So ạ
n vă
n , so ạ
n bài, h ọ
c tố
t bài
SỐ
N G CH Ế
T MẶ
C BAY
(Ph ạ
m Duy T ố
n)
I. V Ề TÁC GI Ả VÀ TÁC PH Ẩ
M
1. Th ể lo ạ
i
Số
ng ch ế
t mặ
c bay được x ế
p vào th ểlo ạ
i truy ệ
n ng ắ
n. Ở Vi ệ
t Nam,
kho ả
ng đ
ầu th ếk ỉ XX, khái ni ệ
m này còn khá m ớ
i mẻ

ng c ơb ả
n nh ấ
t củ
a nó là
ng ắ
n . Tuy nhiên, m ứ
c đ
ộ dài ng ắ
n không hoàn toàn quy ế
t đ
ị n h tính
ch ấ
t th ểlo ạ
i. Nh ưtrên đ
ã nói, nhi ề
u tác ph ẩ
m (có tính t ựs ự
) th ờ
i trung
đại nh ư
ng không th ểx ế
p vào lo ạ
i truy ệ
n ng ắ
n bở
i ngoài tính ch ấ
t về
dung l ư
ợn g, truy ệ
n ng ắ

nh kh ắ
c, m ộ
t hi ệ
n tư
ợn g n ổ
i
bậ
t (c ũ
ng có th ểkhác th ư
ờn g) c ủ
a cu ộ
c số
ng. Đ
ể đ
ảm b ả
o vớ
i mộ
t
dung l ư
ợn g nh ỏmà chuy ể
n tả
i đ
ư
ợ c nh ữ
ng ý ngh ĩa l ớ
n, ngôn ng ữ
truy ệ
n ng ắ
n ph ả
i hàm súc đ

ời s ố
ng đ
ã đ
ư
ợ c "nén" ch ặ
t lạ
i nh ằ
m mụ
c đ
ích
kh ắ
c ho ạn ổ
i bậ
t mộ
t hi ệ
n tư
ợn g, m ộ
t nét b ả
n ch ấ
t trong quan h ệ


nhân sinh hay trong đờ
i số
ng tâm h ồ
n con ng ườ
i.
2. Tác gi ả
Ph ạ
m Duy T ố

th ố
ng nh ư
ng nh ữ
ng truy ệ
n ng ắ
n củ
a Ph ạ
m Duy T ố
n đ
ã thiên v ềph ả
n
ánh hi ệ
n th ự
c xã h ộ
i th ố
i nát th ờ
i bấ
y gi ờ
. Trong S ố
ng ch ế
t mặ
c bay,
ông t ốcáo giai c ấ
p th ố
ng tr ị độ
c ác b ấ
t nhân, ch ỉ ham ă
n ch ơ
i phè
ph ỡ

p theo đế
n “ Đế
i u , mày!”): Quan ph ụm ẫ
u vô trách nhi ệ
m,
mả
i mê bài b ạ
c trong khi đ
i h ộđ
ê.
-Đ
o ạn 3 (còn l ạ
i): Đ
ê bị v ỡ
, nhân dân lâm vào c ả
nh th ả
m sầ
u.
2. Theo đnị h ngh ĩa v ề phép t ưn
ơg ph ả
n:
a) Hai m ặ
t t ươ
n g ph ả
n c ơb ả
n trong truy ệ
n Số
ng ch ế
t mặ
c bay: M ộ

ng ch ế
t khi đ
ê vỡ
.
b) Nh ữ
ng ng ườ
i dân h ộđ
ê: Làm vi ệ
c liên t ụ
c t ừchi ề
u đế
n gầ
n mộ
t gi ờ
đ
êm. H ọbì bõm d ưới bùn l ầ
y, ướt nh ưchu ộ
t lộ
t, ai ai c ũ
ng m ệ
t l ửc ả


rồi; trong khi mưa tầm tã trút xuống, nước sông cuồn cuộn bốc lên.
Tác giả nhận xét: "Tình cảnh trông thật là thảm".
c) Viên quan đi hộ đê thì ngồi trong đình ở chỗ cao ráo, an toàn.
Người gãi chân, kẻ quạt mát, các tay chân ngồi hầu bài. Khung cảnh
nhàn nhã, đường bệ, nguy nga. Quan chỉ mê bài. Đáng lẽ phải tắm
mưa, gội gió, đứng trên đê đốc thúc, thì quan lại ngồi chơi nhàn nhã,
có kẻ hầu, người hạ. Quan gắt khi có người báo tin đê vỡ. Quan đỏ

lòng lang dạ thú. Chính sự kết hợp này đã làm cho tính chất tố cáo và
phê phán thêm sâu sắc.
4. + Giá trị hiện thực của truyện Sống chết mặc bay là đã phản ánh bộ
mặt của giai cấp thống trị mà tiêu biểu là tên quan có vai trò “cha mẹ”
người dân nhưng đã chỉ ham mê bài bạc, hết sức vô trách nhiệm, làm
cho dân chúng khốn khổ vì đê vỡ, nước lụt.
+ Giá trị nhân đạo của truyện là đã cảm thông với sự vất vả, khốn khổ
của người lao động trước cảnh thiên tai xảy ra do thái độ vô trách
nhiệm của bọn quan lại.
+ Giá trị nghệ thuật: Đây là truyện ngắn viết theo kiểu hiện đại bằng
chữ Quốc ngữ. Nhân vật đã bước đầu có tính cách. Tác giảđã sử dụng
biện pháp tương phản, tăng cấp, kết hợp với lời bình luận trực tiếp để
tố cáo và phê phán. Nhân vật quan phụ mẫu đã bộc lộ bản chất xấu xa,
vô trách nhiệm qua các hành động, lời nói của y với tay chân và với
người dân.


III. RÈN LUY ỆN K Ĩ N ĂNG
1. Tóm t ắt
Gần một giờ đêm, trời mưa tầm tã, nước sông Nhị Hà lên to, khúc đê
làng X có nguy cơ sẽ vỡ. Hàng trăm hàng nghìn người dân ra sức
chống chọi với sức nước. Thế mà tại ngôi đình trên một khúc đê gần
đó, quan phụ mẫu vẫn ung dung cùng các quan đánh bài. Có người
báo đê vỡ, ngài vẫn thản nhiên quát mắng. Cuối cùng, khi quan ù ván
bài thật to, cũng là lúc "khắp mọi nơi miền đó, nước tràn lênh láng,
xoáy thành vực sâu, nhà cửa trôi băng, lúa má ngập hết, kẻ sống không
chỗ ở, kẻ chết không nơi chôn".
2. Cách đọc
Trong một truyện ngắn, giọng điệu có ý nghĩa rất quan trọng đối v ới
giá trị của tác phẩm. Với đặc trưng hàm súc, tác giả truyện ngắn tận


Không

Ngôn ngữ người kể chuyện X
Ngôn ngữ nhân vật

X

Ngôn ngữ độc thoại nội tâm X
Ngôn ngữ đối thoại

X

4.* Qua ngôn ngữđối thoại của tên quan phủ, có thể tháy hắn hiện
lên với một nhân cách xấu xa, bỉ ổi. Đó là một tên quan vô trách
nhiệm, tham lam và tàn bạo. Từ đây cũng cần phải rút ra một nhận
định rằng: trong tác phẩm tự sự ngôn ngữ có vai trò vô cùng quan
trọng trong việc hình thành nên tính cách của nhân vật.