Bài thơ mượn chuyện một cô gái gánh nước đêm khuya để kín đáo
gửi gắm tâm sự của nhà thơ: trân trọng, cảm thương và kính
phục những người yêu nước, những chiến sĩ cách mạng, ngầm
thức tỉnh lòng yêu nước và tinh thần cứu nước.
Gánh nước đêm
Em bước chân ra
Con đường xa tít
Con sông mù mịt
Bên vai kĩu kịt
Nặng gánh em trở ra về!
Ngoảnh cổ trông sông rộng trời khuya...
Vì chưng nước cạn, nặng nề em dám kêu ai!
Nghĩ tiếc công cho bà Nữ Oa đội đá vá trời,
Con dã tràng lấp bể biết đời nào xong?
Cái bước đêm khuỷu thân gái ngại ngùng,
Nước non gánh nặng, cái đức ông chồng hay hỡi có hay?
Em trở vai này...!
Trần Tuấn Khải
Trần Tuấn Khải (1894 - 1983) bút danh chính là Á Nam; ngoài ra còn các bút Hiệu khác: Tiểu Hoa Nhân,
Lâm Tuyền, Xử Sĩ, Giang Hồ Tản Nhân... Cụ quê ở Nam Định. Là nhà thơ cùng thời với thi sĩ Tản Đà.
Nổi tiếng với bài thơ "Tiễn chân anh khóa xuống tàu". Thơ của Trần Tuấn Khải mang nội dung yêu nước
và nỗi niềm tâm sự bất đắc chí của một tâm hồn yêu đời, yêu quê hương nhưng rồi buồn chán vì bất lực.
Giọng thơ du dương thiết tha cứ quyện lấy vương vấn hồn người.
Tác phẩm của Trần Tuấn Khải gồm có: "Duyện nợ phù sinh" (1921), "Bút quan hoài" (1927), "Với sơn
hủ" (1936).
Bài thơ "Cánh nước đêm" được sáng tác năm 1917, in trong tập "Duyên nợ phù sinh" (1921) chứa chan
nặng tình non nước. Bài thơ mượn chuyện một cô gái gánh nước đêm khuya để kín đáo gửi gắm tâm sự
của nhà thơ: trân trọng, cảm thương và kính phục những người yêu nước, những chiến sĩ cách mạng,
ngầm thức tỉnh lòng yêu nước và tinh thần cứu nước.



công con dã tràng xe cát lấp bể. Cảm hứng thơ khơi nguồn từ thần thoại, ca dao, cho ta nhiều liên tưởng
về một sự đánh giá: "nghĩ tiếc công", "Biết đời nào xong?”. Đó là sự trân trọng, cảm phục, biết ơn, lo âu.
Màu sắc bi quan thời cuộc bao trùm vần thơ.
Mặc dù sông rộng, trời khuya, em vẫn dấn thân "em trở vai này”. Câu thơ "Nước non gánh nặng cái đức
ông chồng hay hỡi có hay?" là một câu thơ hàm ẩn, một câu hỏi có giá trị lay tỉnh. Những ai đó, những
"đức ông chồng" còn "ngủ yên trong đời chật" hãy biết rằng gánh nước non vô cùng nặng nề, vẫn còn đó,
sao lại nỡ để "Cái bước đêm khuya thân gái ngại ngùng..."
Qua đó, ta cảm thấy bài "Gánh nước đêm" không chỉ là bài thơ gửi gắm tâm sự yêu nước mà còn là bài
thơ khêu gợi, thức tỉnh trước cảnh "nước cạn" và "nước non gánh nặng"...
Hoàn cảnh lịch sử bấy giờ đen tối, mù mịt cho nên bài thơ và tâm trạng nhà thơ không tránh khỏi bi quan,
buồn. Con đường gánh nước "xa tít", gánh nước đè nặng đôi vai, mà cô gái "trở vai này" bước tiếp, dù


"đêm khuya thân gái ngại ngùng''. Đó cũng là niềm tin của nhà thơ về con đường cứu nước và hình ảnh
người cứu nước, rất đáng khâm phục với tất cả lòng biết ơn trân trọng.
Xuân Diệu cho biết bài "Gánh nước đêm" được viết theo điệu bỏng mạc vỉa sa mạc (một điệu dân ca Bắc
Bộ). Câu thơ ngắn, dài biến hóa. Ngoài những vần chân, tác giả còn dùng nhiều vần lưng để tạo nên âm
điệu phong phú, gợi cảm:
"Ngoảnh cổ trông sông rộng trời khuya...
Nghĩ tiếc công cho bà Nữ Oa đội đá vá trời,
Cái bước đêm khuya thân gái ngại ngùng...
Cái đức ông chồng hay hỡi có hay ”
"Gánh nước đêm" ngay từ ngày mới ra đời đã được độc giả, báo chí tán thưởng. Hoàng Ngọc Phách trân
trọng mời bạn đọc "thưởng giám một lối văn chương đặc biệt". Một tờ báo đương thời nhận xét: “Bài
Gánh nước lời văn giản dị mà ý tứ sâu xa biết bao nhiêu...". Thi sĩ Xuân Diệu viết: "Nước ta độc lập rồi,
bài thơ ngắn nhỏ vẫn cứ rộng sâu và hay".
Trích: loigiaihay.com
Xem thêm: Video bài giảng môn Văn học