Lời nói đầu
Trong những năm gần đây, đất nớc ta đã có những chuyển biển rõ rệt trong
định hớng phát triển kinh tế và những thành tựu mà chúng ta đạt đợc trong khu vực
và trên thế giới, tuy vậy để đổi mới toàn diện một đất nớc với nền nông nghiệp đi
đầu thì quả là rất khó đối với các nhà hoạch định kinh tế chính sánh vĩ mô. Điều
đó có thể thấy một cách rõ nét nhất qua phơng tiện thanh toán của nớc ta, một tâm
lý còn a chuộng những cái gì truyền thống, một thói quen sử dụng tiền mặt không
dễ gì thay đổi, là những lí do để giải thích tại sao tiền mặt vẫn chiếm tỉ trọng lớn
trong lu thông và đợc sử dụng chủ yếu trong thanh toán. Đã đến lúc chúng ta phải
nhìn nhận vấn đề này một cách nghiêm túc và tìm một lối thoát, một hớng đi đúng
đắn cho vấn đề này bởi một quốc gia phát triển hùng mạnh thực sự thì tự bản thân
nó phải bắt kịp với bớc tiến của các nớc trên thế giới, muốn nh vậy thì nó buộc
phải tăng tốc độ chu chuyển vốn trong nền kinh tế, tức là giảm tỉ trọng lu thông
tiền mặt. Với lý do trên và kết hợp với kiến thức mà em đã biết nên em đã nghiên
cứu đề tài: "Thực trạng lu thông tiền mặt ở Việt Nam và những biện pháp nhằm
giảm lu thông tiền mặt." Đề tài này gồm có các phần sau:
Phần I : Khái quát chung về tiền tệ.
Phần II : Thực trạng lu thông tiền mặm ở Việt Nam.
Phần III : Những biện pháp nhằm làm giảm tỉ trọng lu thông tiền mặt.
Dù đã có những cố gắng, nhng do kiến thức hạn chế của em nên em không
thể tránh khỏi nhữnh thiếu sót, do đó em rất mong đợc sự giúp đỡ của giảng viên
và các bạn, xin chân thành cảm ơn.
Phần I
Khái Quát Chung Về Tiền Tệ
I. Khái niệm, chức năng và quá trình phát triển của tiền tệ.
1
1. Khái nịêm.
Theo quan điểm chủ nghĩa Mác- Lênin thì tiền tệ là hàng hoá đặc biệt, dùng
làm vật ngang giá chung cho tất cả các hàng hoá, là sự thể hiện chung của giá trị
và thể hiện lao động xã hội ; đồng thời tiền tệ biểu hiện quan hệ sản xuất giữa
những ngời sản xuất hàng hoá, do quá trình phát triển lâu dài của trao đổi hàng

- Chức năng phơng tiện thanh toán: Khi tiền đợc dùng để trả nợ, dùng để
trao đổi hàng hoá... là khi tiền thực hiện chức năng này.
- Chức năng tiền tệ quốc tế: Tiền đợc dùng không chỉ trong phạm vi một
quốc gia mà còn có thể sử dụng ra ngoài phạm vi quốc gia, khi này tiền thực hiện
chức năng tiền tệ thế giới.
*Theo quan điểm của các nhà kinh tế học hiện đại, tiền tệ có ba chức năng
tiêu biểu là: Chức năng phơng tiện trao đổi, chức năng phơng tiện đo lờng và tính
toán giá trị và chức năng phơng tiện tích luỹ.
- Chức năng phơng tiện trao đổi: Tiền là vật ngang giá chung, là trung gian
làm cho sự trao đổi hàng hoá giữa ngời này với ngời khác trở nên thuận lợi hơn.
Phơng tiện trao đổi là chức năng quan trọng nhất của tiền tệ. Nếu không có chức
năng này thì tiền tệ sẽ không còn.
- Chức năng phơng tiện đo lờng và tính toán giá trị: Việc đo giá trị hàng hoá
dịch vụ bằng tiền cũng giống nh việc đo khối lợng bằng cân và đo khoảng cách
bằng mét. Đơn vị tiền tệ là một thớc do đợc sử dụng phổ biến trong các quan hệ xã
hội. Nhờ chức năng này mà tính chất tiền tệ hoá ngày càng phổ biến trong đo lờng
sự phát triển của xã hội, đo lờng mức sống của con ngời...Nó đã tạo ra một nền
kinh tế mang tính chất tiền tệ.
- Chức năng phơng tiện tích luỹ: Tích luỹ là cơ sở để tái sản xuất và mở
rộng sản xuất cho nên nó cũng là cơ sở phát triển kinh tế. Tiền có đợc chức năng
này là vì nó là phơng tiện trao đổi, là tài sản có tính lỏng cao nhất.
3, Quá trình phát triển tiền tệ
Khi nền kinh tế sơ khai, lúc bấy giờ cha có ngân hàng, tiền sử dụng trong
trao đổi là hiện vật (tiền hàng hoá) là những loại tiền đợc làm ra từ các dạng vật
chất mà bản thân nó đã có giá trị sử dụng sẵn, nó không do một tổ chức nào phát
hành. Khi nền sản xuất và trao đổi hàng hoá ngày càng phát triển, loài ngời đã tìm
3
kiếm và khai thác đợc kim loại cùng với sự bộc lộ nhiều nhợc điểm của tiền hàng
hoá khi kim loại đợc chọn làm vật ngang giá chung với u điểm nh: Có độ bền,
gọn, giá trị phổ biến. Để thuận tiện cho lu thông tiền kim loại, ngân hàng đã quy

độc quyền phát hành tiền trong một quốc gia. Quá trình phát triển công nghệ ngân
hàng ngày càng hiện đại đã cho phép thay thế một phần giấy bạc ngân hàng, tiền
kim loại do NHTW phát hành bằng tiền điện tử, điều này mang lại một lợi ích to
lớn cho bất kỳ một quốc gia nào vì nó giúp cho việc tăng tốc độ luân chuyển vốn
cho nền kinh tế.
II. Nguyên tắc phát hành tiền.
NHNN Việt Nam trực thuộc chính phủ, chính phủ uỷ quyền cho NHNN
thực hiện quản lý nhà nớc trên lĩnh vực tiền tệ ngân hàng. NHNN độc quyền phát
hành tiền, nhng không vì thế mà phát hành một cách tự ý, tuỳ tiện. Trớc khi phát
hành tiền NHNN phải căn cứ vào các nguyên tắc sau:
1. Nguyên tắc phát hành tiền dựa trên cơ sở trữ kim làm đảm bảo.
Nguyên tắc này quy định khối lợng giấy bạc ngân hàng phát hành vào lu
thông phải đợc đảm bảo bằng dự trữ kim loại quý hiện có trong kho dự trữ của
ngân hàng. Việc đảm bảo này phải đợc duy trì theo một trong các hình thức sau:
- Nhà nớc quy định một hạn mức phát hành giấy bạc ngân hàng, khối lợng
giấy bạc ngân hàng phát hành nằm trong hạn mức thì không cần phải có kim loại
quý (vàng) làm đảm bảo, nhng nếu vợt quá hạn mức đó thì khối lợng vợt quá hạn
mức đòi hỏi phải có 100% vàng làm đảm bảo.
- Nhà nớc sẽ quy định mức tối đa lợng giấy bạc trong lu thông mà không
quy định mức dự trữ vàng đảm bảo cho lợng giấy bạc đó. Nhng nếu phát hành giấy
bạc vợt quá mức quy định đó thì phải có vàng làm đảm bảo.
- Nhà nớc quy định mức dự trữ vang tối thiểu cho khối lợng giấy bạc phát
hành, phần còn lại phải đợc đảm bảo bằng các chứng từ có giá nh thơng phiếu,
chứng khoán chính phủ và các tài sản có kháccủa NHTW.
2. Nguyên tắc phát hành tiền có đảm bảo bằng hàng hoá.
Cùng với sự phát triển sản xuất hàng hoá, khối lợng hàng hoá lu thông ngày
càng tăng, đòi hỏi phải có nhiều tiền để đáp ứng cho nhu cầu trao đổi hàng hoá và
dịch vụ. Mặt khác do yêu cầu đáp ứng chi tiêu của chính phủ. Sau chiến tranh thế
giới II, nguyên tắc 1. gần nh đợc chấm dứt. Thay vào đó là sự đảm bảo bằng hàng
5

dới hình thức tái cấp vốn: Chiết khấu, tái chiết khấu các chứng từ có giá, cho vay
có đảm bảo bằng các chứng từ có giá và các loại cho vay khác.
Khi NHTW cho các tổ chức tín dụng vay làm tăng bộ phận tiền mặt trong lu
thông hoặc làm tăng số d tiền gửi của các tổ chức tín dụng tại NHTW. Kết quả
làm tăng tiền trung ơng (MB). N vậy, qua việc NHTW cho các NHTM vay,
NHTW đã phát hành một lợng tiền vào lu thông còn NHTM nhận đợc một khoản
tín dụng từ NHTW là một nguồn vốn giúp NHTM mơ rộng hoạt động kinh doanh.
2. Kênh thị trờng mở.
Thông qua nghiệp vụ thị trờng mở, NHTW mua các giấy tờ có giá trên thị
trờng, nghĩa là đã đa một khối lợng tiền vào lu thông, hàng hoá mà NHTW mua là
các tín phiếu, trái phiếu và các chứng từ có giá ngắn hạn. Khi NHTW mua các
chứng từ có giá trên thị trờng thì tiền từ NHTW ra lu thông, kết quả là tiền cung
ứng sẽ tăng lên bằng đúng giá trị của chứng từ có giá đó. Các chứng từ có giá đợc
NHTW nắm giữ trở thành tài sản có của NHTW tơng ứng với nó là một sự tăng
lên của bên tài sản nợ hoặc tiền mặt hoặc tiền dự trữ. Kênh này đang đợc sử dụng
phổ biến, đặc biệt là các nớc có nền kinh tế phát triển vì đây là kênh rất linh hoạt.
3. Kênh phát hành tiền thông qua ngân sách nhà nớc.
Trong quá trình hoạt động thu chi của ngân sách, thông thờng thu có tính
chất thời vụ mà chi thì diễn ra thờng xuyên, do đó tại một thời điểm ngân sách có
thể bị thiếu vốn ngắn hạn. Để đáp ứng nhu cầu chi, đợc sự đồng ý của chính phủ,
Quốc hội, NHTW tạm ứng cho ngân sách theo quy định của chính phủ bằng nhiều
hình thức đẻ xử lý thiếu hụt. Nh vậy NHTW đã cung ứng một khối lợng tiền cho
ngân sách chi tiêu. Điều đó có nghĩa là NHTW đã phát hành tiền thông qua kênh
ngân sách.
4. Phát hành tiền thông qua kênh ngoại hối.
Khi NHTW thực hiện mua ngoại hối trên thị trờng hối đoái, đây cũng là
một kênh phát hành tiền. Khi NHTW mua ngoại tệ làm dự trữ ngoại tệ của NHTW
tăng, đồng thời một lợng tiền cũng đợc đa vào lu thông qua việc thanh toán tiền
cho các tổ chức cá nhân bán ngoại tệ cho NHTW . Ngợc lại khi NHTW bánngoại
tệ, dự trữ ngoại tệ của NHTW giảm, tiền trung ơng cũng giảm.