“Đời thừa” không chỉ là truyện ngắn mà còn là tuyên ngôn nghệ
thuật. Tuyên ngôn nghệ thuật của một nhà văn đã xem văn
chương là cuộc đời, xem nghề văn là nghề cao quý của con người
có thiên lương và trách nhiệm.
1. Từ khi viết những tác phẩm đầu tiên (1936) cho đến khi ngã xuống trên đường đi công tác (1951) Nam
Cao cầm bút vỏn vẹn có 15 năm. Trong khoảng thời gian ngắn ngủi ấy, ông đã làm nên sự nghiệp của một
đời văn. Người ta xem ông là nhà văn hiện thực xuất sắc, là nhà văn hàng đầu Việt Nam thế kỉ XX.
Nhiều tác phẩm của ông cho đến nay vẫn tràn đầy sức sồng. Nhiều nhân vật của ông vẫn sống giữa cuộc
đời hôm nay. Tạo được những trang viết như thế chứng tỏ bút lực của Nam Cao có sức sống mãnh liệt.
Đó là bút lực của một nhà văn có quan niệm nghệ thuật sâu sắc và đúng đắn.
Nam Cao không viết thành hệ thống quản lí luận tư tưởng nghệ thuật của mình. Nhưng tư tưởng ấy được
bộc lộ khá rõ nét trong nhiều tác phẩm của ông, đặc biệt như trong truyện ngắn “Đời thừa”. Chính vì thế,
nhiều người xem “Đời thừa” là một tuyên ngôn nghệ thuật của Nam Cao.
2. Đọc “Đời thừa” của Nam Cao người đọc có thể tìm thấy nhiều quan niệm nghệ thuật sâu sắc ẩn chứa
trong đó.
2.1. Trước hết là quan niệm của ông về nghệ thuật cuộc đời. Ông cho rằng nghệ thuật phải gắn bó với
cuộc đời.
Trước đây, trong truyện ngắn “Trăng sáng” ông đã phê phán thứ nghệ thuật thoát ly cuộc đời. Theo ông
nghệ thuật mà không thoát ra từ những kếp lầm than, đau khổ thì chỉ là thứ “ánh trăng lừa dối". Ông cho
rằng nghệ thuật phải miêu tả chân thật cuộc đời.
Ở “Đời thừa”, ông lại phê phán thứ văn chỉ mới miêu tả được cái bề ngoài của xã hội. Ông để cho nhân
vật Hộ trong truyện ngắn này đánh giá cuốn ‘Đường về” của nhân vật Quyên chỉ là một cuốn sách xoàng
“xoàng lắm”, chỉ có giá trị địa phương thôi, vì nó mới chỉ miêu tả được cái bề ngoài của xã hội.
Như vậy, ở “Trăng sáng”, ông phê phán văn chương thoát ly, thì ờ “Đời thừa" ông lại phê phán thứ văn
chương tả chân hời hợt. Trước sau ông đều khẳng định văn chương phải gắn bó với cuộc đời, phán ánh
được chiều sâu của cuộc đời.
Từ đó ông cho rằng một tác phẩm có giá trị phải là một tác phẩm thể hiện được những “rung động của
đời". Hơn thế nữa một tác phẩm thật sự có giá trị là tác phẩm “vượt lên trên tất cả mọi bờ cõi và giới hạn,
phải là tác phẩm chung cho cả loài người. Nó phải chứa đựng một cái gì lớn lao, mạnh mẽ, vừa đau đớn,
lại vừa phấn khởi... Nó ca tụng lòng thương, tình bác ái, sự công binh -Và làm cho người gần người hơn
Giá trị của văn chương chính là ý nghĩa của nó đối với cuộc đời. Văn chương chỉ có giá trị khi nó vượt