Nguyễn Thi có một tâm hồn tha thiết, yêu thương và căm thù
mãnh liệt. Điều đó khiến cho những trang viết thật giàu có về hình
tượng và mỗi hình tượng đều rung động chúng ta sâu sắc... yêu
thương và căm thù, đó là hai nguồn sức mạnh tạo tính cách đặc
biệt ngoan cường cùa nhân vật Nguyễn Thi..
Có người cho rằng Nguyễn thi đúng là đứa con của vùng quê nghèo gặp thời chinh chiến được sinh ra ở
miền bắc trong một gia đình gieo neo vất vả phải theo anh sinh sống, trưởng thành và tham gia cách mạng
miền nam 1945.
Lăn lộn với người dân Đồng Bằng Sông Cửu Long, vào sinh ra tử, Nguyễn Thi đã thấm đấm chất nam bộ
từ con người tới tâm hồn. Cùng với bản chất sâu sắc của người dân đất bắc, ông đã đưa chúng vào những
trang văn. Bởi vậy khi đọc những trang văn của ông nhiều người cho rằng:” Nguyễn Thi là cây bút có biệt
tài phân tích tâm lí con người có khả năng thâm nhập sâu vào nội tâm nhân vật của mình” tạo nên những
hình tượng gân guốc có cá tính mạnh mẽ và Những đứa con trong gia đình là tác phẩm tiêu biểu cho biệt
tài của đó của ông.
Truyện kể về người lính giải phóng tên Việt bị thương và thất lạc đồng đội trong một trận đánh khốc liệt
với quân Mĩ. Sau mấy ngày anh được đồng đội cứu đưa về, nhận được thư chị Chiến rồi nhớ lại chị Chiến
và nhớ lại những trận chiến khốc liệt làm anh bị thương với quân Mĩ. Lúc tỉnh, Việt bò lê đi tìm đồng đội,
lúc mê, Việt mơ thấy cha bị giặc bắt chặt đầu mẹ bị đạn pháo giết hại, nhớ chuyện cùng với chị Chiến
giành nhau đi bộ đội trước, nhớ chuyện hai chị em cùng nhau bàn bạc thu xếp việc ra đình trước lúc đi…
Việt nhớ không sót chuyện gì về những đứa con trong gia đình cho tới khi anh Tánh và đồng đội tìm thấy
và đưa Việt về.
Về nhệ thuật, ngôn ngữ toàn bộ truyện là ngôn ngữ của người nam bộ, kể cả những đoạn miêu tả cảnh và
người của nhà văn:
"... Việt giấu chị như giấu của riêng vậy. Cậu ta sợ mất chị mà cái miệng ống loa của Tánh không bịt lại
được...’’-. Tả tâm trạng: "... Việt lắng nghe, đúng là những con ếch nhái bụng tròn vo, mắt thồi lồi, hay
ngồi liếm mép kêu uôm uôm...”. Tả loài vật: "... Đúng súng của ta rồi! Việt muốn reo lên. Anh Tánh chắc
ở đó, đơn vị mình ở đó. Cha, nổ dữ, phải chuẩn bị lựu dạn xung phong thôi": độc thoại ngắn gọn theo
phong cách Nam Bộ...
Toàn truyện, có nhân vật Tánh và một số đồng đội, nhưng trong đoạn trích để phân tích chi có mỗi nhân
vật Việt xuất hiện. Qua trí nhớ của Việt, nhiều nhân vật khác trong gia đình xuất hiện, vẫn có nhừng đoạn
văn ghi đối thoại giữa các nhân vật một cách gián dị, chân thật như đang sống hiện hữu giữa cuộc đời.

là người thân thiết.
Chú Năm: là người yêu quê hương tha thiết: "... chú kể chuyện con sông nào ở nước ta cũng đẹp, lắm
nước bạc, nhiều phù sa, vườn ruộng mát mẻ cũng sinh ra từ đó, lòng tốt của con người cũng sinh ra từ
đó...”.
Đất đẻ ra nước, nước đẻ ra người. Người thương đất nước là lẽ đương nhiên.
Chú năm đi rộng, biết nhiều: "... Chẳng là trước kia chú vốn đi bè cũng ham sông ham bến, nên biết nhiều
nơi”... “Những câu hò chú thuộc từ hồi đi chèo ghe mướn ở Sài Gòn, lục tỉnh"...
Là người lớn duy nhất còn lại giữ riềng mối gia đình. Chú quý trọng gia đình lắm: "... Trăm sông đổ về
một biển, con sông của gia đình ta củng chảy về biển, mà biển thì rộng lắm. ”. Riềng mối gia đình cụ thể
là ở cuốn sổ tay chú ghi đủ mọi chuyện xảy ra trong gia đình, cho gia đình. Chú ghi đủ hết. Từ chuyện "...
Thím năm bơi xuồng đi rọc lá chuối bị ca-nông Mỏ Cày bắn bể xuồng, chết còn rnặc cái quần mới...” đến
chuyện “lính tổng Phong... bắn vào giữa bụng ông nội”. Từ chuyện bà nội bị lính quận Sơn bắt, đánh đến
chuyện: “Thằng Hai, con chú Năm... bò và đặt trái, lấy cốt xong, bó năm cây súng vác về nhà”... Chú còn
mượn câu hò đế gửi gắm lòng mình... “Lúc đó, gân cổ chú nổi đỏ lên, tay chú đặt lên vai Việt, đôi mắt
chú mở to, đọng nước, nhìn thẳng vào mắt Việt, đầu chú lắc lư, nhắn nhủ, làm như Việt chính là nơi cụ
thể để chú gửi gắm những câu hò đó...”.
Còn ba, má Việt thỉ sao?
Bắt đầu từ cuộc đời con gái, “chiều chiều má đi làm mướn về, vì không tiền đi đò nên vẫn lấy nón làm
phao mà lội qua sông. Ba hồi đó còn là trai, cầm tầm vông gác bến đò. Một buổi má xin giang xuồng, ba
nhứt định không cho, má liền phóng xuống sông, lội. Xuồng ba cặp bến thì má cũng lội tới bờ. Hai bên
giáp mặt. Ba cười hề hề, nhưng má chẳng thèm dòm, hai mắt hử một cái “cóc” rồi đi thẳng”.
"... Chiều hôm đó má gánh cơm đi tặng bộ đội “tầm vông” thì lại gặp ba trong hàng ngũ đó”. Tình yêu


nên chồng, nên vợ của ba má Việt như vậy đó. Nhưng hai người thương nhau vô cùng.
Ba cũng đánh Tây, “ôm đệm đi ngủ ngoài bờ bị lính Tây bót Kinh Ngang bắt chặt đầu”. Tình thương yêu
của má biểu hiện càng cao: "... tao cứ đi theo cái thằng xách đầu mà đòi. Đi từ ấp trong tới ấp ngoài.. Một
tay tao bồng em mày, một tay tao cáp rổ...”. Đòi được đầu về rồi má mới khóc thương ba mà chẳng kể gì
hết.
Má thương các con, thương ba nên luôn luôn so sánh việc làm của Việt là giống ba Nhờ có ba mà má dạn