Về bài ca dao Tát nước đầu đình
November 13, 2014 - Chuyên mục: Văn mẫu THPT - Tác giả: Thu Huyền
Đề bài: Về bài ca dao Tát nước đầu đình.
Hãy đặt bài ca vào môi trường diễn xướng của nó, trong một cuộc trò chuyện giao duyên giữa đôi nam nữ. Chàng trai mở lời:
Hôm qua tát nước đầu đình
Cô gái Việt nào trên đồng quê ngày trước nghe câu hát mà chẳng bồi hồi khi được gợi lại cái không khí lao động hội hè đã trở
thành một cảnh tượng náo nức suốt một thời tuổi hoa tuổi nụ (Các anh tát nước gàu giai, Chúng em hai đứa tát hai gàu sồng ; Hỡi
cô tát nước bên đàng, Sao cô múc ánh trăng vàng đổ đi…). Mà đây lại là tát nước đầu đình. Đầu đình là chốn tụ hội đông vui của
trai thanh gái lịch, là nơi phường phố của làng quê, nơi hẹn hò tình duyên của bao lứa đôi, từ xưa, đã ngân lên câu hát xao xuyến
lòng người: Qua đình ngả nón trông đình, Đình bao nhiêu ngói thương mình bấy nhiêu…
Từ khung cảnh trữ tình ấy, tín hiệu giao duyên cất lên tình tứ:
Bỏ quên cái áo trên cành hoa sen.
Nhưng có thật như thế hay không? Cách nói của chàng trai khiến ta tin là thật và chắc cô gái mới nghe cũng tin là thật. Thời gian
xác định. Không gian xác định. Đến vị trí cái áo bỏ quên cũng xác định. Và tất cả đều gắn với công việc làm ăn của chàng trai
một cách tự nhiên. Không tin sao được? Nhưng, trong cái bối cảnh mà ta đa tin là sẽ không hề nguỵ tạo kia, bỗng thấy đong đưa
một cành hoa sen – cái đong đưa rất là hữu lí đã khiến ta phải nghi ngờ. Phải rồi, sen làm gì có cành, mà hoa sen vốn mảnh mai,
mềm yếu, có ai vắt áo lên nó bao giờ? Cái áo bỏ quên chẳng qua cũng chỉ là một cái cớ để chàng trai vào đề với cô gái, nó chính
là một mô-típ thường thấy trong lời mở đầu những khúc hát giao duyên. Không hề có chuyện bỏ quên áo để đến xin, cũng như
không hề có chuyện cởi áo cho nhau, cởi nhần cho nhau trong những câu ca khác. Vì vậy, nếu thử tưởng tượng hoàn cảnh diễn
xướng của bài ca dao, ta sẽ thấy hiện lên cái long lanh tình tứ của những con mắt liếc và cái nụ cười ngụ ý biết cả rồi…. ấy thế
mà người đọc không mấy ai căn vặn. Hoa sen làm gì có cành, mà lại tiếp nhận hình ảnh này một cách tự nhiên như là một cách
nói hoa mĩ, làm đẹp lòng người nghe (trong tình yêu thường có những cách nói hoa mĩ rát đáng yêu như vậy). Vì sao có nghịch lí
này? Vì trong cái cớ giả lại có cái tình thật của chàng trai, và hơn ai hết, những cô gái nhạy cảm như cô gái trong bài ca này hẳn
phải biết điều đó.
Lời mở đầu, tuy lấp lửng, nhưng như thế là trót lọt. Chàng trai tỉnh khô, phát một tín hiệu thăm dò:
Em được thì cho anh xin
Hay là em để làm tin trong nhà?
Câu trên ý tứ, nhã nhặn bao nhiêu thì câu dưới lại thắt buộc táo bạo, bất ngờ bấy nhiêu. Và tất cả đều là không thực. Đã không có
chuyện bỏ quên áo, thì làm gì có chuyện được, xin, chuyện để làm tin trong nhà. Nhưng chàng trai vẫn cứ tảng lờ như không, vẫn
tỉnh khô, vẫn nói một cách lấp lửng… để thăm dò, và nhất là để thắt buộc, lôi cô gái vào cuộc, tạo nên một sự ràng buộc thật khó
chối từ. Cái duyên, cái nam tính, cái tế nhị, thông minh, chính là ở chỗ này. Và bao trùm lên tất cả là nỗi lòng chân thật, khát

trong!
Cái từ cô ấy đã mở đường cho bài ca đi nốt đoạn cuối. Cô ấy đã chuyển bài ca sang một hướng khác: không còn lai cô gái được
áo để đến xin mà đã trở thành cô gái khâu giúp áo để trả công. Trả lại áo thì chỉ là ơn thôi nhưng khâu giúp áo thì mới là tình. Cái
nút thắt của bài ca là ở đây và cái mở nó cũng ở từ này. Và khi đã khơi được tảng đá thì dòng suối tuôn chảy ào ạt:
Khâu rồi anh sẽ trả công
Đến khi lấy chồng anh sẽ giúp cho
Giúp cho một thúng xôi vò
Một con lợn béo, một vò rượu tăm
Giúp cho đôi chiếu em nằm
Đôi chăn em đắp, đôi trầm em đeo
Giúp chi quan tám tiền cheo
Quan năm tiền cưới lại đèo buồng cau.
Chàng trai đã nói liền một hơi những lời chân tình, hào phóng, đẹp đẽ. Nếu mục đích chỉ là xin áo thì những lời lẽ đẹp đẽ này
hoàn toàn thừa và trở nên vô nghĩa (xin áo sao lại nói chuyện đồ sính lễ?), nhưng nếu là bài ca tỏ tình thì đây lại là những điều
không thể thiếu, bởi vì tình yêu cuối cùng phải dẫn đến hôn nhân và đó là một quan niệm tiến bộ của người bình dân xưa trong ca
dao. Ai chứ cô gái Việt ngày xưa thì lại càng rất quan tâm đến vấn đề này. Và chàng trai đã đáp ứng được điều đó bằng cách
dựng lên trước mắt cô cả một lễ cưới chu tất với những đồ sính lễ hậu hĩnh quá chừng. Cô gái có quyền hãnh diện khi lễ cưới của
mình được chuẩn bị đầy đủ nồng hậu đến mức đó. Đến đây, từ cô ấy đã chuyển sang từ em nồng, nàn, tha thiết:
Giúp cho đôi chiếu em nằm
Đôi chăn em đắp, đôi trầm em đeo.
Chàng trai trân trọng cô đến chừng nào và cũng yêu cô biết bao! Tám câu thơ liền mạch, nhạc điệu dường như mạnh và nhanh
hơn tạo nên ấn tượng về một sự viên mãn hân hoan , Tất cả đều tròn trịa, tất cả đều đầy đặn nói lên cái ước mơ nên vợ nên
chồng, mong muốn cuộc sống sung túc của nhân vật trữ tành trong bài ca.
Nhưng chớ vội tưởng rằng chàng trai là con nhà giàu có. Lễ cưới quá ư đầy đủ, đồ sính lễ thật là tuyệt diệu! Không phải. Đó chỉ
là sức mạnh của tình yêu, ước mơ táo bạo của tuổi trẻ, và ở đây, còn là tấm lòng chân thành của một chàng trai đang yêu đối với
cô gái mà mình trân trọng. Giống như ước mơ xây hồ bán nguyệt cho nàng rửa chân, như giấc mơ đẹp về đám cưới của chàng trai
kinh thành muốn huy động đặc sản của nhiều vùng đất nước vào hôn lễ của mình. Tình yêu bao giờ cũng làm cho họ đẹp thêm
lên, hướng về phía trước, và cảnh tượng lễ cưới trong bài ca này đã được viền quanh bằng những sắc màu lãng mạn.
Nếu như hình ảnh lễ cưới làm cho bài ca thêm ý vị, đậm đà thì cái sắc màu lãng mạn của nó đã làm cho lời tỏ tình thêm nồng
đượm men say. Nhưng có lẽ cái hay nhất, cái thú vị nhất ở đây vẫn là cái lối nói lấp lửng rất có duyên của chàng trai thông minh,

Cho nên, thưởng thức vẻ đẹp của bài ca dao này cũng giống như xem hoa quỳnh nở ban đêm. Không gian phải yên tĩnh, lòng
người phải thanh thản, tâm trí phải tập trung thì mới nhìn thấy hết vẻ đẹp của nó: bài ca như một nụ hoa cứ nở dần, nở dần để lộ
ra cái nguỵ thơm tho, kín đáo bên trong, phảng phất mùi hương mê say mà không sao nắm bắt được. Mỗi ý, mỗi tứ đều thấp
thoáng cái bóng ẩn hiện của nó, phải đọc kĩ mới thấm thía.
Trong đời chúng ta, đã bao lần đọc bài ca tỏ tình này, mà vẫn chưa thấy hết cái hay của nó!
Read more: http://taplamvan.edu.vn/ve-bai-ca-dao-tat-nuoc-dau-dinh/#ixzz3mdpqzqsq