TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
KHÓA35 (2009 – 2013)
Đề tài
HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ LẤY Ý KIẾN NHÂN
DÂN TRONG QUÁ TRÌNH BAN HÀNH VĂN BẢN QUY
PHẠM PHÁP LUẬT
Giáo viên hướng dẫn:
ThS. Huỳnh Thị Sinh Hiền
Bộ môn: Luật Hành chính
Sinh viên thực hiện:
Nguyễn Thị Kim Thoa
MSSV: 5095564
Lớp: Tư pháp 1 – K35
Cần Thơ, tháng 5/2013
Print to PDF without this message by purchasing novaPDF (http://www.novapdf.com/)
Hoàn thiện pháp luật về lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản quy
phạm pháp luật
Nguyễn Thị Kim Thoa
GVHD: Ths. Huỳnh Thị Sinh Hiền
SVTH: Nguyễn Thị Kim Thoa
Print to PDF without this message by purchasing novaPDF (http://www.novapdf.com/)
Hoàn thiện pháp luật về lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản quy
phạm pháp luật
NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------GVHD: Ths. Huỳnh Thị Sinh Hiền
SVTH: Nguyễn Thị Kim Thoa
Print to PDF without this message by purchasing novaPDF (http://www.novapdf.com/)
Hoàn thiện pháp luật về lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản quy
phạm pháp luật
NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------GVHD: Ths. Huỳnh Thị Sinh Hiền
SVTH: Nguyễn Thị Kim Thoa
Print to PDF without this message by purchasing novaPDF (http://www.novapdf.com/)
1.2.1. Khái niệm nhân dân ...............................................................................15
1.2.2. Khái niệm lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản quy
phạm pháp luật .......................................................................................................15
1.2.3. Phân biệt lấy ý kiến nhân dân với trưng cầu ý dân................................ 16
1.2.4. Ý nghĩa của việc lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản
quy phạm pháp luật................................................................................................ 17
1.2.5. Sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật về lấy ý kiến nhân dân trong quá
trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật........................................................18
GVHD: Ths. Huỳnh Thị Sinh Hiền
SVTH: Nguyễn Thị Kim Thoa
Print to PDF without this message by purchasing novaPDF (http://www.novapdf.com/)
Hoàn thiện pháp luật về lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản quy
phạm pháp luật
CHƯƠNG 2. PHÁP LUẬT VỀ LẤY Ý KIẾN NHÂN DÂN TRONG QUÁ
TRÌNH BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT VÀ GIẢI PHÁP
HOÀN THIỆN
2.1. LẤY Ý KIẾN NHÂN DÂN TRONG QUÁ TRÌNH BAN HÀNH VĂN BẢN
QUY PHẠM PHÁP LUẬT CẤP TRUNG ƯƠNG................................................20
2.1.1. Lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành, sửa đổi Hiến pháp .....20
2.1.1.1. Sơ lược về lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành, sửa đổi Hiến
pháp..........................................................................................................................20
2.1.1.2. Lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành, sửa đổi Hiến pháp hiện
hành..........................................................................................................................22
2.1.2. Lấy ý kiến nhân trong quá trình ban hành Luật, Nghị quyết của Quốc
Hoàn thiện pháp luật về lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản quy
phạm pháp luật
2.4.2. Đối với việc lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản quy
phạm pháp luật khác .............................................................................................. 39
KẾT LUẬN .............................................................................................................41
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
GVHD: Ths. Huỳnh Thị Sinh Hiền
SVTH: Nguyễn Thị Kim Thoa
Print to PDF without this message by purchasing novaPDF (http://www.novapdf.com/)
Hoàn thiện pháp luật về lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản quy phạm
pháp luật
LỜI NÓI ĐẦU
1. Lời nói đầu
Lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật là một hình
thức dân chủ tiến bộ, trong đó nhà nước tạo điều kiện để nhân dân tham gia vào quá trình
xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Thông qua hình thức dân chủ này,
người dân có cơ hội bày tỏ quan điểm, ý kiến của mình đối với các dự thảo văn bản quy
phạm pháp luật. Đồng thời, nâng cao chất lượng văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm
được tính công khai, minh bạch trong quá trình xây dựng, ban hành pháp luật.
Ở Việt Nam, sớm nhận thức được vai trò đặc biệt quan trọng của hình thức dân chủ
này, nên trong lần ban hành Hiến pháp năm 1959 Nhà nước ta đã tiến hành tổ chức lấy
Hoàn thiện pháp luật về lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản quy phạm
pháp luật
3. Phạm vi nghiên cứu
Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản và các quy định của
pháp luật về lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật;
xác định ưu điểm, hạn chế và thực trạng áp dụng của pháp luật về lấy ý kiến nhân dân
trong quá trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Từ đó đưa ra các giải pháp hoàn
thiện các quy định của pháp luật về lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản
quy phạm pháp luật.
4. Phương pháp nghiên cứu
Trong đề tài luận văn này, người viết đã sử dụng một số phương pháp nghiên cứu như
sau: phương pháp nghiên cứu và phân tích luật viết; phương pháp tổng hợp, so sánh kết
hợp lý luận với thực tiễn, cùng một số phương pháp tiếp cận thông tin trên các phương
tiện thông tin đại chúng như sách, báo, tạp chí chuyên ngành, internet.
5. Cấu trúc đề tài
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, bố cục của luận
văn gồm hai chương:
Chương 1: Khái quát chung về lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành
văn bản quy phạm pháp luật
Chương 2: Pháp luật về lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản
quy phạm pháp luật và giải pháp hoàn thiện
Hoạt động tổ chức lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản quy phạm
pháp luật là hoạt động khá phức tạp, nó đòi hỏi người nghiên cứu phải có kiến thức sâu
rộng cả về lý luận lẫn thực tiễn. Ngoài ra, nó còn đòi hỏi người viết phải nắm bắt được
những vấn đề cốt lõi, những thực trạng và vướng mắc còn gặp phải để từ đó đề xuất giải
pháp giải quyết. Là một sinh viên năm cuối, lần đầu tiên làm quen với một đề tài nghiên
cứu khoa học mà thời gian nghiên cứu còn hạn chế cũng như với kiến thức hiểu biết có
giới hạn. Vì vậy, luận văn có khả năng mắc phải những thiếu sót, khiếm khuyết nhất
và phù hợp nhất với kiểu pháp luật xã hội chủ nghĩa.
Theo Điều 1 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 1996 (được sửa
đổi, bổ sung năm 2002) quy định: văn bản quy phạm pháp luật là văn bản do cơ quan nhà
nước có thẩm quyền ban hành theo thủ tục, trình tự luật định, trong đó có quy tắc xử sự
chung, được Nhà nước bảo đảm thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội theo định
hướng xã hội chủ nghĩa. Định nghĩa này hoàn thiện hơn trong Luật ban hành văn bản quy
phạm pháp luật năm 2008: “Văn bản quy phạm pháp luật là văn bản do cơ quan nhà nước
ban hành hoặc phối hợp ban hành theo thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục được quy
định trong Luật này hoặc trong Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng
nhân dân, Uỷ ban nhân dân, trong đó có quy tắc xử sự chung, có hiệu lực bắt buộc chung,
được Nhà nước bảo đảm thực hiện để điều chỉnh các quan hệ xã hội”.1
Mặc dù, khái niệm văn bản quy phạm pháp luật đã được sửa đổi hoàn thiện hơn
nhưng khái niệm này vẫn còn nhiều điểm chưa hợp lý, cụ thể là quy định về chủ thể ban
hành. Tại Điều 1 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008, chủ thể ban hành
văn bản quy phạm pháp luật chỉ thuộc về cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong khi đó
tại Khoản 3, 5, 7, 9 Điều 2 Luật này lại liệt kê các văn bản do cá nhân có thẩm quyền ban
1
Khoản 1 Điều 1 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008.
GVHD: Ths. Huỳnh Thị Sinh Hiền
3
SVTH: Nguyễn Thị Kim Thoa
Print to PDF without this message by purchasing novaPDF (http://www.novapdf.com/)
có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật là Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính
phủ, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ
trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Tổng kiểm toán nhà nước và sự phối hợp ban hành
giữa các chủ thể này như có sự phối hợp giữa Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ
với Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viên trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao; giữa
các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ.
GVHD: Ths. Huỳnh Thị Sinh Hiền
4
SVTH: Nguyễn Thị Kim Thoa
Print to PDF without this message by purchasing novaPDF (http://www.novapdf.com/)
Hoàn thiện pháp luật về lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản quy phạm
pháp luật
- Thứ hai, văn bản quy phạm pháp luật được ban hành theo thủ tục, trình tự và
hình thức luật định.
Văn bản quy phạm pháp luật là một trong những hình thức pháp luật được cơ
quan Nhà nước sử dụng để điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quản lý Nhà
nước nên yêu cầu bảo đảm sự chặt chẽ, thống nhất trong hoạt động xây dựng và ban hành
văn bản quy phạm pháp luật là rất cần thiết. Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật
năm 2008 và Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Uỷ ban
nhân dân năm 2004 đã quy định rất cụ thể, chặt chẽ trình tự, thủ tục ban hành văn bản
quy phạm pháp luật. Theo đó, một văn bản quy phạm pháp luật được ban hành qua các
bước như lập chương trình, soạn thảo, thẩm tra, thẩm định, lấy ý kiến đóng góp cho dự
thảo văn bản cho đến thông qua, ký, công bố, tất cả đều phải tuân thủ đúng quy định của
Luật. Tuy nhiên, quy trình này có thể được thực hiện theo trình tự, thủ tục rút gọn trong
Print to PDF without this message by purchasing novaPDF (http://www.novapdf.com/)
Hoàn thiện pháp luật về lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản quy phạm
pháp luật
một nhóm đối tượng nhất định nằm trong điều kiện, hoàn cảnh mà quy phạm pháp luật
quy định.
Bên cạnh đó, để bảo đảm thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật trên thực tế,
nhà nước sử dụng nhiều biện pháp khác nhau như: tuyên truyền, giáo dục và đặc biệt là
biện pháp cưỡng chế. Tùy từng đặc điểm của văn bản quy phạm pháp luật và mức độ văn
bản đó tác động đến các đối tượng khác nhau trong xã hội mà nhà nước sẽ có những biện
pháp phù hợp để triển khai đưa văn bản quy phạm pháp luật vào đời sống.
Như vậy, chỉ những văn bản nào có đầy đủ những đặc điểm trên đây mới được
coi là văn bản quy phạm pháp luật. Đây chính là dấu hiệu quan trọng để phân biệt văn
bản quy phạm pháp luật, văn bản áp dụng pháp luật, văn bản hành chính thông thường.
1.1.3. Phân loại văn bản quy phạm pháp luật
1.1.3.1. Căn cứ vào giá trị pháp lý
a) Văn bản luật
Văn bản luật: gồm Hiến pháp, luật (hoặc bộ luật) là văn bản quy phạm pháp luật
do Quốc hội, cơ quan quyền lực nhà nước tối cao ban hành nhằm điều chỉnh các nhóm
quan hệ xã hội có tính chất cơ bản và nền tảng để tổ chức nên bộ máy nhà nước và tất cả
các lĩnh vực hoạt động của nhà nước. So với văn bản dưới luật, văn bản luật có hiệu lực
pháp lý tối cao. Mọi văn bản khác (dưới luật) khi ban hành đều phải dựa trên cơ sở của
văn bản luật và không được trái với các quy định trong văn bản đó.
- Hiến pháp (Hiến pháp và các văn bản bổ sung, sửa đổi hiến pháp): là văn
bản quy phạm pháp luật có giá trị pháp lý cao nhất quy định những vấn đề cơ bản nhất
của nhà nước như chế độ chính trị, chế độ kinh tế, văn hóa xã hội, quyền và nghĩa vụ cơ
bản của công dân, nguyên tắc tổ chức và hoạt động của hệ thống các cơ quan nhà nước.
pháp lý thấp hơn văn bản luật. Vì vậy, các văn bản dưới luật khi ban hành phải chú ý sao
cho những quy định của chúng phù hợp với những quy định của Hiến pháp và luật. Văn
bản dưới luật bao gồm:
- Nghị quyết của Quốc hội được ban hành để quyết định nhiệm vụ phát triển
kinh tế - xã hội; dự toán ngân sách nhà nước và phân bổ ngân sách Trung ương, điều
chỉnh ngân sách nhà nước; phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước; quy định chế độ
làm việc của Quốc hội, Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc, các Uỷ ban của
Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội; phê chuẩn điều ước quốc tế và
quyết định các vấn đề khác thuộc thẩm quyền của Quốc hội.
- Pháp lệnh của Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành nhằm thực hiện những
vấn đề do Quốc hội giao, sau một thời gian thực hiện có thể được Quốc hội xem xét,
quyết định ban hành thành luật.
- Nghị quyết của Uỷ ban thường vụ Quốc hội được ban hành để giải thích Hiến
pháp, luật, pháp lệnh; hướng dẫn hoạt động của Hội đồng nhân dân; quyết định tuyên bố
tình trạng chiến tranh, tổng động viên hoặc động viên cục bộ; ban bố tình trạng khẩn cấp
trong cả nước hoặc ở từng địa phương và quyết định những vấn đề khác thuộc thẩm
quyền của Uỷ ban thường vụ Quốc hội.
- Lệnh, quyết định của Chủ tịch nước được ban hành để thực hiện nhiệm vụ,
quyền hạn của Chủ tịch nước do Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh,
nghị quyết của Uỷ ban thường vụ Quốc hội quy định. Trong số các văn bản của Chủ tịch
nước là lệnh và quyết định, có số lượng khá lớn là văn bản cá biệt. Do vậy, khi xem xét
văn bản của Chủ tịch nước, chỉ có những văn bản chứa đựng quy tắc xử sự chung mới
xem là văn bản quy phạm pháp luật.
- Nghị định của Chính phủ được ban hành để quy định các vấn đề sau:
+ Quy định chi tiết thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị
quyết của Uỷ ban thường vụ Quốc hội, lệnh, quyết định của Chủ tịch nước;
GVHD: Ths. Huỳnh Thị Sinh Hiền
7
- Thông tư của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ được ban hành để
quy định các vấn đề sau:
+ Quy định chi tiết thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị
quyết của Uỷ ban thường vụ Quốc hội, lệnh, quyết định của Chủ tịch nước, nghị định của
Chính phủ, quyết định của Thủ tướng Chính phủ;
+ Quy định về quy trình, quy chuẩn kỹ thuật, định mức kinh tế - kỹ thuật
của ngành, lĩnh vực do mình phụ trách;
+ Quy định biện pháp để thực hiện chức năng quản lý ngành, lĩnh vực do
mình phụ trách và những vấn đề khác do Chính phủ giao.
- Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao được ban hành
để hướng dẫn các Tòa án áp dụng thống nhất pháp luật.
GVHD: Ths. Huỳnh Thị Sinh Hiền
8
SVTH: Nguyễn Thị Kim Thoa
Print to PDF without this message by purchasing novaPDF (http://www.novapdf.com/)
Hoàn thiện pháp luật về lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản quy phạm
pháp luật
- Thông tư của Chánh án Toà án nhân dân tối cao được ban hành để thực hiện
việc quản lý các Toà án nhân dân địa phương và Toà án quân sự về tổ chức; quy định
những vấn đề khác thuộc thẩm quyền của Chánh án Toà án nhân dân tối cao.
- Thông tư của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao được ban hành để
quy định các biện pháp bảo đảm việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát
nhân dân địa phương, Viện kiểm sát quân sự; quy định những vấn đề khác thuộc thẩm
quyền của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
Print to PDF without this message by purchasing novaPDF (http://www.novapdf.com/)
Hoàn thiện pháp luật về lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản quy phạm
pháp luật
+ Quyết định kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách quốc phòng,
an ninh ở địa phương; quyết định biện pháp nhằm ổn định và nâng cao đời sống tinh thần
của nhân dân, hoàn thiện nhiệm vụ cấp trên giao cho;
+ Quyết định trong phạm vi thẩm quyền được giao những chủ trương, biện
pháp có tính chất đặt thù phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của địa phương
nhằm phát huy tiềm năng của địa phương, nhưng không được trái với các văn bản của cơ
quan nhà nước cấp trên;
+ Văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên giao cho Hội đồng nhân dân quy
định một số vấn đề cụ thể.
- Quyết định, chỉ thị của Uỷ ban nhân dân các cấp được ban hành trong các
trường hợp:
+ Để thi hành Hiến pháp, luật, văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên, nghị
quyết của Hội đồng nhân dân cùng cấp về phát triển kinh tế - xã hội, cũng cố quốc phòng,
an ninh;
+ Thực hiện chức năng quản lý nhà nước ở địa phương, các chính sách
khác trên địa bàn;
+ Văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên giao cho Uỷ ban nhân dân một số
vấn đề cụ thể.
1.1.3.2. Căn cứ vào thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật
a) Văn bản quy phạm pháp luật cấp trung ương
Văn bản quy phạm pháp luật cấp trung ương là văn bản do các chủ thể có thẩm
quyền ở trung ương ban hành theo trình thự, thủ tục do Luật ban hành văn bản quy phạm
pháp luật năm 2008 quy định. Văn bản quy phạm pháp luật của trung ương bao gồm:
+ Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội.
quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân năm 2004 quy định, trong
đó có quy tắc xử xự chung, có hiệu lực trong phạm vi địa phương, được nhà nước bảo
đảm thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội ở địa phương. Theo luật ban hành văn
bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân năm 2004 thì ở địa
phương có thẩm quyền ban hành các văn bản quy phạm pháp luật sau:
+ Văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân ba cấp được ban hành
dưới hình thức nghị quyết.
+ Văn bản quy phạm pháp luật của Uỷ ban nhân dân ba cấp được ban hành
dưới hình thức quyết định, chỉ thị.
1.1.4. Khái quát về quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật
Quy trình ban hành văn bản văn bản quy phạm pháp luật là trình tự các bước cần
phải trải qua trong ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo đúng chức năng, nhiệm vụ,
quyền hạn và phạm vi hoạt động của cơ quan có thẩm quyền ban hành. Tùy theo tính
chất, nội dung và hiệu lực pháp lý của văn bản quy phạm pháp luật mà phải tiến hành các
bước đó theo một trình tự chặt chẽ do luật định, hay có thể giản lược một số bước, song
không nằm ngoài trình tự chung gồm các bước sau đây:
1.1.4.1. Sáng kiến và soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật
Sáng kiến văn bản quy phạm pháp luật bao gồm việc đề xuất văn bản quy
phạm pháp luật; lập chương trình xây dựng dự thảo văn bản quy phạm pháp luật; quyết
GVHD: Ths. Huỳnh Thị Sinh Hiền
11
SVTH: Nguyễn Thị Kim Thoa
Print to PDF without this message by purchasing novaPDF (http://www.novapdf.com/)
Hoàn thiện pháp luật về lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản quy phạm
pháp luật
PGS. TS. Đồng Thị Thanh Phương, TS. Nguyễn Thị Ngọc An: Soạn thảo vản bản và công tác văn thư lưu trữ,
Nxb. Lao động – xã hội, 2006, tr. 67.
5
PGS. TS. Đồng Thị Thanh Phương, TS. Nguyễn Thị Ngọc An: Soạn thảo vản bản và công tác văn thư lưu trữ,
Nxb. Lao động – xã hội, 2006, tr. 67.
GVHD: Ths. Huỳnh Thị Sinh Hiền
12
SVTH: Nguyễn Thị Kim Thoa
Print to PDF without this message by purchasing novaPDF (http://www.novapdf.com/)
Hoàn thiện pháp luật về lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản quy phạm
pháp luật
hành khảo sát,… Kết quả đóng góp ý kiến phải được đánh giá tiếp thu bằng văn bản tổng
hợp các ý kiến. Văn bản này là yếu tố bắt buộc phải có trong hồ sơ thẩm định và hồ sơ
trình dự thảo.
1.1.4.3. Thẩm định dự thảo văn bản quy phạm pháp luật
Thẩm định dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật là hoạt động nghiên
cứu xem xét, đánh giá về hình thức, nội dung và tính khả thi của dự án, dự thảo nhằm bảo
đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất, đồng bộ của dự án dự thảo trong hệ thống
pháp luật hiện hành. Tùy theo từng loại văn bản mà quy trình, thủ tục, thời hạn thẩm định
dự thảo có thể khác nhau, song về tổng thể văn bản quy phạm pháp luật được tiến hành
thẩm định như sau:
- Ban soạn thảo chỉnh lý hồ sơ dự thảo trên cơ sở các ý kiến tham gia xây
Print to PDF without this message by purchasing novaPDF (http://www.novapdf.com/)
Hoàn thiện pháp luật về lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản quy phạm
pháp luật
duyệt kí đối với từng loại dự án, dự thảo cụ thể. Hồ sơ được bộ phận có chức năng được
kiểm tra về nội dung và thủ tục. Nếu phát hiện có khiếm khuyết, hồ sơ được chuyển lại
cho cơ quan soạn thảo để chỉnh lý và trình lại dự án, dự thảo lên cấp trên để xem xét.
Sau đó, Lãnh đạo thông qua và kí ban hành văn bản theo đúng thẩm quyền và thủ tục luật
định tùy theo từng loại văn bản quy phạm pháp luật.
Việc thông qua văn bản quy phạm pháp luật có thể được tiến hành bằng hình
thức phiên họp hoặc theo thẩm quyền của thủ trưởng cơ quan tổ chức. Tùy theo thẩm
quyền ban hành, tính chất và nội dung của văn bản, văn bản có thể được xem xét thông
qua bằng hình thức tập thể tại một hoặc nhiều phiên họp của cơ quan ban hành. Trong
trường hợp không được thông qua thì cơ quan soạn thảo phải chỉnh lý và trình lại trong
thời hạn nhất định.
1.1.4.5. Công bố văn bản quy phạm pháp luật
Đây có thể được coi là giai đoạn cuối của qui trình ban hành văn bản quy
phạm pháp luật. Công bố văn bản có ý nghĩa tạo tính công khai, minh bạch của văn bản
quy phạm pháp luật nhằm tuyên truyền, phổ biến nội dung văn bản đến rộng rãi giai cấp
nhân dân. Điều 84 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008 quy định:
“Văn bản quy phạm pháp luật không có nội dung bí mật nhà nước phải được
đăng tải toàn văn trên Trang thông tin điện tử của cơ quan ban hành văn bản chậm nhất
là hai ngày, kể từ ngày công bố hoặc kí ban hành và phải đưa tin trên phương tiện thông
tin đại chúng.”
1.1.4.6. Gửi, lưu trữ văn bản quy phạm pháp luật
Văn bản quy phạm pháp luật sau khi kí ban hành phải được gửi, lưu trữ theo
quy định của pháp luật.
“1. Văn bản quy phạm pháp luật phải được gửi đến cơ quan nhà nước có
niệm nhân dân được hiểu là bao gồm các dân tộc, tôn giáo, giai cấp, tầng lớp, thành phần
kinh tế, mọi giới, mọi lứa tuổi, mọi vùng của đất nước, người trong Đảng và người ngoài
Đảng, người đang công tác và người đã nghĩ hưu, mọi thành viên trong đại gia đình Việt
Nam dù sống trong nước hay ở nước ngoài.10 Theo quan điểm này của Đảng thì phạm trù
“nhân dân” được định nghĩa rộng rãi hơn, không chỉ bao gồm cộng đồng dân cư trên lãnh
thổ Việt Nam mà còn gồm cả người Việt Nam sinh sống ở nước ngoài.
Như vậy, nhân dân được hiểu là bao gồm tất cả mọi người dân Việt Nam, không
phân biệt giai cấp, tôn giáo, dân tộc, giới tính, trình độ,… đang sinh sống trong nước hay
ở nước ngoài.
1.2.2. Khái niệm lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản quy phạm
pháp luật
Lấy ý kiến nhân dân là thuật ngữ không phải mới ở nước ta, nó được Nhà nước
sử dụng rộng rãi trong các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, giáo dục,… Đặc biệt là trong hoạt
động xây dựng pháp luật. Trong các văn bản pháp quy cụm từ lấy ý kiến nhân dân cũng
đã được nhắc đến, song việc định nghĩa cụm từ này chưa được quy định cụ thể, điều này
làm cho cách hiểu về cụm từ lấy ý kiến nhân dân chưa thống nhất, thậm chí còn nhầm lẫn
giữa lấy ý kiến nhân dân với các thuật ngữ khác như trưng cầu ý dân, phúc quyết.
Việc định nghĩa lấy ý kiến nhân dân hiện nay chủ yếu phải dựa vào các khái
niệm do các nhà khoa học trong lĩnh vực pháp lý đưa ra. Tuy có sự nhận diện khác nhau
về cụm từ này, nhưng tựu chung lại cụm từ lấy ý kiến nhân dân được định nghĩa như sau:
9
Hoàng Phê: Từ điển Tiếng Việt, Nxb. Từ điển Bách khoa , tr. 914.
Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội,
2001, tr. 123.
10
GVHD: Ths. Huỳnh Thị Sinh Hiền
15
Trưng cầu ý dân là hình thức dân chủ trực tiếp, thể hiện mối quan hệ Nhà nước công dân trong quản lý, điều hành đất nước, trong đó cơ quan nhà nước theo trình tự, thủ
tục luật định đưa một vấn đề ra để nhân dân trực tiếp quyết định thông qua việc bỏ phiếu.
Có thể nhận thấy trưng cầu ý dân và lấy ý kiến nhân dân đều là một hình thức dân chủ,
xét về bản chất, trưng cầu ý dân là một trong những hình thức của lấy ý kiến nhân dân.
Tuy nhiên, nội hàm của lấy ý kiến nhân dân rộng hơn so với nội hàm của trưng cầu ý
dân. Điểm khác biệt giữa lấy ý kiến nhân dân với trưng cầu ý dân là ở chỗ:
- Thứ nhất, thông qua trưng cầu ý dân, người dân trực tiếp quyết định đối với
vấn đề được đưa ra trưng cầu; còn thông qua việc lấy ý kiến nhân dân, người dân chỉ đưa
ra ý kiến để các cơ quan nhà nước tham khảo, việc quyết định về vấn đề đưa ra lấy ý kiến
GVHD: Ths. Huỳnh Thị Sinh Hiền
16
SVTH: Nguyễn Thị Kim Thoa
Print to PDF without this message by purchasing novaPDF (http://www.novapdf.com/)
Hoàn thiện pháp luật về lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản quy phạm
pháp luật
như thế nào vẫn hoàn toàn tùy thuộc vào cơ quan nhà nước.11
- Thứ hai, đối tượng của việc trưng cầu ý dân chỉ gồm những người có quyền
bầu cử (cử tri), còn đối tượng của việc lấy ý kiến nhân dân là nhân dân bao gồm tất cả
những người có khả năng và tâm huyết đóng góp ý kiến, không hạn chế bất cứ một
trường hợp nào cho dù người đó có đầy đủ quyền công dân hoặc quyền bầu cử hay
không. Những việc đưa ra lấy ý kiến nhân dân có khi là để xem xét quyết định về một
vấn đề cụ thể (như việc lấy ý kiến về việc có nên xây dựng một công trình hay không)
giống như trong trưng cầu ý dân nhưng cũng có thể chỉ là việc góp ý để hoàn chỉnh thêm
Điều 2 Hiến pháp năm 1992.
GVHD: Ths. Huỳnh Thị Sinh Hiền
17
SVTH: Nguyễn Thị Kim Thoa
Print to PDF without this message by purchasing novaPDF (http://www.novapdf.com/)
Hoàn thiện pháp luật về lấy ý kiến nhân dân trong quá trình ban hành văn bản quy phạm
pháp luật
của nền dân chủ đại diện, khiến cho những quyết định quan trọng của nhà nước luôn phù hợp
và phản ánh được ý chí nguyện vọng của nhân dân, bảo đảm nguyên tắc tất cả quyền lực nhà
nước đều thuộc về nhân dân.
- Bên cạnh đó, thông qua hoạt động lấy ý kiến nhân dân, mọi người có cơ hội
bày tỏ quan điểm, ý kiến của mình, tạo điều kiện để người hoạch định chính sách sẽ có
thông tin và thực tế cuộc sống để đưa ra những quy định phù hợp với các điều kiện xã hội
hiện có. Do vậy, lấy ý kiến nhân dân sẽ làm cho các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà
nước trước khi ban hành mang tính khả thi, và tính thực tiễn cao hơn, gần gũi với cuộc
sống xã hội và nhu cầu của người dân hơn. Bởi vì tất cả các văn bản quy phạm pháp luật
nếu không xuất phát từ nhu cầu của cuộc sống thì cho dù đã được ban hành cũng sẽ
không thể áp dụng vào cuộc sống hoặc sẽ có một số nội dung khó áp dụng, thi hành.
Thông qua hoạt động lấy ý kiến nhân dân, người dân có thể tham gia vào quá trình xây
dựng và ban hành pháp luật, góp phần tạo nên một hệ thống pháp luật minh bạch và hiệu
quả, khả thi.
- Nếu kết quả lấy ý kiến nhóm đối tượng tác động của văn bản cho thấy văn bản
phù hợp với tâm tư, nguyện vọng, lợi ích của đa số quần chúng nhân dân thì văn bản sẽ dễ
Copyright: Tài liệu đại học ©