BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO
TRƯỜNG ðẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI
VŨ THU THỦY
GIẢI PHÁP THÚC ðẨY CÔNG TÁC THU BHXH
BẮT BUỘC TẠI QUẬN LONG BIÊN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
LUẬN VĂN THẠC SĨ
HÀ NỘI – 2013
BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO
TRƯỜNG ðẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI
VŨ THU THỦY
GIẢI PHÁP THÚC ðẨY CÔNG TÁC THU BHXH
BẮT BUỘC TẠI QUẬN LONG BIÊN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
CHUYÊN NGÀNH
MÃ SỐ
: QUẢN TRỊ KINH DOANH
: 60.34.01.02
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
TS. PHẠM THỊ MINH NGUYỆT
HÀ NỘI – 2013
phê bình, ñóng góp của các nhà khoa học và bạn ñọc ñể ñề tài ñược hoàn
thiện hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày ..... tháng .... năm 2013
Tác giả luận văn
Vũ Thu Thủy
Trường ðại Học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế
ii
MỤC LỤC
Lời cam ñoan
i
Lời cảm ơn
ii
Mục lục
iii
Danh mục các chữ viết tắt
vi
Mục tiêu cụ thể
2
1.3
ðối tượng và phạm vi nghiên cứu
2
1.3.1
ðối tượng nghiên cứu:
2
1.3.2
Phạm vi nghiên cứu
2
2
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BHXH & CÔNG TÁC
THU BHXH BẮT BUỘC
4
2.1
ðối tượng tham gia BHXH
11
2.2
ðặc ñiểm của quỹ BHXH bắt buộc
12
2.3
Nguồn hình thành quỹ BHXH bắt buộc
15
2.3.1
Từ phía người tham gia BHXH bao gồm:
15
2.3.2
Từ phía nhà nước
16
2.3.3
Nhân tố ảnh hưởng ñến thu và quản lý thu BHXH bắt buộc
22
2.4.4
Kinh nghiệm quản lý thu BHXH trên thế giới và Việt Nam
25
3
ðẶC ðIỂM BẢO HIỂM XÃ HỘI QUẬN LONG BIÊN, TP HÀ
NỘI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
30
3.1
Giới thiệu về BHXH Quận Long Biên
30
3.3.1
Sự ra ñời của Bảo hiểm xã hội Quận Long Biên
30
3.3.2
Phương pháp xử lý số liệu
37
3.3.3
Phương pháp phân tích số liệu
37
3.3.4
Các tiêu chí sử dụng trong nghiên cứu
38
4
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
39
4.1
Thực trạng công tác thu BHXH bắt buộc tại quận Long Biên
39
4.1.1
Tình hình nợ dọng BHXH bắt buộc
52
4.1.7
Tình hình truy thu nợ ñọng
54
4.1.8
Công tác kiểm tra tình hình tham gia BHXH
57
4.1.9
Nội dung công tác lập báo cáo tình hình thu BHXH
61
Trường ðại Học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế
iv
4.2
Từ phía doanh nghiệp
65
4.3.3
Từ phía người lao ñộng
66
4.3.4
Chính sách của nhà nước
67
4.4
Một số giải pháp nhằm thúc ñẩy công tác thu BHXH bắt buộc tại
quận Long Biên
69
4.4.1
Quản lý ñối tượng tham gia theo hệ thống
69
4.4.7
Nâng cao ý thức trách nhiệm và thái ñộ phục vụ của nhân viên
ngành BHXH
79
5
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
81
5
Kết luận
81
5.2
Kiến nghị
82
TÀI LIỆU THAM KHẢO
84
ASXH
An sinh xã hội
BHXH
Bảo hiểm xã hội
BHYT
Bảo hiểm y tế
Lð
Lao ñộng
SDLð
Sử dụng lao ñộng
NSNN
Ngân sách Nhà nước
TM
Thương mại
CP
LðTB – XH
Lao ñộng - Thương binh và Xã hội
TTHC
Thủ tục hành chính
DN
Doanh nghiệp
HCSN
Hành chính sự nghiệp
Trường ðại Học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế
vi
DANH MỤC BẢNG
STT
Tên bảng
Trang
3.1
4.1
Tình hình ñơn vị tham gia BHXH bắt buộc tại quận Long Biên
(2010 - 2012)
4.2
Tình hình lao ñộng tham gia BHXH bắt buộc tại quận Long Biên
(2010 - 2012)
4.3
43
Tình hình thu BHXH bắt buộc tại quận Long Biên (2010 2012)
4.4
40
45
Kết quả thực hiện thu BHXH bắt buộc tại quận qua 3 năm
(2010 - 2012)
47
4.5
Tổng hợp mức tiền lương ñóng BHXH từ năm 2010 – 2012
vii
1. LỜI MỞ ðẦU
1.1. Tính cấp thiết của ñề tài
Như mọi quốc gia trên thế giới, BHXH Việt Nam trong những năm qua
ñược xem là một trong những chính sách rất lớn của Nhà nước, luôn ñược sự
quan tâm và chỉ ñạo kịp thời của ðảng và Nhà nước; ñiều này có thể dễ dàng lý
giải bởi BHXH không chỉ liên quan ñến hàng triệu lao ñộng mà còn bởi nó có ý
nghĩa rất lớn ñối người lao ñộng nhằm ñảm bảo về mặt vật chất và về mặt tinh
thần cho họ và gia ñình khi người lao ñộng tạm thời hoặc vĩnh viễn mất khả
năng lao ñộng, mất việc làm. Trong ñiều kiện nền kinh tế luôn luôn thay ñổi và
ngày càng phát triển ở mức ñộ cao hơn thì việc thực hiện tốt chính sách BHXH
còn ñảm bảo sự công bằng giữa những người lao ñộng trong xã hội.
Công tác thu BHXH là khâu ñầu tiên và có ý nghĩa quyết ñịnh ñối với
toàn bộ hoạt ñộng của hệ thống BHXH và quyết ñịnh toàn sự thành bại của
ngành BHXH Việt Nam bởi vì có thu ñúng, thu ñủ thì người lao ñộng mới
ñược chi trả và hưởng chế ñộ BHXH một cách nhanh chóng, kịp thời khi có
rủi ro xảy ra.
Qua thời gian ra ñời, tồn tại và phát triển, công tác thu BHXH bắt buộc
của BHXH quận Long Biên ñã ñạt ñược nhiều thành tựu như: số ñơn vị tham
gia ngày càng tăng, tỷ lệ nợ ñọng giảm,…. Tuy nhiên thực tế là trong quá
trình hoạt ñộng vẫn còn những mặt tồn tại và hạn chế như: nhiều ñơn vị vẫn
còn lợi dụng kẽ hở của pháp luật ñể trốn ñóng BHXH, chưa khai thác hết lực
lượng lao ñộng….ðiều này ñã làm cho hiệu quả của công tác thu BHXH bắt
buộc tại quận Long Biên chưa cao, ảnh hưởng ñến quyền lợi của người lao
ñộng và làm ảnh hưởng ñến nguồn thu quỹ BHXH.
Nhận thấy những tồn tại trên và ñể giải quyết tốt vấn ñề trên ñảm bảo
nguồn quỹ chi trả các chế ñộ BHXH cho các ñối tượng ñược hưởng trợ cấp
1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
* Phạm vi nội dung
- Tập trung nghiên cứu thực trạng công tác thu BHXH bắt buộc của các
ñơn vị ñóng trên ñịa bàn quận Long Biên.
* Phạm vi thời gian
Tài liệu sử dụng trong nghiên cứu: số liệu về công tác thu trên ñịa bàn từ
năm 2010 ñến năm 2012.
Trường ðại Học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế
2
Thời gian thực hiện ñề tài: Thời gian nghiên cứu từ tháng 4/2012 ñến
tháng 05/2013.
* Phạm vi không gian: ðề tài ñược nghiên cứu trên ñịa bàn Quận Long
Biên, TP Hà Nội.
Trường ðại Học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế
3
2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BHXH & CÔNG
TÁC THU BHXH BẮT BUỘC
2.1. Lý luận chung về BHXH
2.1.1. Khái niệm và phân loại
2.1.1.1. Khái niệm
Hiện nay hầu hết các quốc gia trên thế giới ñều coi BHXH là bộ phận
một bộ phận những người lao ñộng nào ñó.
Cũng từ khái niệm trên ta thấy quỹ BHXH là một quỹ tài chính ñộc lập, tập
trung, hạch toán ñộc lập với ngân sách nhà nước, ñược nhà nước hỗ trợ và bù
thiếu. Quỹ này ñược dùng ñể chi trả các trợ cấp cho các ñối tượng hưởng BHXH.
2.1.1.2. Phân loại bảo hiểm
a. Phân loại theo ñối tượng bảo hiểm
Căn cứ vào ñối tượng bảo hiểm thì toàn bộ các loại hình nghiệp vụ bảo
hiểm ñược chia thành 3 nhóm:
Bảo hiểm tài sản
Bảo hiểm con người
Bảo hiểm trách nhiệm dân sự
b. Phân loại theo kỹ thuật bảo hiểm
- Các loại bảo hiểm dựa trên kỹ thuật phân bổ
- Các loại bảo hiểm dựa trên kỹ thuật dồn tích
c. Phân loại theo tính chất của tiền bảo hiểm trả
- Các loại bảo hiểm có số tiền trả theo nguyên tắc bồi thường
- Các loại bảo hiểm có số tiền trả theo nguyên tắc khoán
d. Phân loại theo thời gian
- Bảo hiểm ngắn hạn
- Bảo hiểm dài hạn
e. Phân loại theo hình thức
- Bảo hiểm kinh doanh
- Bảo hiểm thương mại
- Bảo hiểm xã hội
- Bảo hiểm y tế
Trường ðại Học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế
5
Trường ðại Học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế
6
thông mà còn phải cụ thể hóa bằng hiện vật và nguồn vật chất cần thiết nhằm
nhanh chóng phục hồi sức khỏe, duy trì sức lao ñộng góp phần giảm bớt khó
khăn của bản thân và gia ñình khi có những hẫng hụt về thu nhập do ốm ñau,
tai nạn, mất việc hay lúc về già....Lúc này, tất cả những rủi ro ñó ñã trở thành
mối ñe dọa ñối với cuộc sống bình thường của người lao ñộng. Tình cảnh này
ñưa ñến hành ñộng tập thể phát huy truyền thống ñoàn kết, tương thân tương ái
của dân tộc ta ñồng thời cũng ñòi hỏi giới chủ, giới thợ và Nhà nước từng bước
can thiệp ñể duy trì lực lượng lao ñộng cho xã hội.
Khi nền kinh tế hàng hóa phát triển, việc thuê mướn lao ñộng trở nên
phổ biến thì mối quan hệ giữa người làm thuê và giới chủ cũng trở nên phức
tạp và rắc rối. Lúc ñầu, người chủ chỉ cam kết trả công lao ñộng, nhưng sau
ñó ñã phải cam kết cả việc bảo ñảm cho người lao ñộng có số thu nhập nhất
ñịnh ñể họ trang trải cho những nhu cầu thiết yếu nhất khi không may bị ốm
ñau, tai nạn… Trên thực tế, nhiều lúc các trường hợp trên không xảy ra và tất
nhiên người chủ không phải chi trả một ñồng nào. Nhưng cũng có những
trường hợp xảy ra dồn dập, buộc họ phải trả ra một khoản tiền lớn hơn mà họ
thực sự không muốn. Vì thế, mâu thuẫn chủ – thợ xuất hiện, giới thợ thì liên
kết với nhau ñấu tranh buộc giới chủ thực hiện các cam kết. Cuộc ñấu tranh
này diễn ra ngày một lớn hơn và có tác ñộng ñến nhiều mặt của ñời sống kinh
tế – xã hội. Bởi vậy, Nhà nước ñã phải ñứng ra can thiệp và ñiều hòa mâu
thuẫn ñó bằng cách buộc cả giới chủ và giới thợ phải ñóng góp một khoản
tiền nhất ñịnh hàng tháng ñã ñược tính toán chặt chẽ dựa trên cơ sở xác suất
rủi ro xảy ra với người làm thuê. Số tiền ñóng góp ñó ñã hình thành nên một
quỹ tiền tệ tập trung trên phạm vi toàn quốc gia, quỹ này còn ñược bổ sung từ
Ngân sách Nhà nước khi cần thiết khi gặp những biến cố bất lợi. Toàn bộ
con người như: Ốm ñau, tai nạn lao ñộng… hoặc cũng có thể là những
trường hợp xảy ra không hoàn toàn ngẫu nhiên như: Tuổi già, thai sản…
ðồng thời những biến cố ñó có thể xảy ra cả trong quá trình và ngoài quá
trình lao ñộng.
Bốn là, phần thu nhập của người lao ñộng bị giảm hoặc mất ñi khi gặp
phải các biến cố, rủi ro sẽ ñược bù ñắp hoặc thay thế từ một nguồn quỹ tiền tệ
tập trung ñược tích tụ lại. Nguồn quỹ này do các bên tham gia BHXH ñóng là
Trường ðại Học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế
8
chủ yếu, ngoài ra còn nhận ñược sự hỗ trợ một phần từ Nhà nước.
Năm là, mục tiêu của BHXH là nhằm thỏa mãn những nhu cầu thiết yếu
của người lao ñộng trong trường hợp họ bị giảm hoặc mất thu nhập, mất việc
làm. Những mục tiêu này ñã ñược tổ chức lao ñộng quốc tế cụ thể hóa như sau:
+ ðền bù cho người lao ñộng những khoản thu nhập bị mất ñể họ ñảm
bảo các nhu cầu thiết yếu của cuộc sống.
+ Chăm sóc sức khỏe và chống lại các loại bệnh tật.
+ Xây dựng ñiều kiện sống ñể ñáp ứng các nhu cầu của dân cư, các nhu
cầu ñặc biệt của người già, của người tàn tật và trẻ em.
Với những mục tiêu trên, BHXH ñã trở thành một trong những quyền
con người và ñược ðại hội ñồng Liên Hiệp Quốc thừa nhận và ghi vảo tuyên
ngôn nhân quyền ngày 10/12/1948 rằng: “Tất cả mọi người với tư cách là
thành viên của xã hội ñều có quyền hưởng BHXH, quyền ñó ñược ñặt cơ sở
trên sự thỏa mãn các quyền về kinh tế, xã hội và văn hóa nhu cầu cho nhân
cách và sự tự do phát triển của con người”.
Tại nước ta, BHXH là một bộ phận quan trọng trong chính sách bảo ñảm
an sinh xã hội.
03/2007/TT-BLðTBXH ngày 30/01/2007 của Bộ LðTB & XH bao gồm:
1. Cán bộ, công chức, viên chức theo quy ñịnh của pháp luật về cán bộ,
công chức.
2. Người lao ñộng làm việc theo hợp ñồng lao ñộng không xác ñịnh thời
hạn, hợp ñồng lao ñộng có thời hạn từ ñủ 3 tháng trở lên theo quy ñịnh của
pháp luật về lao ñộng kể cả cán bộ quản lý, người lao ñộng làm việc trong
hợp tác xã, Liên hiệp hợp tác xã hưởng tiền công theo hợp ñồng lao ñộng từ
ñủ 3 tháng trở lên.
3. Người lao ñộng là công nhân quốc phòng, công nhân công an làm việc
trong các doanh nghiệp thuộc lực lượng vũ trang.
4. Người lao ñộng ñã tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc mà chưa nhận
bảo hiểm xã hội một lần trước khi ñi làm việc có thời hạn ở nước ngoài theo
quy ñịnh của pháp luật về người lao ñộng Việt Nam ñi làm việc ở nước ngoài
theo hợp ñồng, bao gồm các loại hợp ñồng sau ñây:
a) Hợp ñồng với tổ chức sự nghiệp, doanh nghiệp ñược phép hoạt ñộng
dịch vụ ñưa lao ñộng ñi làm việc ở nước ngoài, doanh nghiệp ñưa lao ñộng ñi
làm việc ở nước ngoài dưới hình thức thực tập, nâng cao tay nghề và doanh
nghiệp ñầu tư ra nước ngoài có ñưa lao ñộng ñi làm việc ở nước ngoài;
Trường ðại Học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế
11
b) Hợp ñồng với doanh nghiệp Việt Nam trúng thầu, nhận thầu, công
trình ở nước ngoài;
c) Hợp ñồng cá nhân.
Người sử dụng lao ñộng tham gia BHXH bắt buộc: ñược quy ñịnh cụ thể
tại ñiều 3 - Nghị ñịnh số 152/2006/Nð-CP ngày 22/12/2006 của Chính phủ và
thông tư số 03/2007/TT-BLðTBXH ngày 30/01/2007 của Bộ LðTB & XH
gia tạo nên một quỹ tiền tệ của Nhà nước và phân phối sử dụng quỹ ñó ñể
trang trải các chi phí bộ máy Nhà nước và thực hiện chức năng kinh tế –
chính trị xã hội theo kế hoạch của Nhà nước.
Ngân sách Nhà nước và quỹ BHXH có mối quan hệ hữu cơ với nhau.
Về bản chất, hoạt ñộng của Ngân sách Nhà nước và của quỹ BHXH ñều
không nhằm mục ñích kinh doanh kiếm lời, quá trình hình thành và hoạt ñộng
của cả hai ñều ñược biểu hiện dưới hình thức tiền tệ. Việc thu – chi Ngân sách
Nhà nước cũng như của quỹ BHXH ñều ñược quy ñịnh bằng pháp luật và cơ
chế quản lý phải tuân theo nguyên tắc cân ñối giữa thu và chi …
Tuy nhiên, giữa Ngân sách Nhà nước và quỹ BHXH cũng có một số
ñiểm khác nhau cơ bản như: Ngân sách Nhà nước hình thành, tồn tại và phát
triển gắn liền với sự ra ñời, tồn tại và phát triển của Nhà nước và thực hiện
chức năng kinh tế xã hội của Nhà nước. Còn quỹ BHXH hình thành, tồn tại và
phát triển gắn liền với sự phát triển của kinh tế hàng hóa với các mối quan hệ
thuê mướn người lao ñộng. ðiểm khác nhau nữa là, quan hệ phân phối của
Ngân sách Nhà nước mang tính pháp lý cao và dựa vào quyền lực chính trị,
kinh tế của Nhà nước, quan hệ phân phối này mang tính hoàn trả và phản ánh
lợi ích của xã hội, lợi ích quốc gia. Trong khi ñó, quan hệ phân phối của quỹ
BHXH có tính pháp lý thấp hơn và mối quan hệ phân phối này phản ánh lợi
ích của các bên tham gia BHXH trước, sau ñó mới ñến lợi ích xã hội.
Quỹ BHXH bắt buộc có các ñặc ñiểm chủ yếu như sau:
Một là, mục ñích của quỹ là ñảm bảo ổn ñịnh cuộc sống cho người lao
ñộng và gia ñình của họ khi họ gặp phải các biến cố rủi ro làm giảm hoặc mất
thu nhập. Nguyên tắc của quỹ là cân bằng thu – chi. Quỹ hoạt ñộng không vì
mục tiêu lợi nhuân.
Hai là, phân phối quỹ BHXH bắt buộc vừa mang tính chất hoàn trả vừa
Trường ðại Học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế
13
với nhau và ñều chịu sự chi phối của pháp luật Nhà nước.
Trường ðại Học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế
14
Năm là, sự hình thành, tồn tại và phát triển quỹ BHXH bắt buộc phụ thuộc
vào trình ñộ phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia và phụ thuộc và ñiều kiện
lịch sử trong từng thời kì nhất ñịnh của ñất nước. Một ñất nước có nền kinh tế – xã
hội càng phát triển thì càng có ñiều kiện thực hiện ñầy ñủ các chế ñộ BHXH và
nhu cầu thỏa mãn về BHXH của người lao ñộng sẽ ñược nâng cao hơn. ðồng thời
khi ñó, người lao ñộng và người sử dụng lao ñộng sẽ có thu nhập cao hơn, do
vậy, họ càng có ñiều kiện ñể tham gia và ñóng góp vào quỹ BHXH.
2.3. Nguồn hình thành quỹ BHXH bắt buộc
Quỹ BHXH bắt buộc là quỹ tiền tệ tập trung nằm ngoài NSNN bởi vậy
nó có tính ñộc lập rất cao. Ta có thể thấy rằng cơ chế hình thành quỹ BHXH
bắt buộc thể hiện rõ mối quan hệ 3 bên: người lao ñộng, người sử dụng lao
ñộng và Nhà nước. Người lao ñộng ñóng góp một phần ñể tự bảo hiểm cho
mình vừa thể hiện sự tự gánh chịu khi rủi ro xảy ra, vừa có ý nghĩa ràng
buộc nghĩa vụ và quyền lợi một cách chặt chẽ. Người sử dụng lao ñộng ñóng
góp BHXH cho người lao ñộng mình sử dụng sẽ tránh ñược thiệt hại kinh tế
do phải chi ra một khoản tiền lớn khi rủi ro xảy ra với người lao ñộng, ngoài
ra còn tạo ñược mối quan hệ tốt ñẹp giữa người sử dụng lao ñộng và người
lao ñộng. Trên thực tế mối quan hệ chủ thợ trong BHXH là mối quan hệ lợi
ích nên khó tránh khỏi những mâu thuẫn. Do ñó, sự tham gia ñóng góp của
Nhà nước là không thể thiếu ñược. Nhà nước ñưa ra những luật lệ là những
chuẩn mực pháp lý buộc người lao ñộng và người sử dụng lao ñộng tuân
theo, qua ñó những mâu thuẫn có cở sở ñể giải quyết. Không những thế, nhà
mức tiền lương, tiền công tháng ñóng bảo hiểm xã hội;
+ Từ tháng 01 năm 2010 ñến tháng 12 năm 2011 mức ñóng bằng 6%
mức tiền lương, tiền công tháng ñóng bảo hiểm xã hội;
+ Từ tháng 01 năm 2012 ñến tháng 12 năm 2013 mức ñóng bằng 7%
mức tiền lương, tiền công tháng ñóng bảo hiểm xã hội;
+ Từ tháng 01 năm 2014 trở ñi: mức ñóng bằng 8% mức tiền lương, tiền
công tháng ñóng bảo hiểm xã hội.
2.3.2. Từ phía nhà nước
Nhà nước ñóng góp và hỗ trợ thêm ñể ñảm bảo thực hiện các chế ñộ
ñối với người lao ñộng dưới các hình thức:
- Bù thiếu
- Cấp kinh phí vào quỹ BHXH bắt buộc ñể BHXH Việt Nam chi trả
lương hưu, trợ cấp BHXH cho người hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH trước
ngày 01 tháng 01 năm 1995.
- Tài trợ hoàn toàn cho một hoặc một vài chế ñộ như ñối tượng chính
Trường ðại Học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế
16
Copyright: Tài liệu đại học ©