TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN
----------
NGUYỄN THỊ THANH LOAN
NGHỆ THUẬT MIÊU TẢ TÂM LÝ
NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT
"GIA ĐÌNH" CỦA KHÁI HƯNG
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
HÀ NỘI - 2011
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN
----------
NGUYỄN THỊ THANH LOAN
NGHỆ THUẬT MIÊU TẢ TÂM LÝ
NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT
"GIA ĐÌNH" CỦA KHÁI HƯNG
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
Người hướng dẫn khoa học
Th.S THÀNH ĐỨC BẢO THẮNG
HÀ NỘI - 2011
Trang
MỞ ĐẦU .................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ................................................................................... 1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ..................................................................... 3
2.1. Trước Cách mạng tháng 8/1945 .......................................................... 3
2.2. Sau Cách mạng tháng 8/1945.............................................................. 4
2.2.1. Ở miền Bắc trước năm 1975 ............................................................ 4
2.2.2. Ở miền Nam trước năm 1975 ........................................................... 6
2.3. Từ sau đổi mới năm 1986 đến nay ...................................................... 7
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ........................................................ 8
4. Đối tượng nghiên cứu ............................................................................ 9
5. Phạm vi nghiên cứu ............................................................................... 9
6. Phương pháp nghiên cứu........................................................................ 9
7. Đóng góp của khóa luận......................................................................... 9
8. Bố cục của khóa luận ............................................................................. 10
NỘI DUNG.................................................................................... 11
Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG.................................................. 11
1.1. Tác giả Khái Hưng.............................................................................. 11
1.1.1. Cuộc đời .......................................................................................... 11
1.1.2. Sự nghiệp sáng tác ........................................................................... 12
1.2. Nhân vật và ý nghĩa của việc miêu tả tâm lý nhân vật......................... 15
1.2.1. Khái niệm nhân vật .......................................................................... 15
1.2.2. Vai trò của việc miêu tả tâm lý nhân vật .......................................... 16
Chương 2: MÊU TẢ TÂM LÝ NHÂN VẬT QUA NGOẠI HÌNH, HÀNH
ĐỘNG VÀ THIÊN NHIÊN ....................................................................... 20
2.1. Tạo dựng tình huống xung đột tâm lý ................................................. 17
2.1.1. Tình huống xung đột giữa hai thế hệ cũ và mới trong gia đình phong
của mình – hoàn tất quá trình hiện đại hóa. Quá trình hiện đại hóa ấy có sự
đóng góp của rất nhiều trào lưu, khuynh hướng và các tổ chức văn học. Trong
đó, trào lưu văn học lãng mạng bắt đầu với nhóm Tự lực văn đoàn và phong
trào “Thơ mới” đã góp một tiếng nói rất quan trọng vào sự cách tân nền văn
học nước nhà.
Đến nay phong trào “Thơ mới” đã chiếm được vị trí khá vững vàng
trên văn đàn ngôn luận. Còn “Tự lực văn đoàn là một món nợ tinh thần cần
phải được thanh toán và là một vấn đề văn học sử chưa được giải quyết triệt
để” [15, 520]. Thời gian không chỉ phủ một lớp bụi mờ mà chắc chắn sẽ định
lại giá trị của những tác phẩm đó, bởi trong khoảng trên dưới mười năm, Tự
lực văn đoàn đã có công lớn trong việc đổi mới nền văn học, góp phần quan
trọng vào việc xây dựng một nền văn học hiện đại. Các công trình nghiên cứu
về Tự lực văn đoàn lần lượt xuất hiện:“Tự lực văn đoàn” của giáo sư Phan
Cự Đệ, các luận án tiến sĩ của Trịnh Hồ Khoa, Lê Thị Dục Tú…cùng nhiều
công trình nghiên cứu khác có thể xem là một bước tiến mới trong cách nhìn
nhận, đánh giá văn chương Tự lực văn đoàn. Khi nghiên cứu về đối tượng
này chúng tôi muốn tìm ra “những hạt ngọc ẩn giấu dưới lớp bụi thời gian”,
tìm kiếm những mạch tinh thần mới của văn chương Tự lực văn đoàn.
Tác phẩm của Tự lực văn đoàn bao gồm nhiều thể loại như: kịch, thơ,
văn xuôi… nhưng tiểu thuyết là thể loại được nhiều người nhắc đến hơn cả.
Trong cuốn “Tiểu thuyết Việt Nam hiện đại”, tác giả Phan Cự Đệ đã đánh giá:
“Tiểu thuyết Tự lực văn đoàn vào loại bán chạy nhất lúc bấy giờ”, và khẳng
định “công lao chủ yếu của Nhất Linh và Khái Hưng là đã có đóng góp trong
việc xây dựng một nền tiểu thuyết hiện đại” [15, 51 – 82]. Tự lực văn đoàn là
sự đóng góp của rất nhiều cây bút, trong đó Khái Hưng được đánh giá là ngôi
sao sáng nhất, là cây bút trụ cột. Với sự già dặn về nghệ thuật và dồi dào về
năng lực sáng tác, Khái Hưng đã để lại một văn nghiệp vừa phong phú, vừa đa
dạng. Với hàng chục cuốn tiểu thuyết, truyện ngắn và kịch đã tạo được sự mến
mạch thi ca có tinh thần dân tộc, tình cảm nhân đạo, giàu cảm xúc với cái đẹp
của thiên nhiên, tạo vật… “Thơ mới” đã góp phần quan trọng đưa thơ ca vào
quỹ đạo của thời kỳ hiện đại. Từ đó nhìn lại Tự lực văn đoàn cũng cần có sự
đánh giá đúng đắn và ghi nhận những đóng góp của trào lưu văn học này. Thời
gian đã đủ lắng, những cơn sóng của thời cuộc chính trị đã dịu xuống, tác phẩm
của Tự lực văn đoàn được nghiên cứu theo xu hướng khách quan, dân chủ và
cởi mở hơn.
Ngược dòng thời gian, lật lại những công trình nghiên cứu trước đây về
tiểu thuyết “Gia đình”, chúng ta sẽ thấy những ý kiến không đồng nhất, thậm
chí còn đối lập nhau. Tổng hợp lại những công trình nghiên cứu ấy, có thể thấy
việc đánh giá về tiểu thuyết “Gia đình” của Khái Hưng rất phức tạp, diễn ra
theo ba thời kỳ sau:
2.1. Trước Cách mạng tháng Tám năm 1945
Tiểu thuyết “Gia đình” được Khái Hưng viết năm 1936 và được công bố
trên báo “Ngày nay” năm 1937. Dưới đây là những ý kiến đánh giá về tác
phẩm này trước năm 1945.
Trong cuốn “Khái Hưng nhà tiểu thuyết xuất sắc”, Trương Chính đã
đánh giá cao tác phẩm “Gia đình” về nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật “Ông
Khái Hưng, tác giả Gia đình, khác hẳn ông Khái Hưng, tác giả Hồn bướm mơ
tiên hoặc Trống mái. Ông đã thiết thực hơn trước; và hơn trước, ông giải phẫu
tâm lý nhân vật trong truyện một cách công phu. Không còn những câu văn
bóng bẩy, nhẹ nhàng vì quá trau chuốt, những cảnh tình tứ nên thơ. Không còn
những tình tiết tốt đẹp, cao thượng. Ở đây là Người với tất cả những cái nhỏ
nhen, tinh quái của Người. Tôi chưa từng thấy nhà văn nào trong văn học Việt
Nam, một nhà văn, kể cả Nhất Linh, đã tả người đàn bà một cách xác đáng như
Khái Hưng… Sự sắp đặt và cách kết cấu trong Gia đình không để ta chê trách
được ở chỗ nào cả… Nghệ thuật của Khái Hưng mỗi ngày một lão luyện trông
thấy. Gia đình có thể được xem như một tác phẩm không tì vết” [16, 302 – 304
hệ với phong kiến bởi nhân vật Hạc và Bảo trong Gia đình là chủ ấp tức xuất
thân từ tầng lớp áp bức bóc lột vừa theo kiểu phong kiến vừa theo kiểu tư sản
nhưng lại khoác áo nhân từ”. Ông cũng nhận xét: “Khái Hưng chỉ am hiểu
chính sách lớn của thực dân phong kiến, những hoạt động xã hội của bọn tai to
mặt lớn, của giới tư sản và giới trí thức mang tính chất công khai, ngoài ra
không biết gì những hoạt động cách mạng của Đảng cộng sản Đông dương,
những cuộc đấu tranh bí mật của quần chúng cần lao ấy mang tính chất và tinh
thần vô sản. Ngay cả việc Khái Hưng phản ánh cuộc sống giới quan trường.
Phong trào cải lương xã hội, sinh hoạt và tâm lí của quan lại phong kiến tâm
trạng của trí thức, tư sản và tiểu tư sản thành thị, tính tình và phong cách của
phụ nữ thuộc tầng lớp trên cũng có sự lệch lạc [4, 266 – 268].
Vũ Đức Phúc và Nguyễn Đức Đàn nhận định về tiểu thuyết“Gia đình”:
“Chủ nghĩa cải lương biểu hiện rõ nhất trong Gia đình, ở đây tác giả muốn địa
chủ vừa có học lại vừa rộng rãi, muốn cải thiện đời sống cho dân nghèo đồng
thời vẫn sống một cách trang trọng” [19, 87].
Khuynh hướng phủ nhận Khái Hưng nói chung và “Gia đình” nói riêng
ở miền Bắc kéo dài đến những năm sau 1975, tuy cách nói bớt gay gắt hơn
trước nhưng có thể thấy những năm này được xem là thời kỳ thăng trầm nhất
của Khái Hưng và Tự lực văn đoàn.
2.2.2. Ở miền Nam trước năm 1975
Việc tiếp cận tiểu thuyết của Khái Hưng trong đó có tiểu thuyết “Gia
Đình” nói riêng có xu hướng thiên về nghệ thuật. Có thể kể đến các công trình
đề cập hoặc đi sâu nghiên cứu tiểu thuyết Khái Hưng như: “Bình giảng về Tự
lực văn đoàn” (Nguyễn Văn Xung – 1958), “Khảo luận về Khái Hưng” (Lê
Hữu Mục – 1960), “Việt Nam văn học sử giản ước tân biên” (tập 3 của Phạm
Thế Ngũ – 1960), “Phê bình văn học thế hệ” (tập 2 của Thanh Lãng – 1972)…
Nhìn chung, các nhà nghiên cứu ở miền Nam trước 1975 có xu hướng đề cao
Khái Hưng như là một nhà cách tân nghệ thuật song các ý kiến ấy vẫn chưa
ra đời.
2.3. Từ sau đổi mới 1986 đến nay
Dưới ánh sáng của Đại Hội Đảng VI, với tư tưởng đổi mới mọi lĩnh vực
trong cuộc sống và nghệ thuật trong đó có văn học thì những đóng góp của Tự
lực văn đoàn nói chung và tiểu thuyết đã được nhìn nhận lại một cách toàn diện
và thỏa đáng hơn. Sau thời kì đổi mới, tiểu thuyết “Gia đình” đã được các nhà
nghiên cứu đánh giá như sau:
Vu Gia nhận định về tình hình cũ: “Qua tiểu thuyết Gia đình hầu hết các
cây bút ở miền Bắc xã hội chủ nghĩa và những cây bút ở miền Nam trước 1975
chưa thể định vị: Khái Hưng, ông là ai ?” [8, 15]. Từ đó Vu Gia nhận định tình
hình mới: “Đến nay hầu hết các tác phẩm, nhất là tiểu thuyết của Khái Hưng
trong đó có Gia đình của dòng văn học lãng mạn của thời kỳ này nói chung
được các nhà xuất bản từ Trung ương đến địa phương in lại khá đầy đủ. Vì vậy
theo chúng tôi việc “Đãi cát tìm vàng” trong kho tàng văn học quá khứ là một
việc nên làm. Bởi “Ôn cố tri tân” không những là hệ tư tưởng phương Đông mà
còn là một phần bản sắc văn hóa dân tộc” [8, 15].
Trong không khí đổi mới đó, Hà Minh Đức đã đưa ra những nhận định
thỏa đáng hơn về dòng văn học lãng mạn 1930 – 1945. Ông cho rằng: Ở thời
kỳ mặt trận dân chủ, văn học lãng mạn đã có xu hướng trở về với những vấn đề
của cuộc sống. Đặc biệt khi bàn về tác phẩm “Gia đình”, ông đề cao khuynh
hướng xã hội và nghệ thuật của tác giả và khẳng định: Khái Hưng là cây bút
xuất sắc của Tự lực văn đoàn “Khái Hưng đã tạo cho tác phẩm Gia đình không
khí chân thực, Gia đình là một trong những tác phẩm tiêu biểu mà vẫn được
xem là một cuốn sách mang đậm nét phong cách” [10, 9].
Nhìn chung việc nghiên cứu tác phẩm “Gia đình” được nhìn nhận theo
những hướng khác nhau nhưng chúng ta có thể khẳng định rằng chưa có sự
nhất quán của nhà nghiên cứu về tiểu thuyết này.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
7. Đóng góp của khóa luận
Về mặt khoa học: Trên cơ sở tìm hiểu, phát hiện những giá trị đặc sắc
trong nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật trong tiểu thuyết “Gia đình” của Khái
Hưng nhằm khẳng định tài năng, những đóng góp của Khái Hưng đối với thể
loại tiểu thuyết và vị trí của ông trong nền văn học Việt Nam hiện đại.
Về mặt thực tiễn: Những kết quả mà khóa luận thu được có thể bổ sung
cách nhìn đối với tác phẩm “Gia đình” nói riêng và với nhà văn Khái Hưng nói
chung. Đồng thời, khóa luận có thể bổ sung tài liệu tham khảo, nghiên cứu về
Khái Hưng và một phần nào đó cho việc nghiên cứu về dòng văn học giai đoạn
1930 – 1945.
8. Bố cục của khóa luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục và tài liệu tham khảo, khóa luận
được chia làm ba chương chính:
– Chương 1: Những vấn đề chung.
– Chương 2: Miêu tả tâm lý nhân vật qua ngoại hình, hành động và
thiên nhiên.
– Chương 3: Miêu tả tâm lý nhân vật qua ngôn ngữ.
NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
1.1. Tác giả Khái Hưng
1.1.1. Cuộc đời
Khái Hưng (hay Nhị Linh) tên thật là Trần Khánh Giư, sinh năm 1896.
Bút danh của ông được ghép từ các chữ cái của tên Khánh Giư. Tên khai sinh
vốn là Trần Giư. Khi đỗ tú tài ông không muốn làm công chức nên về Ninh
Giang mở đại lý bán dầu hỏa nhưng thường bị viên quan thực dân nghi ngờ và
gây phiền phức. Vì vậy ông đệm thêm chữ “Khánh” để giống vị tướng Trần
Khánh Dư thời Trần thất thế phải bán than, còn ông thất thế phải đi bán dầu
thực dân Pháp bắt giam. Sau ngày Nhật đảo chính Pháp (3/1945), Khái Hưng
được tự do, đã cùng Hoàng Đạo, Nguyễn Tường Bách ra báo “Ngày nay kỷ
nguyên mới” ủng hộ chính quyền tay sai của Nhật.
Sau tổng khởi nghĩa tháng Tám, Khái Hưng có một loạt bài báo, truyện
ngắn, kịch ngắn trên các báo của Việt Nam Quốc dân Đảng song không có tác
phẩm nào xuất sắc. Từ một nhà văn có khuynh hướng tư sản cấp tiến, về sau
các sáng tác của ông dần đi ngược lại với xu thế chung của lịch sử. Ông mất
năm 1947 tại Xuân Trường, Nam Định.
Mặc dù giai đoạn cuối đời, Khái Hưng đã có sự lựa chọn sai lầm khi đi
ngược lại với xu thế chung của lịch sử nhưng chúng ta không thể phủ nhận
những đóng góp quan trọng của ông vào sự đổi mới của thể loại thuyết hiện đại
nói riêng và sự phát triển của nền văn học Việt Nam hiện đại nói chung.
1.2.2. Sự nghiệp sáng tác
Đến với văn chương trong khoảng mười năm, Khái Hưng đã để lại một
số lượng tác phẩm rất lớn bao gồm nhiều thể loại. Nguyễn Hoành Khung trong
lời giới thiệu của bộ văn xuôi Việt Nam 1930 – 1945, đã nhận định Khái Hưng
“xứng đáng được gọi là cây bút dồi dào, tài hoa hơn cả của nhóm Tự lực văn
đoàn”.
Tiểu thuyết: “Hồn bướm mơ tiên”(1933), “Gánh hàng hoa” (viết
chung với Nhất Linh năm1934), “Nửa chừng xuân” (1934), “Tiêu sơn tráng
sĩ”(1934), “Đời mưa gió” (viết chung với Nhất Linh năm 1934), “Trống mái”
(1936), “Gia đình” (1936), “Thoát ly” (1937), “Thừa tự” (1938), “Đẹp”
(1939), “Thanh Đức”, “Băn khoăn” (1943).
Truyện ngắn: “Anh phải sống” (viết chung với Nhất Linh năm 1943),
“Dọc đường gió bụi” (1936), “Tiếng suối reo” (1937), “Đợi chờ” (1939),
“Cái ấm đất” (1940), “Đội mũ lệch” (1941), “Cái ve” (1944).
Kịch: “Tục lụy” (1937), “Cóc tía” (1940), “Đồng bệnh” (1942). Ngoài
ra còn những vở hài kịch ngắn đăng trên báo “Phong hóa” và “Ngày nay”.
Nhìn về mặt tổng thể, những sáng tác của Khái Hưng về cơ bản tập
trung trong một khuynh hướng, đó là khuynh hướng lãng mạn. Nhưng trong
những sáng tác ấy lại có sự gặp gỡ của nhiều yếu tố, khuynh hướng khác nhau:
khuynh hướng hiện thực (đa số ở những truyện ngắn và tiểu thuyết phong tục,
như: Gia đình, Thoát ly, Thừa tự), khuynh hướng cải lương tư sản, khuynh
hướng cách mạng, khuynh hướng suy đồi… Những khuynh hướng này có một
quá trình thẩm thấu rất tự nhiên cho nên để tách bạch và lý giải một cách rạch
ròi là việc làm không đơn giản. Ta cũng bắt gặp tương tự ở Nguyễn Công Hoan
– nhà văn hiện thực với những tác phẩm lãng mạn (Thanh đạm, Tắt lửa lòng,
Lá ngọc cành vàng…) hay nhà văn Lan Khai lại “lấn sân” sang “địa hạt” của
tiểu thuyết hiện thực phê phán bằng một tác phẩm khá thành công (Lầm
than)… Nhà văn Khái Hưng không có những bước nhảy vọt đột ngột như thế
nhưng trong những sáng tác của ông nhất là trong tiểu thuyết, đã có sự vận
động rõ rệt của các khuynh hướng. Ban đầu ông đi từ tiểu thuyết lý tưởng (Hồn
bướm mơ tiên, Nửa chừng xuân…) đến tiểu thuyết phong tục (Gia đình, Thừa
tự, Thoát ly) và cuối cùng là tiểu thuyết tâm lý (Hạnh, Đẹp, Những ngày vui…)
nhưng sự phân định như trên vẫn chưa phải là tuyệt đối. Nội dung trong các tác
phẩm của Khái Hưng lúc đậm, lúc nhạt thường pha trộn những khuynh hướng
khác nhau. Chính sự phức tạp và đa dạng này là một trong những nguyên nhân
khiến người ta khó có thể định giá tác phẩm của Khái Hưng.
Như vậy trong khoảng mười năm sáng tác, Khái Hưng đã được ghi
nhận như cây bút hàng đầu của Tự lực văn đoàn, đặc biệt với những đóng góp
quan trọng trong thể loại tiểu thuyết.
1.2. Nhân vật và ý nghĩa của việc miêu tả tâm lý nhân
1.2.1. Khái niệm nhân vật
Theo “Từ điển thuật ngữ văn học” thì “Nhân vật văn học là một đơn vị
nghệ thuật đầy tính ước lệ, không thể đồng nhất nó với con người có thật trong
đời sống ngay cả khi tác giả xây dựng nhân vật với những nét rất gần với
Khái Hưng đã tạo dựng được sức sống nội tại cho chính nhân vật của
mình. Sự hiểu biết sâu sắc về đời sống của tầng lớp trung lưu cùng khả năng
quan sát tinh tế, một tâm hồn nhạy cảm và một năng lực biểu hiện rất tài hoa
thế giới nội tâm con người đã giúp Khái Hưng trở thành cây bút tiểu thuyết
xuất sắc của Tự lực văn đoàn.
Sức sống của nhân vật trong tiểu thuyết “Gia đình” được tạo nên bởi
chính chiều sâu trong nghệ thuật miêu tả tâm lý của Khái Hưng. Đọc “Gia
đình” chúng ta thấy nhà văn chú trọng đến những suy nghĩ và sự biến đổi bên
trong hơn là hình thức bên ngoài của nhân vật. Các nhân vật của ông sống
động, góc cạnh và rất hiện thực, như: Phụng, Nga… không còn lãng mạn, yêu
đời mà họ đã thực sự là những con người ngoài đời. Bởi họ bộc lộ những thói
xấu ăn sâu trong bản năng của người đàn bà: nhỏ nhen, đố kị, giả dối, chèn ép
nhau, làm cho nhau đau khổ một cách vô lý…Hay quan huyện Viết hiện lên là
một kẻ mưu mô, sảo quyệt với đủ món nghề “ăn tiền” lọc lõi trên chốn quan
trường mà độc giả vẫn có thể bắt gặp một con người như thế trong xã hội hôm
nay, đủ để thấy sức sống mạnh mẽ, mãnh liệt, lâu bền của những “đứa con tinh
thần” dưới một ngòi bút tiểu thuyết tài hoa.
Như vậy, Khái Hưng đã khiến cho người đọc say mê, yêu thích, đồng
cảm, hoặc căm ghét, oán trách, hờn giận… với những nhân vật mà tác giả tạo
dựng nên; thậm chí, có lúc nào đó người đọc cũng cảm thấy nhân vật tiểu
thuyết có chút gì đó giống bản thân mình, giống người đã gặp, đã quen. Đó
chính là sức sống nội tại mà Khái Hưng đã tạo nên cho chính nhân vật của
mình.
Miêu tả tâm lý không chỉ bộc lộ tâm lý, tính cách, số phận, giai cấp,
thời đại của nhân vật mà còn bộc lộ cả vốn sống, vốn hiểu biết của tác giả. Khái
Hưng – nhà tiểu thuyết xuất sắc của Tự lực văn đoàn – đã cung cấp cho độc
giả những tài liệu sống về con người cũ và thời đại cũ. Tiểu thuyết “Gia đình”
được xem là gần với văn học hiện thực, bởi trong tác phẩm Khái Hưng đã đặt
chế độ đại gia đình âm thầm rạn nứt.
Như vậy, Khái Hưng đã nhận thấy vai trò của nhân vật, nhất là hiểu rõ
tầm quan trọng của việc miêu tả tâm lý nhân vật trong tiểu thuyết, vì vậy tác
phẩm “Gia đình” đã tạo được một sức hút, sức sống và sức cảm mạnh mẽ tới
đông đảo bạn đọc xưa và nay. Điểm đáng chú ý nhất trong cuốn tiểu thuyết này
là sự am hiểu sâu sắc và miêu tả rất tinh tế, tài hoa quá trình diễn biến tâm lý
của nhân vật. Nội dung này sẽ được trình bày cụ thể trong chương 2 và 3 của
khóa luận. Quả thực Khái Hưng rất xứng đáng với biệt danh của một “nhà tiểu
thuyết có biệt tài”: đồng hành với việc tạo dựng được một bức tranh phong tục,
tập quán về cuộc sống sinh hoạt của người dân Việt Nam đầy giá trị là khả
năng “phân tách tâm lý, mổ xẻ tinh vi hình tượng con người… vào loại bất tử”.
CHƯƠNG 2: MÊU TẢ TÂM LÝ NHÂN VẬT QUA NGOẠI
HÌNH, HÀNH ĐỘNG VÀ THIÊN NHIÊN
Mỗi một nhà văn đều mang trong mình một quan niệm văn chương và
quan niệm đó sẽ chi phối rất lớn đến các sáng tác của họ. Khái Hưng quan niệm
đã là nhà văn phải thành thật “Thành thật là đức tính không có không được của
nhà văn” [12, 76] và nhà văn phải viết ra những cuốn sách phô diễn những cái
sâu kín nhất trong lòng: “Bao giờ nhà văn cũng chỉ ích kỉ, và chính nhờ về lòng
ích kỉ mà họ đã giúp cho nhân loại bằng cách đem phô diễn cái sâu kín, âm
thầm, băn khoăn…” [12, 75]. Vì vậy mà Khái Hưng lãng mạn nhưng tiểu
thuyết của ông vẫn có vẻ thực. Nhân vật ông sáng tạo đều rất sinh động, đặc
sắc và gần gũi với cuộc sống đời thường.
Nhà văn Khái Hưng đã rất chú ý đến những ý nghĩ, cử chỉ và sự biến
đổi bên trong của nhân vật hơn là hình thức bên ngoài. Ông phân biệt rõ các
động cơ khác nhau, có khi mâu thuẫn nhau của một hành động, và làm cho ta
thấy rõ được sự mâu thuẫn đó. Ông là một nhà văn quan sát kĩ và có một hiểu
biết sâu sắc về tâm lý con người. Tiểu thuyết của Khái Hưng đều được các nhà
là ở những nhân vật nữ, những bà lớn và những người mong ước thành bà lớn.
Chúng tôi sẽ đi phân tích việc miêu tả những xung đột tâm lý của nhà
văn Khái Hưng qua ba phương diện, đó là: Tình huống xung đột giữa hai thế hệ
cũ và mới trong gia đình phong kiến; tình huống xung đột giữa hai tuyến nhân
vật tốt và xấu, lương thiện và bất lương; tình huống xung đột giữa hai lớp thanh
niên mang tư tưởng cải cách và không cải cách.
2.1.1. Tình huống xung đột giữa hai thế hệ cũ và mới trong gia đình
phong kiến
Mâu thuẫn mở đầu và xuyên suốt tiểu thuyết “Gia đình” được bắt đầu
từ tâm lý hám danh, hám quyền. Tâm lý này ăn sâu trong suy nghĩ, thường trực
Copyright: Tài liệu đại học ©