Phân tích bài thơ Những điều trông thấy”
October 30, 2014 - Chuyên mục: Văn mẫu THCS - Tác giả: Thu Huyền
Đề bài: Phân tích bài thơ “Những điều trông thấy” của
Nguyễn Du để nói lên cảm nhận của em về tấm lòng nhà
thơ trước hai cảnh đời ngang trái.
Ngoài “Truyện Kiều”, “Văn chiêu hồn” bằng chữ Nôm, thi hào Nguyễn Du còn để lại ba tập thơ chữ
Hán: “Thanh Hiên thi tập”, “Nam trung tạp ngâm”, “Bắc hành tạp lục”. Tập “Bắc hành tạp lục” gồm
những bài thơ được sáng tác trong thời gian Nguyễn Du đi sứ sang Trung Quốc (năm 1813).
Bài “Những điểu trông thấy “ (Sở kiến hành) rút trong tập thơ “Bắc hành tạp lục”. Với cảm hứng nhân
đạo, Nguyễn Du đá phản ánh hai cảnh đời trái ngược trong xã hội phong kiến thối nát bất công. Cảnh
đời nào cũng gây cho người đọc nhiều ám ảnh. Bài thơ được viết theo thể “hành”, ngũ ngôn trường
thiên. Nhà thơ ghi lại nhiều chi tiết hiện thực cụ thể và nói lên cảm xúc ý nghĩ của mình trước những
điều trống thấy nơi đất khách quê người xạ lạ. .
Cảnh đời thứ nhất là cảnh đời bốn mẹ con người ăn mày: “Một mẹ cùng ba con – Lê la bên đường nọ”.
Hành trang là một chiếc giỏ đựng “mớ rau lẫn tấm cám”. Người mẹ bế con thơ; đoàn hành khất nhếch
nhác, tiều tụy. Bụng đổi, áo quần rách rưới đáng thương:
“Nửa ngày bụng vẫn không
Áo quần thật lam lũ. “
Vì “đói kém phải xiêu bạt”, người mẹ càng thương đàn con thớ. Vừa tủi thân vừa đau khổ. Bao nhiêu
nước mắt đã chảy: “Gặp người chẳng dám nhìn – Lệ sa vạt áo ướt”. Nhà thơ thương xót trước một cảnh
đời nhiều cay đắng, bất hạnh, tự hỏi, người mẹ kia “nuôi bốn miệng sao nổi!”. Sự trống vắng hình ảnh
người chồng, người cha trong đoàn ăn mày gây cho chúng ta nhiều thương cảm. Người chồng, người
cha đã chết đói, đi lính thú biên ải xa xôi ? hay đã giãi thây trên chiến địa ? Một vệt đen đầy ám ảnh
phủ lên bức tranh bốn mẹ con người ăn mày.
Nguyễn Du không chỉ tả, chỉ ghi lại những điều trông thấy, mà còn nói lên cảm nghĩ đầy trắc ẩn của
lòng mình. Ông lo lắng, đau xót cho tính mệnh người mẹ và lũ con thơ đau khổ, đói rét. Trước mắt kẻ
đáng thương là vực thẳm. Không chết đói thì cũng sẽ làm mồi cho thú dữ: '
“Chết lăn rãnh đến nơi
Thịt da béo cầy sói.”
Trước đau thương của người đời, đất trời cũng tê tái. Gió lạnh càng thêm lạnh. Mặt trời vàng úa lại.
Người đi sứ, khách qua đường, rầu rĩ xót thương. Cả một không gian đầy lệ. Nỗi đau đớn của người mẹ

Trước hai cảnh đời trái ngược như vậy, hai câu thơ cuối như một câu hỏi vô tình nhưng hàm ẩn một ý
nghĩa phê phán sâu sắc:
“Ai vẽ bức tranh này
Dâng lên nhà vua rõ!”
Nguyễn Du đã vận dụng sáng tạo một điển tích Trung Hoa. Theo Tống sử, dưới chính quyền nhà Tống,
khi Vương An Thạch làm tể tướng, hạn hán mất mùa, dân tình đói rét. Họ phải dỡ nhà bán. Ăn mày
kéo đi đầy đường. Trịnh Hiệp làm chức giám môn (gác cổng thành) bèn vẽ một bức tranh ghi lại cảnh
ấy, tìm cách dâng lên vua nhà Tống… Cái hay của điển tích là làm cho văn chương hàm súc, kín đáo,
gây hứng thú thẩm mĩ và trí tuệ. Thật ra, Nguyễn Du đã vẽ “bức tranh này” với hai cảnh đời bằng tấm
lòng nhân đạo cao cả. Bài thơ tuy nói về “những điều trông thấy” trên đất nước Trung Hoa, nhưng lại
mang tính ám chỉ rất rõ. Xã hội phong kiến Trung Quốc cũng như xã hội Việt Nam dưới thời nhà
Nguyễn đầy rẫy thối nát, bất công. Bọn vua chúa, quan lại sống xa hoa, hưởng lạc trên nước mắt, mồ
hôi nhân dân. Hàng triệu dân đen bị xô đẩy vào cảnh bần hàn đau khổ.
“Ai vẽ bức tranh này – Dâng lên nhà vua rõ”. – Nguyễn Du đã mượn điển cố để hỏi thế thôi, nhưng
ông đã vẽ bức tranh ấy với hai cảnh đời ngang trái “kẻ ăn không hết người lần không ra” – một bức
tranh bằng ngôn ngữ thi ca. Bức tranh hiện thực sống động có ý nghĩa phê phán bọn vua quan vô trách
nhiệm trước nỗi thống khổ của nhân dân. Nhà thơ đã nói lên một sự thật đau lòng vẻ quyền sống và
hạnh phúc của những con người nhỏ bé dưới đáy xã hội. Ngòi bút tả thực trong miêu tả, tự sự kết hợp
với biểu lộ cảm xúc trực tiếp, sâu sắc trong vận dụng điển tích văn học đa tạo nên giá trị nhân bản của
áng thơ này. Có thể nói, Nguyễn Du là nhà thơ cổ điển Việt Nam viết về nỗi đau khổ của nhân dân một
cách sâu sắc nhất, cảm động nhấ
Read more: />