Soạn bài tổng kết văn học tiếp theo lớp 9 HK 2
A. Nhìn chung về nền văn học Việt Nam
Các bộ phận hợp thành nền văn học Việt Nam.
Mục này nói về cấu trục của nền văn học, tức là chỉ ra các bộ phận và thành phần hợp thành nền văn học ấy.
Dựa vào bảng thống kê các tác phẩm đã làm, cho biết văn học Việt Nam, cũng như nhiều nên văn học khác,
được tạo thành từ hai bộ phận lớn: văn học dân gian và văn học viết.
Các ý chính trong mục này:
Văn học dân gian
Được hình thành từ thời xa xưa và tiếp tục được bổ sung, phát triển trong các thời kì lịch sử tiếp theo.
Văn học dân gian nằm trong tổng thể văn hóa dân gian (folkore).
Là sản phẩm của nhân dân, chủ yếu là tầng lớp bình dân. Vì không phải là tiếng nói của mỗi cá nhân
nên văn học dân gian chỉ chú ý chọn lựa những cái gì tiêu biểu chung cho nhân dân hay mỗi tầng lớp trong
quần chúng.
-

Được lưu truyền chủ yếu bằng cách truyền miệng, thường có hiện tượng dị bản.

Có vai trò quan trọng nuôi dưỡng tâm hồn trí tuệ của nhân dân và là kho tàng phong phú cho văn học
viết khai thác, phát triển.
Văn học dân gian Việt Nam bao gồm văn học của nhiều dân tộc trên đất nước Việt Nam. Văn học dân
gian nước ta vẫn tiếp tục phát triển trong suốt thời đời trung đại, khi văn học viết đã ra đời và phát triển.
Về thể loại, văn học dân gian Việt Nam có hầu hết các thể loại chủ yếu trong văn học dân gian thế giới,
đồng thời lại có một số thể loại riêng (vè, truyện, thơ, chèo, tuồng, đồ…).
Văn học viết
Xuất hiện từ thế kỉ X, trong thời kì giành lại được nền độc lập, tự chủ của dân tộc. Các thành phần của văn
học viết xét về mặt văn tự bao gồm: văn học chữ Hán, văn học chữ Nôm và văn học chữ quốc ngữ.
Văn học chữ Hán: xuất hiện từ buổi đầu của văn học viết và tồn tại, phát triển trong suốt thời kì văn học
trung đại (từ thế kỉ X đế hết thế kỉ XIX) và còn có một số tác phẩm ở thế kỉ XX.
Văn học chữ hán tiếp thu nhiều yếu tố của văn hóa và tư tưởng Trung Hoa, nhưng vẫn là một thành phần
của văn học Việt Nam, mang tinh thần dân tộc, thể hiện đời sống, tư tưởng, tâm lí dân tộc.
Văn học chữ Nôm: xuất hiện muộn hơn văn học chữ Hán (ở thế kỉ XIII, nhưng tác phẩm cổ nhất còn lại

thế hệ trong hai cuộc kháng chiến, trong lao động xây dựng.
+ Từ sau 1975: Văn học bước vào thời kì đổi mới. Mở rộng phạm vi tiếp cận đời sống một cách toàn diện,
khám phá con người ở nhiều mặt, hướng tới sự thức tỉnh ý thức cá nhân và tinh thần dân chủ - đó có thẻ coi
là những đặc điểm nổi bật văn học trong thời kì đổi mới.
Mấy nét đặc sắc nổi bật của văn học Việt Nam
Ở mục này, SGK chỉ nêu một cách khái quát nhất những nét được coi là đặc sắc nổi bật về nội dung tư tưởng
và hình thức nghệ thuật của văn học Việt Nam, cả văn học dân gian và văn học viết. Về nội dung tư tưởng,
chỉ nêu ba điểm nổi bật: tinh thần yêu nước, ý thức cộn đồng, tinh thần nhân đạo, sức sống bền bỉ và tinh
thần lạc quan. Về mặt nghệ thuật, chỉ nêu một đặc điểm về quy mô và phạm vi kết tinh nghệ thuật.
Tinh thần yêu nước, ý thức cộng đồng là truyền thống tinh thần nổi bật của dân tộc ta xa xưa và đã trở
thành nội dung tư tưởng đậm nét, xuyên suốt qua các thời kì phát triển của văn học Việt Nam.
Tinh thần nhân đạo cũng là một truyền thống tư tưởng sâu đậm của văn học Việt Nam. Tư tưởng ấy có
sự phát triển với những biểu hiện phong phú, đa dạng qua các thời kì và mỗi giai đoạn văn học.
Sức sống bền bỉ và tinh thần lạc quan cũng là một nét đặc sắc của văn học Việt Nam, thể hiện sức sống
và đặc điểm tâm hồn dân tộc.
Về quy mô và phạm vi kết tinh nghệ thuật: văn học cũng như các loại hình nghệ thuật khác của ta
thường được kết tinh trong những tác phẩm gọn, có quy mô không lớn, chú trojgn sự tinh tế mà dung dị có
vẻ đẹp hài hòa.
Hướng dẫn học bài
1. Căn cứ vào bảng thống kê tác phẩm đã chuẩn bị ở nhà để làm bài này. Có thể kết hợp làm khi tìm hiểu
mục Các bộ phận hợp thành nền văn học Việt Nam.
2.

Yêu cầu phân biệt được trên những nét chính như sau:

Văn học dân gian là sản phẩm của quần chúng nhân dân, không mang tính cá thể. Còn văn học viết là
sản phẩm trực tiếp của nhà văn, mang dấu ấn cá nhân tác giả.
Văn học dân gian chỉ chọn lọc, khái quát nhưng cái chung tiêu biểu cho cộng đồng (toàn thể nhân dân
hay một tầng lớp, bộ phận trong quần chúng). Trong văn học viết, đặc biệt là ở thời kì hiện đại, văn học
không chỉ quan tâm đến những cái chung mà còn chú ý tới số phận, tính cách và mọi vấn đền của cá nhân