Website: Email : Tel (: 0918.775.368
A. Lời nói đầu
Lịch sử Triết học là một phần học trong chơng trình môn Triết học Mác -
Lênin ở các trờng Đại học và Cao đẳng giúp ngời học nắm đợc quá trình hình
thành phân tích những khái niệm, phạm trù, nguyên lý, qui luật của t duy triết
học nhân loại, đồng thời nhận thấy rõ sự ra đời của phát triển của triết học Mác
- Lênin là một tất yếu hợp qui luật chứ không phải là một trào lu biệt lập nằm
ngoài dòng chảy của văn minh nhân loại.
Hạt nhân lí luận trong Triết học Mác - Lênin là chủ nghĩa duy vật và phép
biện chứng là những phát sinh lớn nhất của Mác - Ănghen và đợc Lênin kế tục
phát triển, là cơ sở lí luận và kim chỉ nam cho hoạt động của các Đảng Cộng
sản. Tuy nhiên không phải Mác - Ănghen xây dựng nên chúng từ mảnh đất
không mà phải chọn lựa kế thừa những t tởng tiến bộ trong lịch sử phát triển tr-
ớc đó. Vậy quá trình phát triển của chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng diễn
ra nh thế nào. Điều đó tôi sẽ làm sáng tỏ trong nội dung bài tiểu luận với đề tài:
"Phân tích những thành tựu và hạn chế của phép biện chứng và chủ nghĩa duy
vật trớc Mác".
Mặc dù tôi đã cố gắng tìm tòi với tinh thần trách nhiệm, song do mới tiếp
xúc với triết học, kiến thức còn nhiều hạn chế chắc chắn không tránh khỏi
những thiếu sót. Rất mong thầy chủ nhiệm bộ môn cùng các bạn đọc góp ý bổ
sung để tôi có thể hoàn thiện thêm kiến thức của mình.
Tôi xin cảm ơn!
1
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
B. Nội dung
1. Chủ nghĩa duy vật trớc mác
Chủ nghĩa duy vật là một trong hai trờng phái cơ bản của triết học. Xuất
hiện ngay từ thời cổ đại khi triết học mới bắt đầu hình thành. Từ đó đến nay lịch
sử phát triển của nó luôn gắn liền với lịch sử phát triển của khoa học và thực
tiễn. Nó đã trải qua nhiều hình thức khác nhau nhng đều thống nhất với nhau ở
chỗ coi vật chất là cái có trớc và cái quyết định ý thức, đề xuất phát từ bản thân

của thực thể kia ở chất lợng, hình dạng và cách kết hợp. Các vật thể chỉ tồn tại
nhất thời, thờng xuyên thay đổi và chuyển hoá. Đây quả là một quan niệm thiên
tài hết sức đúng đắn trong điều kiện khoa học tự nhiên thời bấy giờ cha phát
triển. Đã để lại một t tởng quý báu cho nhân loại mà các nhà duy vật sau này
tiếp tục kế thừa và phát huy.
Tuy nhiên chủ nghĩa duy vật của phái Nyaya còn hạn chế ở chỗ coi thế
giới vật chất tạo nên bởi 4 yếu tố đất, nớc, lửa, không khí, cho rằng nguyên tử
không biến đổi, không chia cắt đợc. Âu cũng là do hạ chế về khoa học tự nhiên
lúc bấy giờ.
1.1.2. Chủ nghĩa duy vật Trung Hoa cổ đại
Trung Quốc là một trong những trung tâm văn minh lớn của Phơng Đông
cổ - trung đại. Cùng với những phát minh có tính chất vạch đờng trên mọi lĩnh
vực khoa học tự nhiên , y học, Trung Quốc còn là quê hơng của nhiều hệ thống
triết học lớn. Nhìn một cách tổng thể, các trờng phái triết học cổ đại Trung
Quốc đa phần theo khuynh hớng duy tâm, tuy nhiên vẫn có một số t tởng duy
vật tiến bộ có ý nghĩa to lớn mà điển hình là Mạc Gia.
Mạc Gia đầu tiên đề xuất quan hệ giữa thực và danh nh một phạm trù triết
học. Chủ trơng "lấy thực đặt tên để nêu ra cái thực","cái dùng để gọi tên, cái đ-
ợc gọi lên là thực". Điều đó có nghĩa khách quan là tồn tại thực.
Đồng thời, Mạc Gia cho rằng để đánh giá đúng sai trong thực tế khách
quan phải dựa vào 3 tiêu chuẩn: trớc hết lập luận phải có căn cứ, thứ hai phải đ-
ợc chứng minh và thứ ba lập luận cần có hiệu quả. Thuyết "tam biểu" này của
3
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Mạc Gia thể hiện thuyết phản ánh của chủ nghĩa duy vật chất phác, các học
thuyết cùng thời khó sánh kịp.
Về sau thời Hậu Mạc đã phát triển khía cạnh duy vật lên một tầm cao
mới. Họ cho rằng sự tồn tại của vật chất là bất diệt, hình thái tồn tại của sự vật
thì có thay đổi, thời gian, không gian liên hệ mật thiết với sự vận động của sự
vật. Vật thể vận động trong không gian và thời gian và muốn nhận thức đợc thế

lên. Mọi sự vật luôn ở trạng thái vận động, biến đổi và chuyển hoá qua lại. Ông
nêu lên t tởng hiện vật đều trôi đi, hiện vật đều biến đổi "ngời ta không thể tắm
2 lần trên 1 dòng sông".
"Mặt trời luôn luôn luôn đổi mới và vĩnh viễn đổi mới"
Theo ông nguồn gốc của mọi sự vật thay đổi là sự thống nhất và đấu tranh
giữa các mặt đối lập trong sự vật. Mọi vật đều nảy nở trong quá trình đấu tranh
và sự vận động, phát triển liên tục của sự vật tuân theo các yếu tố khách quan,
qui luật quyết định.
Về lý luận nhận thức, Hêraclit cho rằng nhận thức là phản ánh hiện tợng
khách quan. Ông chia quá trình nhận thức ra làm 2 giai đoạn cảm tính và lí tính.
Hai giai đoạn này có quan hệ chặt chẽ với nhau, không thể chỉ có một giai đoạn
tồn tại độc lập.
Về hạn chế: Hêraclit đã quan niệm lửa là nguồn gốc tạo ra vạn vật. Mọi
vật trao đổi với lửa và lửa trao đổi với tất cả. Mọi sự biến hoá của sự vật dựa trên
sự chuyển hoá của chúng thành những dạng vật chất đối lập với bản thân chúng.
"Nớc sinh ra từ cái chết của đất, không khí sinh ra từ cái chết của nớc, lửa sinh
ra từ cái chết của không khí.
1.2.1.2. Triết học Hy Lạp thế kỷ V
* Đêmôcrit
Ông là nhà Triết học duy vật cổ đại nhất trong thế giới cổ đại. Ông là ng-
ời hiểu biết sâu rộng rất nhiều lĩnh vực: Triết học, toán học, đạo đức học, sinh
vật học là học trò và ng ời kế tục phát triển quan điểm của Lơxip.
Đêmôcrit cho rằng nguyên tử không nhìn thấy đợc, không âm thanh, màu
sắc và mùi vị. Chúng đồng nhất với nhau về chất nhng khác nhau về hình thức,
thứ tự và t thế. Ông quan niệm nguyên tử là vô hạn về lợng và hình thức. Mỗi sự
5
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
vật đều đợc cấu tạo bởi những nguyên tử do sự kết hợp giữa chúng với nhau
theo một trật tự và thế nhất định.
Sự biến đổi vật chất là do sự thay đổi trình tự sắp xếp của những nguyên

vô thần. Ông cho rằng sự tồn tại của thần chẳng qua là sự cách hoá những hiện
tợng của tự nhiên hay những thuộc tính của con ngời chẳng hạn thần Dớt là sự
nhân cách hoá mặt trời, thần ATêna là sự nhân cách hoá thuộc tính của con ng-
ời.
1.3. Duy vật Tây Âu Trung Cổ Phục Hng và cận đại: đây là những
thời kỳ mà chủ nghĩa duy vật có nhiều thắng lợi rực rỡ.
1.3.1. Fran xiBêcơn (1561 - 1621):
Là ngời sáng lập triết học duy vật Anh. Becơn thừa nhận sự tồn tại khách
quan của Thế giới vật chất khoa học không biết cái gì khác ngoài thế giới vật
chất, ngoài giới tựnhiên ông cho rằng con ngời cần phải thống trị làm chủ
tựnhiên. Điều đó thực hiện đợc hay không phụ thuộc vào hiểu biết của con ngời.
Theo BêCơn, nhận thức tốt nhất là đi từ cái riêng lẻ đến cái chung, cái
trừu tợng. Tri thức chỉ có thể đạt đợc bằng cách giải quyết những quan hệ nhân
quả hiểu biết đúng là hiểu biết bằng nguyên nhân.
Song chủ nghĩa duy vật của Bêcơn là duy vật siêu hình. Ông quy sự vận
động của vật chất thất thành sự lặp lại vĩnh viễn những hình tứhc bất biến. Ông
cũng cha vợt qua đợc bức tờng tôn giáo và nhà thờ để hoàn toàn tự do với những
t tởng khoa học và biết học đặc sắc của mình.
1.3.2. Lút Vích Phoi ơ bắc (1807 - 1872):
Là một nhà nhân vật kiệt suất trớc Mác, là nhà t tởng của giai cấp t sản
dân chủ. Có công lớn trong phê phán chủ nghĩa duy tâm công Hêghen nói riêng
và chủ nghĩa duy tâm nói chung phê phán tôn giáo, khôi phục chủ nghĩa duy vật
cổ đại.
Phoi ơ bắc cho rằng thế giới vật chát không do ai sáng tạo ra, tồn tại
khách quan không phụ thuộc vào ý thức của con ngời. Giới tự nhiên vận động
biến đổi do những nguyên nhân bên trong của nó.
Ông cho rằng ý thức là sản phẩm của con ngời. Nếu vật chất cha tiến hoá
đến con ngời thì cha có ý thức.
7