Với Thơ mới, Huy Cận đã đủ cho một đầy đủ. Sau đó chỉ là
những tiếp nối trên cõi bềnh bồng của thi pháp ấy. Như thế đã đủ
cho một đời thơ vinh dự.
Đêm mưa làm nhớ không gian
Cảm hứng sáng tạo thơ ca của Huy Cận thiên về thẩm mĩ của không gian. Về với một vẻ đẹp xưa, cặp
mắt thi nhân cũng nhìn vào:
Ngập ngừng nếp núi quanh co
Lưng đèo quán dựng, mưa lò mái ngang
Vi vu gió hút nẻo vàng
Một trời thu rộng mấy hùng mây cao...
Đưa trái tim đi vào nỗi buồn, Huy Cận cũng đặt nó vào không gian:
Vạn lí sầu lên núi tiếp mây.
(Vạn lí tình)
Hát lên khúc ru tình yêu, Huy Cận cũng lấy hòa âm trong không gian làm nền nhạc đệm:
Ngủ đi em, mộng bình thường
Ru em sẵn tiếng thùy dương mấy bờ...
(Ngậm ngùi)
Thế giới Huy Cận là thế giới của "... buồn bã không gian. Mây bay lững thấp giăng màn âm u...” (Thu
rừng). Trong thế giới ấy, thời gian dừng lại, lặng lẽ chuyển hóa thành tĩnh tại, thành một điểm của không
gian.
Hình thái cảm ứng ấy đặc biệt được biểu hiện trong bài thơ Tràng giang. Đó là khúc trữ tình của Một
chiếc linh hồn nhỏ, mang mang thiên cổ sầu.
Tràng giang là một bức tranh phong cảnh. Phong cảnh tràng giang không có màu sắc. Quả cũng có những
câu thơ nói về màu:
Lặng lẽ bờ xanh tiếp bãi vàng.
Màu sắc nhạt nhòa. Phong cảnh trong màu sắc nhạt nhòa của Huy Cận làm người đọc liên tưởng đến
không gian trong thơ Nguyễn Khuyến. Nhà thơ thời cận đại này cũng đã phết lên trên bức tranh phong
cảnh của mình những gam màu lạnh, nhạt:
Mấy chùm trước dậu, hoa năm ngoái.
Màu sắc của quá vãng. Phong cảnh tràng giang không có âm thanh. Quá cũng có những câu thơ nói về âm
thanh:

không mông lung vì nó được xác lập bằng ba chiều (cao, rộng, dài) xác định. Đó là không gian trong
những bức họa thời Phục hưng của phương Tây - một không gian vật lí cổ điển.
Như vậy nhà tây học Huy Cận đã nối sinh hóa văn hóa châu Âu bằng một đồng hóa. Nơi thẩm mĩ không
gian của thơ Huy Cận, vừa có chất Đông, vừa có chất Tây. Chúng đã chan hòa trong cùng một cảm hứng
sáng tạo thẩm mĩ của Huy Cận.
Huy Cận đến với Thơ mới để chứng tỏ cuộc nội sinh hóa văn hóa, văn học châu Âụ xa lạ đã hoàn tất. Con
sóng nơi bờ biển xa đã vỗ khúc sóng Thái Bình Dương trong thế giới thơ ca Việt Nam mà Huy Cận là
một bắt đầu. Cho nên có thể nói: có một chất phương Tây trong thơ Việt Nam hiện đại trước Huy Cận và
từ Huy Cận.


Cái lai Tây, hay nói như chú A.Q của Lỗ Tấn - cái Tây giả có trong thơ mới buổi đầu đã được Huy Cận
xóa sạch. Bấy giờ chỉ là một phương Đông thuần phác nhưng không cổ truyền, một chất dân tộc đi vào
thế giới rộng mở.
Người đọc càng cảm nhận điều kì diệu ấy qua hồn thơ Huy Cận trong Tràng giang. Đó là một hồn thơ
Đường thi mở rộng ngoài biên giới phương Đông.
Người đọc sẽ tựa vào phong cảnh Tràng giang để về với tâm cảnh Huy Cận. Điều ấy đã được Nguyễn Du
cho phép: Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ, cũng đã được Goethe cho phép: Tự nhiên khi đã đi vào
nghệ thuật thì đều phải Amen con người. Ngay ngoài cuộc đời, con người đều nhìn phong cảnh qua cặp
mắt tâm cảnh, huống chi là trong nghệ thuật!
Phong cảnh Tràng giang được nhìn từ một cặp mắt cùa một con người đang buồn: Sóng gợn tràng giang
buồn điệp điệp - một nỗi buồn xếp lớp. Một nỗi sầu trăm ngả - nỗi mang mang thiên cổ sầu. Nỗi sầu từ
vạn cổ, nhưng người đọc hãy để Lí Bạch thần thi được yên trong nỗi sầu Hoàng hà nước về xuôi, trôi ra
biển lớn thôi không trở về..., để yên cho Trần Tử Ngang sầu:
Ai người trước đã qua?
Ai người sau chưa đến?
Nghĩ trời đất vô cùng
Một mình sa giọt lệ.
Người hãy cùng tôi về với nỗi buồn trong thơ Việt.
Nguyễn Trãi có lẽ là người mở đầu cho khúc trữ tình buồn trong thơ Việt:

những nơi xa về nơi gần là cõi con người.
Với Thơ mới, Huy Cận đã đủ cho một đầy đủ. Sau đó chỉ là những tiếp nối trên cõi bềnh bồng của thi
pháp ấy. Như thế đã đủ cho một đời thơ vinh dự.

Trích: Loigiaihay.com
Xem thêm: Video bài giảng môn Văn học