với đồng bào người Đan Lai 26
2.1.1. Mục tiêu của dự án tái định cư 26
2.1.2. Nội dung của dự án 28
2.2. Tập quán mưu sinh và đời sống vật chất của người Đan Lai trước
khi có dự án tái định cư 29
2.2.1. Tập quán mưu sinh 29
2.2.2. Văn hóa đảm bảo đời sống 32
2.3. Những biến đổi về tập quán truyền thống của người Đan Lai 36
2.3.1. Biến đổi về tập quán mưu sinh 37
2.3.2. Biến đổi về văn hóa đảm bảo đời sống 44

4
Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN ĐỜI SỐNG VẬT CHẤT CỦA ĐỒNG
BÀO ĐAN LAI, HUYỆN CON CUÔNG THEO HƯỚNG BỀN VỮNG 49
3.1. Những vấn đề đặt ra trong dự án tái định cư 49
3.1.1. Những bất cập trong chính sách đền bù 50

Cộng đồng người Đan Lai thượng nguồn khe Khặng (vùng lõi vườn
quốc gia Pù Mát) là tộc người có nhiều phong tục tập quán kỳ lạ như: đẻ ngồi,
người chết không được đi an táng, em bé vừa sinh ra phải nhúng xuống dòng
suối ba lần… Đặc biệt, do sinh sống biệt lập trong rừng nên xảy ra tình trạng
hôn nhân cận huyết dẫn đến tình trạng suy thoái về giống nòi. Người Đan Lai
có mặt bằng dân trí thấp, đời sống kinh tế vô cùng khó khăn, các hoạt động
kinh tế chủ yếu dựa vào khai thác các nguồn lợi của rừng. Chính điều đó đã
đặt ra những thách thức thực sự trong việc tiến hành tái định cư và đảm bảo
đời sống cho đồng bào sau khi định cư tại địa bàn mới. Trong thời gian thực
hiện dự án tái định cư của nhà nước, trên địa bàn hai bản Tân Sơn và Cửa Rào
đã có những biến đổi rõ nét về tập quán mưu sinh và văn hóa đảm bảo đời

6
sống của người Đan Lai, bên cạnh đó vẫn còn khá nhiều vấn đề bất cập trong
việc quy hoạch dự án, cũng như đời sống sinh hoạt của đồng bào ở khu TĐC
còn gặp nhiều khó khăn như: thiếu nguồn nước cho sinh hoạt sản xuất, đất sản
xuất vừa thiếu vừa cằn cỗi, kinh tế lệ thuộc nhiều vào ngân sách nhà nước,
những thay đổi trong quan hệ cộng đồng, quan hệ dòng họ, phong tục, nếp
sống Các cấp chính quyền cần đưa ra những kiến nghị, giải pháp để quan
tâm giúp đỡ đồng bào người Đan Lai giúp họ có đời sống vật chất tốt hơn và
có một cuộc sống ổn định trên quê hương mới của mình.
Chính vì vậy tôi lựa chọn đề tài “Biến đổi tập quán mưu sinh và văn
hóa đảm bảo đời sống của người Đan Lai, huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ
An sau tái định cư” làm đề tài nghiên cứu của mình.
2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
Trong thời gian qua đã có một số công trình nghiên cứu về người Đan Lai:
Trong khuôn khổ dự án: “Giám sát xu hướng phát triển miền núi phía
Bắc Việt Nam” do Trung tâm Tài nguyên và Môi trường (CRES), Đại học
Quốc gia Hà Nội thực hiện đã tiến hành nghiên cứu “Hiện trạng kinh tế - xã
hội và môi trường bản khe Nóng thuộc VQG Pù mát, huyện Con Cuông, tỉnh

Thứ nhất là tìm hiểu những tập tục, những nét cơ bản trong đời sống
kinh tế, văn hóa và xã hội trước và sau khi thực hiện quá trình di dân TĐC
của người Đan Lai ở hai bản Tân Sơn và Cửa Rào.
Thứ hai là làm rõ sự biến đổi về tập quán của đồng bào sau TĐC.

8
Thứ ba là chỉ ra những bất cập cần khắc phục và đề xuất một số giải
pháp giúp cho đời sống người Đan Lai ngày càng được ổn định và cải thiện
hơn.
4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Người Đan Lai ở hai bản Tân Sơn và Cửa Rào xã Môn Sơn, huyện Con
Cuông, tỉnh Nghệ An.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi không gian: Đề tài nghiên cứu các tập quán sản xuất, cư trú,
ăn uống, tiêu dùng của người Đan Lai ở 2 bản Tân Sơn và Cửa Rào xã Môn
Sơn, huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An
- Phạm vi thời gian: Từ khi thực hiên dự án di dân TĐC (năm 2002)
cho đến thời điểm hiện nay (tháng 3/2015).
5. ĐÓNG GÓP CỦA KHÓA LUẬN
- Cung cấp những tư liệu về tập quán mưu sinh truyền thống và văn hóa
đảm bảo đời sống của người Đan Lai, ở huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An.
- Nghiên cứu về sự biến đổi những tập quán của người dân sau khi di
dân TĐC.
- Đưa ra các giải pháp góp phần cải thiện đời sống cho đồng bào nơi đây.
- Góp phần bổ sung tài liệu cho các nghiên cứu về di dân TĐC trong
các dự án tái định cư sau này.
6. CƠ SỞ PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Phương pháp luận: Khóa luận vân dụng phương pháp luận của Chủ
nghĩ Mác - Lênin khi nghiên cứu về người Đan Lai.

4. Lê Anh Tuấn, Người Đan Lai ở rừng Pù Mát, báo Nông thôn ngày
nay,8/2010.
5. Nguyễn Đình Lộc (1993), Các dân tộc thiểu số ở Nghệ An, NXB Nghệ An.
6. Nguyễn Minh, Cuộc sống mới của đồng bào Đan Lai, báo Tiền phong
online, 9/2009.
7. Nguyễn Văn Chính, Di dân nội địa ở Việt Nam: Các chiến lược sinh tồn và
những mâu thuẫn đang thay đổi, bài viết trong công trình nghiên
cứu Dân số và dân số học tộc người ở Việt Nam (1995).
8. Phạm Thanh Khương, Phóng sự “Hồi sinh tộc người Đan Lai”, 4/3/2011.
9. Tạp chí lý luận của ủy ban dân tộc, người Đan Lai ở Thạch Sơn, 19/6/2009.
10. Trần Bình, Văn hóa mưu sinh của các dân tộc thiểu số vùng Đông Bắc
Việt Nam, NXB Thời Đại.
11. Trung tâm Tài nguyên và Môi trường (CRES), Đại học Quốc gia Hà Nội,
đã tiến hành nghiên cứu “Hiện trạng kinh tế - xã hội và môi trường
bản khe Nóng thuộc VQG Pù mát, huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ
An” (2000).

69
12. UBND huyện Con Cuông, Báo cáo kết quả thực hiện kế hoạch mục tiêu
kinh tế - văn hóa xã hội – quốc phòng – an ninh năm 2011 và
phương hướng, nhiệm vụ năm 2012.
13. UBND Xã Môn Sơn, Báo cáo kết quả thực hiện kế hoạch mục tiêu kinh
tế - văn hóa xã hội – quốc phòng – an ninh năm 2011 và phương
hướng, nhiệm vụ năm 2012.
14. UBND xã Môn Sơn (2010) , Báo cáo tình hình cơ bản xã Môn Sơn.