Lep Nicôlaiêvits Tônxtôi (1828-1910) là nhà văn vĩ đại của Nga và
thế giới. Ông là tấm gương tìm tòi về sự thật...
Phân tích đoạn trích Hai tâm trạng trong Chiến tranh và hòa bình của L. Tônxtôi.
Lep Nicôlaiêvits Tônxtôi (1828-1910) là nhà văn vĩ đại của Nga và thế giới. Ông là tấm gương tìm tòi về
sự thật. Một trong những sự thật mà Tônxtôi tìm kiếm kiếm suốt đời đó là tìm hiểu sự thật lịch sử và bản
chất tính cách Nga. Về sự thật lịch sử, ôngđã dựng lại những biến cố lịch sử trọng đại có liên quan đến
vận mệnh toàn dân dựng lại bức tranh sinh hoạt rộng lớn với các tầng lớp xã hội. Từ đó, nhìn nhận và
đánh giá các biến cố lịch sử theo quan điểm nhân dân, coi quần chúng nhân dân như người sáng tạo lịch
sử, như ngọn nguồn đạo đức và sức mạnh của cộng đồng, thể hiện qua tất cả các tác phẩm mang tính sử
thi, từ Truyện Xôvaxtôpôn đến Chiến tranh aà hòa bình. Đánh giá cao cống hiến của Tônxtôi, Lênin coi
Tônxtôi là tấm gương phản chiếu cách mạng Nga”.
Dường nhưTônxtôi đã miêu tả được bản chất tính cách Nga qua một số nhân vật nhưNatasa, Cutudôp,
Karataiep... (Chiến tranh và hòa bình). Đó là những tính cách tốt đẹp, những tâm hồn giản dị, những “trí
tuệ của trái tim”...
Bên cạnh những bức tranh tuyệt vời về đời sống Nga, đặc điểm nghệ thuật nổi bật cùa các tác phẩm
Tônxtôi là sự xâm nhập một cách nhuần nhuyễn bản chất quá trình phát triển xã hội vào qua trình phát
triển tâm lí con người. Nói đơn giản, tác phẩm Tônxtôi đã dạt đến trình độ phân tích tâm lí xuấtsắc khi coi
cuộc sống là một quá trình vận động và tâm lí con người “như một dòng sông”, lưu chuyển không ngừng.
Chiến tranh và hòa bình là tác phẩm lớn nhất của L. Tônxtôi, được gọi là “tác phẩm vĩ đại của thế kỉ
XIX" (Gorki). Với chủ đề chiến tranh, nhà văn ca ngợi cuộc chiến tranh nhân dân, bản chất anh hùng và
khả năng quyết đinh vận mệnh đất nước của nhân dân, phê phán cuộc xâm lược bành trướng của
Napôlêông. Trong Chủ đề chiến tranh, nhà văn mô tả cuộc sống sinh hoạt bình thường của giai cấp quý
tộc Nga. Xen vào hai chủ đề đó là việc kể về con đường đi tìm chân lí của một số thanh niên quý tộc tiến
bộ. Tác phẩm là đỉnh cao của nghệ thuật miêu tả và phân tích tâm lí con người, còn được gọi là nghệthuật về “phép biện chứng tâm hồn”.
Hai tâm trạng lá đoạn trích nói về tâm trạng nhân vật Anđrây Bôncônxki, một thanh niên đại quý tộc, có
tư tưởng tiến bộ, từ tâm trạng buồn bã, bi quan chuyển sang yêu đời, yêu sự sống. Đây là một thiên diễn
tả tâm lí tinh vi, xuất sắc, thể hiện tài năng nghệ thuật của L. Tônxtôi. Muốn hiểu được đoạn trích này,
cần biết đôi điều về nhân vật Andrây, Bôncônxki.
Andrây là một thanh niên đại quý tộc, thông minh, sắc sảo. tinh tế, giàu nghị lực và nhiều hoài bão. Là
mẫu người quý tộc tiên tiến, lí tưởng của thời đại, của nước Nga thế kỉ XIX chàng khao khát sống chân
thực, cao thượng, căm ghét mọi giả dối, xấu xa, thấp hèn. Nhưng xã hội thương lưu - môi trường sống của

ứng với tâm trạng bên trong của nó, bộc lộ qua một loạt tính từ miêu tả: Cau có, lầm lì, què quặt, khinh
khỉnh. Giữa rừng xuân tràn ngập ánh náng và sức sống mà cây sồi già vẫn thở than, rên rỉ với những lời lẽ
mỉa mai, chán chường, nghi ngờ cái gọi là mùa xuân, hạnh phúc, tình yêu! Điệp từ dối trá, khờ khạo, điên
rồ, được lặp đi lặp lại nhiều lần như nhấn mạnh nỗi nghi ngờ, sự mỉa mai. Lời lẽ ấy, dáng vẻ ấy đặc biệt
gây ấn tượng đối với Anđrây khiến chàng phải ngoái cổ nhìn lại cây sồi mấy lần, dường như chờ đợi ở nó
một cái gì. Lời thở than của cây sồi đồng vọng với những tâm tư sâu thẳm trong trái tim chàng: “Phải cây
sồi ấy nói phải, một ngàn lần phải... cuộc đời của chúng mình hết rồi”. Anđrây đọc được tâm sự cây sồi
hay cây sồi cảm nhận, thấu hiểu những uẩn khúc lắng sâu trong tâm hồn chàng? Có lẽ với một trái tim
nhạy cảm, Anđây đã nhìn thấy chính tâm trạng mình, con người mình qua vẻ cô đơn, già nua, khép kín và
tuyệt vọng của cây sồi: sự hoài nghi, vẻ ngờ vực ghê gớm, niềm bi quan sâu sắc. Kí thác nồi niềm tận đáy
tâm tư vào cây sồi cô độc, buồn bã giữa rừng xuân tràn trề nhựa sống, Andrây nhưthấy thiên nhiên, đất
trời cùng chia sẻ nỗi buồn, tìm thấy ở cây sồi một hồn hòa hợp, một lời tri kỉ, một chốn sẻ chia, giãi bày.
Nhà văn đã hình tượng hóa nét lãnh đạm, thờ ơ với cuộc sống của Andrây bằng cách đối lập với khu rừng
mùa xuân đầy sức sống và đồng nhất nó với hình ảnh cây sồi cằn cỗi, cau có. khinh khi...
Cảnh rừng xuân thứ hai hiện ra tươi mát, trong sáng, sống động và đầy hương sắc: Cây cối đầy đặn, rợp
bóng và rậm rạp, lá cây xanh mọng, óng ánh dưới nắng, cảnh vật nở hoa, tiếng họa mỉ thánh thót. Trung
tâm của bức tranh rừng xuân đó vẫn là cây sồi dạo trước với đầy đủ dáng vẻ cao xa, khoáng đạt và tráng
lệ, tạo nên một bức phong cảnh tuyệt đẹp, hùng vĩ về rừng Nga: Tỏa rộng thành một vòm lá sum sê, xanh
tốt thăm màu, đang như say sưa ngây ngất, khẽ đung đưa trong ánh nắng chiều,... xuyên qua lớp vỏ cứng
già. Những khóm lá non xanh tươi đã đâm thẳng ra ngoài. Mùa xuân và quy luật tự nhiên đã chiến thắng,
từ cây sồi tỏa ra hừng hực sức sống mùa xuân với vẻ đẹp mạnh mẽ, muôn đời của tự nhiên. Hòa với trạng
thái mới mẻ của cây sồi, Anđrây bỗng có một cảm giác vui mừng vô cớ đầy sức xuân, cảm giác mình đã
đổi mới. Tâm hồn đã hồi sinh mãnh liệt của chàng được phụ họa, được tiếp sức bởi cả sức xuân của cây
sồi hùng vĩ trong rừng Nga Dường như nỗi bi quan, niềm nghi ngờ, sự tuyệt vọng của Anđrây đã bị sức
sống của xuân, của tuổi trẻ đẩy lùi.
Đúng thiên nhiên làm thước đo thế giới tâm hồn con người, Tônxtôi coi việc hòa nhập, mở lòng trước
thiên nhiên là dấu hiệu của một tâm hồn nhạy cảm và tinh tế, phong phú và mạnh mẽ.
Bí mật của hai tâm trạng - phép biện chứng tâm hồn
Lí giải cho những chuyển biến, những vận động tinh vi trong tâm hồn nhân vật Tôn.xtoi đã sử dụng điêu


Khuôn mặt đầy vẻ trách móc khi tắt thở
Sau khi bị thương ở Auxtetlitx, Andrây đột ngột về nhà trong một đêm đông giá lạnh đúng lúc vợ chàng
sinh đứa con đầu lòng và qua đời. Khuôn mặt nàng đượm vẻ trách móc. Andrây ân hận, đau buồn vì cái
chết của vợ. Bi kịch vỡ mộng ở chiến trường cùng bi kịch gia đình đãđẩy Andrây vào tâm trạng chán
chường, tuyệt vọng.
Pie trên c uyến phà
Đang trong tâm trạng ấy thì Pie một người bạn thân, hiền lành, tốt bụng đến thăm Andrây. Trên chuyến
phà, Pie khuyên Andrây hãy sống vì người khác, quên đi nỗi buồn đau của riêng mình.
Và kỉ niệm gần nhất còn tươi rói trong tâm hồn chàng là người con gái bồi hồi, xúc động, muốn bay lên
với vầng trăng.
Tất cả những hồi ức và liên tưởng ấy - bài học cay đắng nơi chiến trường, kỉ niệm đau thương về người
vợ, tấm lòng chân thành của người bạn, vẻ đẹp hồn nhiên, tươi trẻ, đầy sức sống của cô gái mới quen - đã
làm Anđrây bừng tỉnh. Phút thay dổi tâm hồn được diễn tả bằng nhịp điệu gấp gáp, sôi động của câu văn.
Cái tâm trạng náo nức, hăm hở, đầy nghị lực biểu hiện trong những lời khẳng định dứt khoát, mạnh mẽ,


quả quyết.: “Không, cuộc đời chưa chấm dứt ở tuổi ba mươi mốt". Andrây đã hiểu rằng không thể chỉ
đắm chìm trong đau khổ, cần phải vượt lên sự cô đơn, không phải chỉ sống vì mình mà phải biết sống vì
người khác. Dòng suy tư thể hiện rõ ràng và sinh dộng năng lực tư duy khúc chiết, trong sáng của công
tước Andrây, một con người trung thực, chân thành, giàu nghị lực. Vào giờ phút này, Andrây đã tìm được
câu trả lời cho niềm day dứt suốt đời mình: sống cho mình hay sống cho mọi người? “Sao cho cuộc sống
của ta trải qua không phải chỉ vì mình ta”. Câu trả lời đã giúp chàng trở nên mạnh mẽ, giàu nghị lực và
niềm tin trên con đường đi tìm chân lí; bởi chàng vốn là người “dốc hết tâm hồn đi tìm một điều duy nhất:
làm sao trở thành người tốt hoàn toàn”. Nhân vật Anđrây Bôncônxki mang một vẻ đẹp trí tuệ sâu xa và
tâm hồn cao cả vì lẽ đó.
Qua đoạn trích Hai tâm trạng, chúng ta có thể cảm nhận được phong cách và cá tính sáng tạo của Tônxtôi.
Bằng ngòi bút hiện thực, tài phân tích tâm lí tinh vi, sắc sảo, nhà văn miêu tả con người như nó đang tồn
tại, tính cách con người được quan niệm như một dòng sông, vận động và lưu chuyển không ngừng. Động
lực của phép biện chứng tâm hồn bắt nguồn từ những cảm xúc, suy tư, những trăn trở trong tâm hồn con
người để vươn tới sự hoàn thiện mình. Để đi sâu vào phép biện chứng tâm hồn đó, Tônxtôi triệt để sử