PHẦN GIỚI THIỆU VỀ CHẾ
ĐỘ PHONG KIẾN
Tính giai cấp hay là quyền cai trị


Vai trò của nhà Vua trong
chế độ phong kiến Việt Nam


I. Thần dân Việt Nam trong các học
thuyết tư tưởng xưa cũ
• Liên quan trực tiếp đến việc xác lập nội hàm
“dân” ở Việt Nam là các học thuyết đóng vai trò
ý thức hệ chính trị của dân tộc như Phật giáo,
Lão giáo và Nho giáo.
• Nhìn chung, trong nền chính trị Đông Á và Việt
Nam, Nho giáo đã từng là hệ ý thức chính thống
có lịch sử lâu dài, chi phối đời sống chính trị
toàn xã hội.


I. Thần dân Việt Nam trong các học
thuyết tư tưởng xưa cũ
• Vậy nên tư tưởng về dân của Nho giáo dĩ
nhiên cũng là đối tượng quan trọng để
bàn xét, mà trong đó đại biểu là Khổng
Tử, Mạnh Tử.
• Ta hãy xem các vị triết gia cổ đại phương
Đông quan niệm thế nào về dân?



nghị” của ngôi vua.


• Tuy vậy, Khổng Tử không vì ngôi vua mà
hy sinh dân chúng.
• Ngược lại, chính Khổng Tử là người khơi
dậy ý tưởng “Ý dân là ý trời, dân muốn là
trời muốn”.
• Ngôi vua là chí tôn, nhưng “dân vô tín bất
lập”.
• Một khi dân đã mất hết lòng tin thì vua
không thể ở ngôi được nữa. (Lời Nhan Uyên
trong sách Luận Ngữ).


• Theo Khổng Tử và các học trò của ông,
dân là một thực thể hồn hậu, bí ẩn, nhưng
cũng thuần phác, nguyên sơ.
• Vậy nên người làm chính trị phải “chăn
dân, giáo dân, thân dân”, lại vừa phải thận
trọng đừng làm gì quá quắt với họ: “Xuất
môn như kiến đại tân, sử dân thừa đại tế”
(Ra cửa phải nghiêm trang như gặp khách
quí, sai khiến dân phải thận trọng như hành
một nghi lễ lớn).


• Sự khác biệt giữa Nho gia và Pháp gia căn
bản ở quan điểm đức trị và pháp trị.
• Trong thực tế ở Trung Quốc và Việt Nam,

• Có thể kết luận về các học thuyết của Nho
gia, Pháp gia là theo đó, dân chỉ có thể vui
buồn, ơn oán và mơ ước, chờ đợi vua
thánh, tôi hiền.
• Con người trong xã hội với tư cách là
“thần dân” của vua không có gì để mất,
không thấy mất nên cũng không biết đòi
gì, lấy gì để nói nhân đạo và dân chủ?


Lão
• Học thuyết Lão-Trang tuy có ý niệm chống
chuyên chế, chống cực quyền, nhưng lại
không nhằm tới một xã hội dân chủ mà lui
về với vỏ cá nhân siêu thoát, tách ra ngoài
xã hội để hòa nhập với thiên nhiên, vũ trụ.


Phật giáo
• Phật giáo có xây dựng những tiền đề lý
thuyết và trong hoạt động thực tiễn cũng có
nỗ lực hướng tới nguyên tắc công bằng, bình
đẳng, là bước khởi đầu của dân chủ, nhưng
lại rất mờ nhạt và thiếu cơ sở thực tiễn.
• Bản thân nó cũng không đủ mạnh để trở
thành ý thức hệ chính trị thống soái trong
đời sống xã hội ở Việt Nam, ngay cả thời Lý
thời Trần mà Phật giáo rất phát triển.



• Mệnh trời không phải cho ai là cho
mãi: thiện thì được, bất thiện thì mất.
• Thuyết Thiên mệnh giải thích nguồn
gốc của Vương quyền.


Đế và Vương
• Đinh Bộ Lĩnh – Tiên Hoàng Đế (968)
• Lê Đại Hành - Lê Đại Hành Hoàng Đế (980)
• Lý Công Uẩn – Thuận Thiên Hoàng Đế
(1010)
• Trần Cảnh – Kiên Trung Hoàng Đế
• Lê Lợi – Thuận Thiên Hoàng Đế (1428)


Đế và Vương
• Nguyễn Huệ – Quang Trung Hoàng Đế
(1788).
• Nguyễn Ánh – Gia Long Hoàng Đế
(1802), được nhà Thanh phong cho
làm An Nam Quốc Vương.
• [7,48]


Quyền hành của nhà Vua Việt Nam
• Tập trung quyền Lập pháp (ban hành luật),
quyền Hành pháp (người đứng đầu nền
hành chính, có quyền bổ nhiệm, thăng
thưởng, trừng phạt, cách chức các quan lại,
công chức của quốc gia), quyền Tư pháp (vị

• Nhà Vua mỗi tháng phải họp mấy kỳ
với các quan văn võ trong triều để xét
bàn việc nước
• Các quan, không kể phẩm trật cao
thấp, một khi đã dự “hội đồng” đều có
quyền và nhiệm vụ trình bày ý kiến
riêng của mình.