VẬN DỤNG ƯU THẾ CỦA VĂN HỌC ĐỂ THỰC HIỆN NHIỆM VỤ
PHÁT HUY TÍNH DÂN TỘC VÀ TĂNG CƯỜNG MỞ RỘNG QUAN
HỆ HỢP TÁC QUỐC TẾ CỦA BÁO CHÍ VIỆT NAM

butlucnhabao


Trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Nam
lần thứ X đã chỉ rõ:
“Về văn hóa, chúng ta chủ trương tiếp tục phát triển sâu rộng và
năng cao chất lượng nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc, gắn kết chặt chẽ
và đồng bộ hơn với phát triển kinh tế - xã hội, làm cho văn hóa thấm sâu
vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, tạo ra chất lượng mới của cuộc sống;
xây dựng và hoàn thiện nhân cách con người Việt nam thời công nghiệp
hóa và hiện đại hóa” (1)
Đồng thời sự phát triển văn hóa còn góp phần không nhỏ vào nhiệm
vụ: “Mở rộng quan hệ đối ngoại, chủ động và tích cực hội nhập kinh tế
quốc tế” (2)
Là một lĩnh vực hoạt động tinh thần đặc biệt quan trọng trong đời
sống văn hóa hiện đại, là cơ quan ngôn luận của Đảng, với những ưu thế về
tốc độ và diện phát tin; báo chí hiện đại không chỉ là lực lượng nòng cốt mà
còn luôn là lực lượng xung kích trên mặt trận văn hóa văn nghệ.
Ý thức được trọng trách của mình, báo chí Việt Nam đã không
ngừng đổi mới, tìm tòi những phương thức phản ánh sao cho ngày càng đạt
được hiệu quả cao hơn, nhưng có thể nói: những hỗ trợ tích cực từ phía
văn học vẫn là hướng hỗ trợ hiệu quả nhất đối với sự phát triển của báo
chí Việt Nam đương đạị”.
Sở dĩ văn học có vai trò quan trọng như vậy là bởi báo chí và văn
học Việt Nam hiện đại cùng ra đời trong một điều kiện văn hóa lịch sử,
cùng sử dụng chữ Quốc ngữ làm chất liệu, cùng chung đội ngũ sáng tạo,
đặc biệt cùng chung đối tượng phục vụ là một kiểu công chúng xưa nay

góp phần quan trọng vào việc tăng cường tính dân tộc và tính quốc tế, làm
cho báo chí Việt Nam phát triển theo hướng dân tộc và hiện đại.
1. Góp phần năng cao bút lực của nhà báo và bút hồn cho mỗi
bài báo

3


Dĩ nhiên, để có thể đáp ứng yêu cầu của cuộc sống đa sắc màu hôm
nay, báo chí phải biết tự đổi mới mình bằng cách hút nhuỵ từ các ngành
khoa học chuyên ngành và xuyên ngành. Nhưng so với các khoa học khác,
là một bộ môn khoa học cơ bản, là hạt nhân quan trọng nhất của nền văn
hoá dân tộc, văn học từ xưa đến nay luôn mang đến cho các nhà báo rất
nhiều kiến thức quý báu, những hiểu biết tinh tế, sâu sắc, toàn diện về con
người và đặc biệt sự hưng phấn, niềm cảm hứng, say mê trong sáng tạo.
Cho nên khai thác, vận dụng tri thức văn học trên thực tế đã góp phần rất
lớn vào việc tăng bút lực cho mỗi nhà báo và bút hồn cho mỗi bài báo.
Đây là một cách lựa chọn khá độc đáo của báo chí Việt Nam.Bởi vì
đối với một đất nước có truyền thống thi ca, rất trọng văn và vốn quen lối
tư duy duy cảm như Việt Nam, công chúng luôn đòi hỏi viết báo phải có
văn có nghĩa là mỗi người làm báo phải có nghệ thuật thổi hồn vào ngọn
bút.
Ai cũng biết báo chí là hình thức văn hoá có nguồn gốc ở phương
Tây nhưng khi vào nước ta chúng phải được Việt hoá để thật sự trở thành
báo chí của Việt Nam. Rõ ràng muốn đi xa thì phải trở về. Chúng ta chỉ có
thể bằng nhân loại khi đi sâu vào tâm hồn của dân tộc mình. Như một quy
luật tất yếu: cái mới thường ra đời trên cơ sở tích hợp những giá trị truyền
thống quý báu với những giá trị tinh hoa của văn hoá nhân loại. Khi đã
được dung nạp vào văn hoá bản địa thì nó lại tiếp tục thu hút tinh hoa từ
các lĩnh vực khác đặc biệt là các lĩnh vực liên ngành để càng ngày càng

có khoa học nào hiểu con người bằng văn học. Cùng một hiện tượng nhưng
văn chương bao giờ cũng nhìn nó sâu sắc hơn, nên người có kiến văn sâu
rộng thường phát hiện vấn đề nhanh nhậy hơn, có khả năng nắm bắt những
chi tiết đắt giá và thể hiện vấn đề tinh tế hơn.Văn chương nuôi dưỡng tâm
hồn, nuôi dưỡng lòng yêu nghề bằng những cảm xúc làm cho người làm
báo không chỉ có cái đầu lạnh mà luôn giữ được trái tim ấm áp. Sự kết hợp
giữ cái đầu lạnh và trái tim nóng sẽ tăng cường bút lực cho người làm báo

5


và tăng thêm bút hồn cho mỗi bài báo. Linh giác quý báu mà văn học mang
lại sẽ giúp cho người làm báo có khả năng kịp thời phát hiện đúng và trúng
những vấn đề bức xúc của cuộc sống. Khả năng sử dụng ngôn từ và kho
ngôn từ phong phú sẽ giúp người làm báo có khả năng thể hiện nhanh nhất,
hay nhất những vấn đề mà họ vừa nắm bắt được.Điều này sẽ cắt nghĩa một
hiện tượng phổ biến ở nhiều nước trên thế giới và đặc biệt ở Việt Nam: có
rất nhiều nhà văn đi làm báo và những người có năng lực văn chương hay
từ địa hạt văn chương đi làm báo không chỉ viết rất khoẻ, viết nhanh mà
điều quan trọng là: những bài báo của họ còn rất hấp dẫn bạn đọc. Có thể
kể ra nhiều gương mặt tiêu biểu như: Bô rít Pôlêvôi, Hêminguê, Mác két…,
Tứ anh tài Hà thành (Vĩnh, Quỳnh, Tố, Tốn), Hồ Chí Minh, Ngô Tất Tố,
Vũ Bằng, Tô Hoài, Thép Mới, Nguyễn Khải… và rất nhiều nhà báo hôm
nay: Hữu Thọ, Hữu Ước, Quang Lợi, Nguyễn Trọng Tạo, Hoàng Phủ Ngọc
Tường, Nguyễn Quang Thiều, Nguyễn Quang Thân, Huỳnh Dũng Nhân,
Minh Chuyên, Trần Đăng Khoa, Phan Thị Vàng Anh, Trần Hoà Bình, Ngô
Văn Giá, Nguyễn Thuý Ái, Phan Huyền Thư, Bình Nguyên Trang, Vi Thuỳ
Linh, …
Văn chương không chỉ mang đến cho công chúng những kiến thức
mà còn góp phần bổ túc và năng cao hiểu biết văn hoá cho người cầm bút.

để dễ dàng trình bầy những vấn đề nhạy cảm một cách thông minh, bất kỳ
nhà báo nào cũng luôn có ý thức sử dụng những tri thức văn học trong quá
trình sáng tạo tác phẩm của mình. Những trầm tích văn chương khi phát
sáng giúp cho người ta có thể viết một cái tin cũng hay hơn và hấp dẫn bạn
đọc hơn. Đọc những bài báo ấy người ta không còn thấy đâu là văn đâu là
báo mà chỉ thấy mạch văn chứa đựng những ý tưởng sâu sắc tuôn chảy.
Chính nhờ sử dụng một cách khéo léo tri thức văn học mà những tác
phẩm báo chí đã cuốn hút bạn đọc, đã tạo nên những trăn trở, day dứt trong
lòng họ. Các tác phẩm báo chí như “Việc làng” của Ngô Tất Tố, “Hà Nội
băm sáu phô phường” của Thạch Lam, “Thương nhớ mười hai” của Vũ

7


Bằng, “Tuỳ bút sông Đà” của Nguyễn Tuân, “Cây tre Việt Nam” của Thép
Mới, “Cái đêm hôm ấy đêm gì” của Phùng Gia Lộc, “Di hoạ chiến tranh”
của Minh Chuyên, “Nhân trường hợp chị thỏ bông” của Thảo Hảo... đã để
lại nhiều dư âm, dư ảnh trong lòng người đọc. Chúng đã bầu lên nhiều tên
tuổi nổi danh trong làng báo - những ký giả luôn được công chúng nhớ tới
tới một lòng mến mộ: Trương Vĩnh Ký, Nguyễn Văn Vĩnh, Ngô Tất Tố,
Thép Mới, Tô Hoài, Nguyễn Khải, Hữu Ước, Xuân Ba, Huỳnh Dũng Nhân,
Quang Lợi, Minh Chuyên, Thảo Hảo... Nhiều tờ báo như Nhân Dân, Lao
động, An ninh Thế giới, Văn hoá, Tiền Phong, Tuổi trẻ, Hoa học trò,
Gia đình & xã hội, Khoa hock & đời sống, Thế giới vi tính ..., nhiều
chương trình của đài phát thanh, truyền hình ... đã thu hút được số lượng
đông đảo khán thính giả làm cho càng ngày báo chí càng toả ra một từ
trường lớn và trở thành một món ăn tinh thần không thể thiếu đối với công
chúng đương đại.
Văn chương sẽ tăng cường sức hấp dẫn cho báo chí và việc khai
thác, vận dụng những ưu thế của văn học trong quá trình sáng tạo tác phẩm

Và: “Nghệ thuật thường là chiếc chìa khóa và ở một vài dân tộc thì
đó là chiếc chìa khóa duy nhất và cao nhất để biểu hiện toàn bộ sự khôn
ngoan sáng suốt và tôn giáo của họ” (Hê ghen).
Vì vậy, việc khai thác vận dụng tri thức văn học (gồm văn học dân
tộc và thế giới) trong sáng tạo tác phẩm báo chí chính là một con đường
góp phần nâng cao tính dân tộc và tính quốc tế của báo chí, là một cách hữu
hiệu để giới thiệu văn hóa Việt Nam với bạn bè thế giới, đồng thời đưa văn
hoá thế giới đến với nhân dân Việt Nam. Đây chính là một quy luật tất yếu
trong xu hướng toàn cầu hóa hiện nay.
Rõ ràng việc khai thác, sử dụng những ưu thế của văn học đã có một
ý nghĩa thật sự lớn lao đối với đời sống báo chí. Vì vậy, trong quá trình tác
nghiệp, nhiều nhà báo đã có ý thức khai thác những ưu thế của văn học và

9


trên báo chí, tri thức văn học đã thường xuyên được vận dụng một cách
linh hoạt, dưới nhiều hình thức phong phú, sinh động.
Song, việc sử dụng văn học trên báo chí vẫn còn nhiều điều bất cập
và việc giảng dạy, học tập bộ môn Ngữ văn ở các trung tâm đào tạo báo chí
cũng còn nhiều điều bất ổn. Thực tiễn đang đòi hỏi phải có một đề tài
nghiên cứu xứng đáng với tầm vóc của vấn đề, sao cho khai thác, vận dụng
ưu thế của văn học trong sáng tạo tác phẩm báo chí không chỉ dừng lại ở
một đề tài nghiên cứu đơn lẻ mà phải trở thành một hướng nghiên cứu
mang tính chất ứng dụng. Có thể gọi hướng nghiên cứu này là văn dụng
học mà công việc “Khai thác, vận dụng ưu thế của văn học trong sáng
tạo tác phẩm báo chí ở Việt Nam hiện nay” của chúng tôi mới chỉ là bước
khởi đầu.
Chúng ta còn có thể mở rộng việc sử dụng ưu thế của văn học trong
các lĩnh vực khác như: tuyên truyền, xã hội học, quảng cáo...