CHNG TRèNH KX.04/06-10

TI KX.04.22/06-10

BO CO TNG HP KT QU NGHIấN CU TI

ĐịNH HƯớNG Và GIảI PHáP XÂY DựNG
ý THứC BảO Vệ Tổ QUốC Xã HộI CHủ NGHĩA
CHO MọI NGƯờI DÂN VIệT NAM

chủ nhiệm đề tài: trung tớng, PGS. TS. NGND. Lê Minh Vụ

8035

H NI - 2010


2

CHNG TRèNH KX.04/06-10

TI KX.04.22/06-10

BO CO TNG HP KT QU NGHIấN CU TI

ĐịNH HƯớNG Và GIảI PHáP XÂY DựNG
ý THứC BảO Vệ Tổ QUốC Xã HộI CHủ NGHĩA
CHO MọI NGƯờI DÂN VIệT NAM

BAN TI
1. Trung tng, PGS. TS. NGND. Lờ Minh V - Ch nhim


26

1.3. Xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi
người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

45

Chương 2: THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ MÂU THUẪN CẦN GIẢI QUYẾT

60

TRONG XÂY DỰNG Ý THỨC BẢO VỆ TỔ QUỐC XÃ HỘI
CHỦ NGHĨA CỦA MỌI NGƯỜI DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY

2.1. Thực trạng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi
người dân Việt Nam hiện nay

60

2.2. Thực trạng xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ
nghĩa của mọi người dân Việt Nam hiện nay

71

2.3. Một số mâu thuẫn cần giải quyết trong xây dựng ý thức bảo
vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam
hiện nay

94

quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong
thời kỳ mới

143

4.2. Giải pháp xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa
cho mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

157

KẾT LUẬN

192

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

197

PHỤ LỤC

211


5
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V của Đảng (năm 1982), Đảng ta
đã xác định hai nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Việt Nam là xây dựng và
bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Hai nhiệm vụ chiến lược có mối quan hệ
chặt chẽ với nhau, tác động và quy định lẫn nhau. Vì vậy, trong khi đặt lên

đồ của dân tộc, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ Việt Nam - thế hệ sinh ra và
trưởng thành sau ngày Tổ quốc thống nhất (sau năm 1975), là chủ nhân xây
dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trong các thập niên tới.
Yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa đang đặt
ra nhiều vấn đề mới, đòi hỏi phải nghiên cứu giải quyết, nhất là sau khi Việt
Nam gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) và trở thành thành viên
không chính thức của Hội đồng bảo an Liên hợp quốc.
Trước sự vận động, biến đổi nhanh chóng của toàn cầu hoá kinh tế, phát
triển kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế, các vấn đề: đấu tranh và hợp tác, tồn
tại và phát triển cũng như quan niệm, nhận thức của người dân về chủ nghĩa
xã hội, về chủ nghĩa tư bản đương đại, về đối tác và đối tượng, về bạn và thù,
nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã
hội ở Việt Nam có một số điểm chưa thống nhất, là vấn đề lý luận đang đặt ra
rất cấp bách, đòi hỏi Đảng, Nhà nước, đặc biệt là các nhà khoa học cần quan
tâm nghiên cứu, tìm lời giải đáp, khắc phục những nhận thức lệch lạc đang tồn
tại ở một bộ phận nhân dân. Thực tiễn xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ
nghĩa đang đặt ra cho công tác tư tưởng - lý luận của Đảng và quân đội phải
nghiên cứu, tìm giải pháp khắc phục những hạn chế, bất cập trong nhận thức,
ý thức về nhiệm vụ, trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc của mỗi công dân Việt Nam
trên cơ sở xây dựng nội dung chương trình chuẩn với hệ tiêu chí xác định làm
“khuôn thước” để xây dựng ý thức bảo vệ và tự bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ
nghĩa cho phù hợp với tình hình mới. Có như vậy, quá độ lên chủ nghĩa xã hội
ở nước ta mới không bị chệch hướng xã hội chủ nghĩa.
Để sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
thành công, chúng ta phải đồng thời làm nhiều việc, trong đó xây dựng ý thức
bảo vệ và tự bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân, nhất là đổi
mới, nâng cao chất lượng giáo dục, bồi dưỡng kiến thức lịch sử, truyền thống
của dân tộc, của Đảng; tinh thần yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, quyền và
nghĩa vụ công dân, nhìn nhận rõ bạn, thù, âm mưu, thủ đoạn phá hoại của
địch, quyết tâm đưa sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đi đúng định

mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới.
3. Dự báo các nhân tố tác động; xu hướng vận động, biến đổi của tình
hình thế giới, khu vực và trong nước có liên quan đến xây dựng ý thức bảo vệ
Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp, biện pháp đồng bộ, khả thi nhằm xây dựng
ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong
thời thời kỳ mới.


8
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài
* Đối tượng nghiên cứu: Ý thức bảo vệ Tổ quốc và xây dựng ý thức bảo
vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới.
* Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu các giải pháp xây dựng ý thức bảo vệ
Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của người Việt Nam đang sống trên lãnh thổ nước
Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và những người dân Việt Nam đang
sống ở xa Tổ quốc (không phân biệt tôn giáo, dân tộc, lứa tuổi…). Tuy nhiên,
với điều kiện cho phép, Ban Chủ nhiệm đề tài hướng đến nghiên cứu ý thức và
xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của những đối tượng tiêu
biểu là công nhân, nông dân, trí thức, cán bộ, chiến sĩ quân đội, cựu chiến
binh, đồng bào các dân tộc, tôn giáo... Các đối tượng khác như học sinh mầm
non, tiểu học, đồng bào Việt Nam đang sống xa Tổ quốc (Việt kiều) chưa thể
đi sâu nghiên cứu khảo sát cụ thể.
Đề tài chủ yếu sử dụng các tài liệu đã xuất bản trong những năm đổi
mới đất nước (từ 1986 đến nay). Thời gian điều tra khảo sát thực tế phục vụ
nghiên cứu của đề tài: từ năm 2008 đến 2009. Thời gian nghiên cứu, đề xuất,
định hướng và giải pháp xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa
cho mọi người dân Việt Nam đến năm 2030. Địa điểm điều tra khảo sát diễn
ra trên diện rộng (khắp 3 miền Bắc - Trung - Nam của Tổ quốc, ở cả đô thị,
nông thôn, đồng bằng và miền núi…).

Ban Chủ nhiệm đề tài dựa vào hệ quan điểm, nguyên tắc của chủ nghĩa
Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà
nước, Quân đội; đi sâu nghiên cứu, vận dụng học thuyết Mác - Lênin, tư tưởng
Hồ Chí Minh về bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa vào thực hiện mục tiêu,
nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài.
Đồng thời, Ban Chủ nhiệm đề tài còn sử dụng tổng hợp các phương pháp;
trong đó, chú trọng phương pháp tổng kết thực tiễn, khảo sát thực tế, điều tra
xã hội học, so sánh, phân loại, đánh giá, phân tích, tổng hợp, khái quát hoá,
trừu tượng hoá, phương pháp chuyên gia…
5. Cái mới của đề tài
Xây dựng các khái niệm: ý thức và xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã
hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới; phân tích, làm rõ
nội hàm khái niệm; xác định các tiêu chí đánh giá thực trạng ý thức bảo vệ Tổ
quốc xã hội chủ nghĩa và xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho
mọi người Việt Nam.
Phát hiện các yếu tố tích cực, tiến bộ cần kế thừa, phát huy và các yếu tố
cản trở quá trình xây dựng, phát triển ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa
của mọi người dân Việt Nam, đặc biệt lưu tâm đến ý thức bảo vệ Tổ quốc xã


10
hội chủ nghĩa của thế hệ trẻ - chủ nhân xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam
xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới.
Dự báo những nhân tố tác động, xu hướng vận động, phát triển của ý thức
bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam trong vài ba
thập niên tới (đến năm 2030) và những năm tiếp theo.
Đề xuất những định hướng và các giải pháp, biện pháp xây dựng ý thức
bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam thời kỳ mới,
phấn đấu đạt tới trình độ “tự ý thức” bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của
người dân Việt Nam.

xây dựng nền quốc phòng toàn dân, xây dựng và củng cố thế trận chiến tranh
nhân dân, đổi mới công tác giáo dục, đào tạo, tập huấn; giáo dục, bồi dưỡng
kiến thức quốc phòng, an ninh cho cán bộ, đảng viên và những người quan
tâm về vấn đề này.
7. Kết cấu của đề tài
Đề tài gồm phần mở đầu, 4 chương, kết luận, danh mục tài liệu tham
khảo; một số phụ lục giới thiệu các kết quả nghiên cứu của đề tài; phần kiến
nghị của Ban Chủ nhiệm đề tài có cuốn kèm theo.


12
Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG Ý THỨC
BẢO VỆ TỔ QUỐC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CHO MỌI NGƯỜI DÂN
VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ MỚI
1.1. Tiền đề lý luận - thực tiễn nghiên cứu ý thức và xây dựng ý thức
bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong thời
kỳ mới
1.1.1. Những vấn đề lý luận cơ bản về bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa
và mục tiêu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời
kỳ mới
* Những vấn đề lý luận cơ bản về bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa
Bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là quy luật khách quan. Thắng lợi của
cách mạng xã hội chủ nghĩa đưa đến sự thay đổi căn bản vị thế của giai cấp vô
sản: từ địa vị nô lệ, làm thuê, không có Tổ quốc “trở thành dân tộc”, trở thành
chủ nhân thực sự, có Tổ quốc. Sự phản kháng của giai cấp tư sản với mục đích
tiêu diệt nhà nước xã hội chủ nghĩa cũng là một tất yếu. Để bảo vệ thành quả
cách mạng và lợi ích giai cấp của mình, giai cấp vô sản buộc phải tiến hành
bảo vệ Tổ quốc. Sự xuất hiện Tổ quốc xã hội chủ nghĩa và xây dựng chủ nghĩa
xã hội quy định tính tất yếu khách quan bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.

những giá trị văn hoá truyền thống; bảo vệ lợi ích của dân tộc. Bảo vệ Tổ quốc
xã hội chủ nghĩa về mặt chính trị - xã hội là bảo vệ quyền lãnh đạo của giai
cấp công nhân, bảo vệ chế độ chính trị mà giai cấp công nhân liên minh với
giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức xã hội chủ nghĩa đang hợp sức xây
dựng, bảo vệ nhà nước xã hội chủ nghĩa; bảo vệ những thiết chế và hệ thống
chính trị; quyền làm chủ của nhân dân; bảo vệ những quan hệ quốc tế xã hội
chủ nghĩa mà giai cấp vô sản đã thiết lập.
Nhiệm vụ quan trọng của bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là bảo vệ sự
lãnh đạo của Đảng và chính quyền Nhà nước của giai cấp công nhân. Bài học
đắt giá về sự sụp đổ của Tổ quốc xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô, các nước Đông
Âu, bắt đầu từ sự sụp đổ của chính quyền nhà nước là những dẫn chứng điển
hình về tính đúng đắn của luận điểm mácxít: chính quyền là vấn đề cơ bản của
mọi cuộc cách mạng. Giữ vững môi trường hoà bình, ổn định để xây dựng đất
nước là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục của chính quyền cách mạng do Đảng
Cộng sản lãnh đạo.
Tăng cường khả năng quốc phòng, xây dựng quân đội để bảo vệ Tổ quốc
xã hội chủ nghĩa. Sức mạnh bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là sức mạnh
tổng hợp: vật chất - kỹ thuật, chính trị - tinh thần, khoa học - công nghệ, quân
sự - quốc phòng - an ninh, gồm con người và tổ chức, sức mạnh hiện hữu và
tiềm tàng, được xây dựng và chuẩn bị chu đáo, sẵn sàng đối phó với mọi tình


14
huống xảy ra. Lực lượng bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là lực lượng của
toàn thể các giai tầng xã hội dưới sự lãnh đạo của chính đảng của giai cấp
công nhân. Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, Nhà nước xã hội chủ nghĩa,
tổ chức, xây dựng lực lượng vũ trang làm nòng cốt cho lực lượng quần chúng
cách mạng bảo vệ Tổ quốc. Những tư tưởng quý báu về tăng cường khả năng
quốc phòng, xây dựng quân đội, bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa được các
nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin nêu lên từ rất sớm.

mà còn là sự nối tiếp, sự phát triển về trình độ, tính chất của văn hóa và truyền
thống. Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa là sự kế thừa, phát triển, mở rộng
những nội dung tự nhiên - lịch sử và chính trị - xã hội, mà bản chất của chế độ
ấy là chế độ xã hội chủ nghĩa mà chúng ta đang xây dựng.
Cách mạng tháng Tám thành công, nhà nước công nông ra đời, nhân dân
lao động Việt Nam chính thức đứng lên làm chủ xây dựng và bảo vệ cuộc
sống của mình. Tổ quốc Việt Nam lúc này là Tổ quốc của giai cấp công nhân
và nhân dân lao động, mang tính chất Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Trong các
cuộc kháng chiến chống xâm lược dưới sự lãnh đạo của Đảng, đặc biệt trong
kháng chiến chống Mỹ cứu nước, nhân dân ta tiến hành xây dựng chủ nghĩa
xã hội ở miền Bắc và thực hiện đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất
nước nhà; lúc này, miền Bắc mang tính chất của Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.
Trong thời kỳ mới, nhân dân ta thực hiện xây dựng chủ nghĩa xã hội trên
phạm vi cả nước, dù còn có những hạn chế trong quá trình xây dựng xã hội
mới, lại đang trong quá trình đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ
nghĩa, nhưng Tổ quốc Việt Nam đã mang đầy đủ những yếu tố và tính chất
của một Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, tuy chưa hoàn thiện. Sự lãnh đạo của Đảng
của giai cấp công nhân, thể chế chính trị xã hội chủ nghĩa; nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa; quyền làm chủ trên tất cả các lĩnh vực và
cuộc sống tự do, ngày càng hạnh phúc của các tầng lớp nhân dân… là những
vấn đề cơ bản phản ánh tính chất xã hội chủ nghĩa, làm cho mặt chính trị - xã
hội thống nhất chặt chẽ với mặt tự nhiên - lịch sử của Tổ quốc Việt Nam hiện
nay, hợp thành Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, mà nhân dân ta phải bảo vệ.
Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa là một thực thể thống nhất về tự
nhiên - lịch sử và chính trị - xã hội, bao gồm toàn bộ các yếu tố địa lý, lãnh
thổ, dân cư, các giá trị văn hoá - lịch sử, lợi ích... và chế độ xã hội chủ nghĩa.
Bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới là bảo vệ
Tổ quốc xã hội chủ nghĩa với các nội dung: bảo vệ độc lập dân tộc, chủ quyền
quốc gia và sự thống nhất toàn vẹn lãnh thổ; bảo vệ Đảng, Nhà nước, bảo vệ


lược để bảo vệ chủ quyền quốc gia dân tộc. Vì vậy, dựng nước và giữ nước là
vấn đề có tính quy luật của dân tộc Việt Nam. Đây là nét nổi bật của lịch sử
1

Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2006, tr.108 - 109


17
ngàn năm văn hiến của dân tộc ta. Trong lịch sử, dân tộc Việt Nam luôn phải
đấu tranh để dựng nước và giữ nước, để tồn tại và phát triển. Thực tiễn đó vừa
là cơ sở, vừa là điều kiện bồi đắp nên truyền thống giữ nước của dân tộc. Xét
về mặt nội dung, truyền thống giữ nước - truyền thống bảo vệ Tổ quốc của dân
tộc ta biểu hiện tập trung ở các vấn đề cơ bản dưới đây:
Tinh thần cố kết cộng đồng Nhà - Làng - Nước để chống chọi với tự
nhiên, giặc dã, để mưu cầu cuộc sống ấm no, yên bình, hạnh phúc. Những
cuộc đấu tranh chống sự thôn tính của các thế lực phong kiến phương Bắc thời
cổ - trung đại và cuộc đấu tranh chống sự xâm lược của chủ nghĩa tư bản
phương Tây thời cận - hiện đại đã hình thành chủ nghĩa yêu nước Việt Nam
với truyền thống đấu tranh bất khuất, kiên cường. Nét đặc thù này không phải
dân tộc nào trên thế giới cũng có.
Trong cuộc chiến đấu chống xâm lược thời kỳ cận hiện đại, khi ngọn cờ
chống xâm lược đã được lịch sử trao cho các phong trào nông dân, lại một lần
nữa ghi nhận tinh thần yêu nước nồng nàn của nhân dân Việt Nam. Khi sứ
mệnh đó giao cho Đảng Cộng sản Việt Nam, ngọn cờ chính nghĩa đã được
Đảng giương cao, xây dựng thành quyết tâm giành độc lập dân tộc, tự do cho
Tổ quốc; động viên nhân dân vượt qua mọi khó khăn, thử thách, quyết giành
thắng lợi hoàn toàn.
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, vấn đề tuyên truyền, giáo
dục lý tưởng và niềm tin xã hội chủ nghĩa cho nhân dân ở cả hai miền Nam,

đến hệ thống những phẩm chất của cả dân tộc, phản ánh tổng hợp và tập trung
nhận thức, tình cảm, niềm tin và ý chí quyết tâm, tâm thế sẵn sàng bảo vệ Tổ
quốc của mọi người dân, biểu hiện ở hành vi đối với độc lập dân tộc tộc và sự
thống nhất toàn vẹn lãnh thổ quốc gia, mà cốt lõi là bảo vệ độc lập, tự do để
phát triển và mưu cầu hạnh phúc. Người Việt Nam coi tinh thần dân tộc, ý
thức bảo vệ Tổ quốc là chuẩn mực cao nhất của đạo lý Việt Nam, là tiêu chí
chi phối mọi giá trị hành vi và cách ứng xử xã hội.
Truyền thống của dân tộc Việt Nam phản ánh tập trung và nổi bật ý thức
bảo vệ quê hương, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam. Ý thức đó không ngừng được
củng cố, bồi đắp và phát triển, gắn bó chặt chẽ và thúc đẩy sự phát triển ý thức
xây dựng đất nước. Đây là cơ sở quan trọng để nhân sức mạnh của ý thức bảo
vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới.
Thực tiễn xây dựng, bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Sau thắng lợi của
cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, miền Bắc được giải phóng,

1

Từ điển tiếng Việt, Nhà xuất bản KHXH và Trung tâm Từ điển học, Hà Nội, 1994, tr. 173.


19
Đảng, Nhà nước và nhân dân ta bắt tay vào xây dựng chủ nghĩa xã hội, đồng
thời bảo vệ miền Bắc với tính cách là Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Nhân dân ta
tiến hành khôi phục kinh tế, cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với nền kinh tế miền
Bắc, đẩy mạnh công cuộc xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã
hội; củng cố bộ máy chính quyền nhà nước. Sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã
hội ở miền Bắc đã tạo điều kiện chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá, tinh thần
cho sự hình thành, phát triển và quyết định bản chất của ý thức bảo vệ Tổ quốc
xã hội chủ nghĩa của nhân dân ta trong thời kỳ này.
Kết thúc thắng lợi nhiệm vụ giành độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn

hiện đại hoá, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang
đẩy mạnh. Đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt. Hệ thống chính trị và khối
đại đoàn kết toàn dân tộc được củng cố và tăng cường. Chính trị - xã hội ổn
định. Quốc phòng và an ninh được giữ vững”1.
Thực tiễn hoạt động xây dựng đất nước, tuy còn có những hạn chế, thiếu
sót, nhưng đã thực sự tạo ra “cốt vật chất” để bảo vệ vững chắc Tổ quốc; tạo
điều kiện cho việc hình thành, phát triển ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ
nghĩa của mọi người dân Việt Nam.
Cùng với thực tiễn xây dựng đất nước, hoạt động bảo vệ Tổ quốc được
tiến hành một cách nghiêm túc. Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đã xác định
chiến lược bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa đúng đắn, giáo dục, quán triệt sâu
sắc các nội dung của chiến lược đó cho các tầng lớp nhân dân. Đảng, Nhà
nước và nhân dân ta đã thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc: rút quân quân tình
nguyện ở Campuchia về nước; tiến hành điều chỉnh chiến lược bảo vệ Tổ
quốc; tăng cường hoạt động giáo dục quốc phòng, nâng cao ý thức bảo vệ Tổ
quốc xã hội chủ nghĩa; nâng cao nhận thức về âm mưu, thủ đoạn chống phá
của các thế lực thù địch; phát triển công nghiệp quốc phòng; tăng cường đối
ngoại quân sự; nâng cao sức mạnh tổng hợp bảo vệ Tổ quốc; hình thành thế
trận chiến lược quốc phòng - an ninh, bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện mới...
Hoạt động bảo vệ Tổ quốc cùng với thực tiễn xây dựng đất nước về các
mặt chính trị, kinh tế, xã hội, khoa học, công nghệ, văn hoá, quốc phòng, an
ninh… đã hợp thành nền tảng vững chắc, là tiền đề cần thiết để xây dựng ý
thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong
thời kỳ mới.
* Bảo vệ Tổ quốc ở các nước xã hội chủ nghĩa
Thắng lợi của cuộc Cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mười Nga vĩ đại
đã đưa đến sự xuất hiện nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới. Vấn
1

Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia,

và bảo vệ Tổ quốc của các nước xã hội chủ nghĩa thời kỳ từ sau Chiến tranh
Thế giới thứ hai.
Trong hoạt động xây dựng chủ nghĩa xã hội, tất cả các nước đều tiến
hành các nội dung theo tinh thần của Hội nghị các Đảng Cộng sản và công
nhân họp tại Mátxcơva năm 1957 và năm 1960. Theo đó, tập trung vào các
nhiệm vụ trọng yếu về kinh tế, chính trị, quân sự và văn hóa, củng cố nhà


22
nước vững mạnh, tiến hành công nghiệp hóa xã hội chủ chủ nghĩa và cải tạo
nền kinh tế đất nước theo những nguyên tắc của chủ nghĩa xã hội, tăng cường
củng cố quốc phòng, chuẩn bị đất nước về mọi mặt, sẵn sàng đối phó với
chiến tranh xâm lược; đồng thời, bằng những biện pháp mạnh mẽ, đập tan các
âm mưu, thủ đoạn chống phá của chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch.
Các nước xã hội chủ nghĩa ký kết các hiệp định song phương và toàn
khối về hợp tác hữu nghị, thành lập Hội đồng tương trợ kinh tế (SEV); tiến
hành các hoạt động viện trợ kinh tế của các nước đối với nhau và giúp các
nước kém phát triển hơn trong khối phát triển kinh tế và khoa học - kỹ thuật.
Về các hoạt động bảo vệ Tổ quốc, các nước xã hội chủ nghĩa đã thành lập tổ
chức Hiệp ước Vácxava do Liên Xô làm trụ cột; đẩy mạnh các hoạt động giúp
đỡ các nước anh em bảo vệ Tổ quốc: Liên Xô giúp đỡ Cu Ba, Hunggari, Tiệp
Khắc đập tan âm mưu phá hoại của các thế lực thù địch (các năm 1956 và năm
1968); Liên Xô, Trung Quốc, các nước xã hội chủ nghĩa khác giúp đỡ Việt
Nam xây dựng chủ nghĩa xã hội và chống đế quốc Mỹ thắng lợi...
Các hoạt động bảo vệ Tổ quốc ở Trung Quốc bị chi phối mạnh mẽ bởi
những biến cố chính trị nội bộ nên phải đến sau cách mạng văn hóa, Trung
Quốc mới có những cải cách thực sự trên các lĩnh vực của đời sống xã hội.
Đảng và nhân dân Trung Quốc kiên quyết chống lại mọi mưu toan phá hoại sự
thống nhất, độc lập, toàn vẹn lãnh thổ và chế độ. Trong giáo dục quốc phòng,
tập trung giáo dục chủ nghĩa yêu nước, giáo dục lòng tự tôn, tự hào về truyền

cực xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân
Kinh nghiệm cho thấy, ý thức bảo vệ Tổ quốc của mọi người dân chỉ phát
triển khi có sự chủ động, tích cực xây dựng, giáo dục và tổ chức đưa quần
chúng vào hoạt động thực tiễn bảo vệ Tổ quốc. Trong những năm qua, Đảng
và Nhà nước ta tiến hành các công việc xây dựng nền quốc phòng toàn dân,
lực lượng vũ trang nhân dân, triển khai tích cực, toàn diện hoạt động giáo dục
quốc phòng... là nguyên nhân quan trọng đưa đến những thành tựu bảo vệ Tổ
quốc, nâng cao ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho người dân.
Thực tiễn hoạt động bảo vệ Tổ quốc của các nước xã hội chủ nghĩa từ sau
Cách mạng Tháng Mười Nga cho thấy, chủ nghĩa đế quốc chưa bao giờ từ bỏ
ý đồ tiêu diệt các nước xã hội chủ nghĩa. Để bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa,
nhất thiết các Đảng Cộng sản phải quan tâm xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc
cho mọi người dân. Ý thức rõ được điều này, chủ động, tích cực tiến hành
những biện pháp cụ thể xây dựng được ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ
nghĩa cho mọi người dân, thì Tổ quốc xã hội chủ nghĩa được giữ vững; và
ngược lại, sẽ gặp khó khăn, thậm chí bị sụp đổ. Nước Nga vượt qua sự can
thiệp vũ trang của mười bốn nước đế quốc, Liên Xô bảo vệ được Tổ quốc xã


24
hội chủ nghĩa trước sự tàn phá của chủ nghĩa phát xít, Cu Ba hiên ngang trụ
vững trước đế quốc Mỹ; ngược lại, Hunggari, Tiệp Khắc, Balan phải nhờ đến
sự can thiệp của Liên Xô mới trụ vững; và chế độ xã hội chủ nghĩa ở các
nước Đông Âu, ở Liên Xô sụp đổ, là những sự kiện lịch sử chứng minh nhận
định trên.
Hai là, quan tâm, chăm lo xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho mọi người
dân - nguồn gốc của sức mạnh bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa
Xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho toàn dân là vấn đề
phải được tiến hành thường xuyên và bền bỉ, không khi nào ngừng nghỉ. Thực
tiễn cách mạng Việt Nam cho thấy, kể từ sau khi miền Bắc được giải phóng,

giác ngộ về độc lập dân tộc, chưa giác ngộ về chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ
quốc xã hội chủ nghĩa.
Trong quá trình xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho
mọi người dân Việt Nam, Đảng, Nhà nước ta luôn chú trọng giáo dục mục tiêu
độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, làm cơ sở nâng cao giác ngộ xã
hội chủ nghĩa và ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân.
Đảng thường xuyên giáo dục cho mỗi người dân, mỗi tổ chức chính trị - xã
hội, cộng đồng dân cư nhận rõ vai trò, tầm quan trọng, yêu cầu và nội dung
của nhiệm vụ xây dựng đất nước, bảo vệ Tổ quốc, chú trọng nâng cao ý thức
bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân.
Sự sụp đổ chủ nghĩa xã hội ở các nước Đông Âu và Liên Xô đều có
nguồn gốc từ việc người dân “tẩy chay” đường lối, chủ trương, chính sách của
Đảng Cộng sản - những vấn đề biểu hiện tập trung của ý thức xã hội chủ
nghĩa. Do đó, không ngạc nhiên khi cả Trung Quốc, Cu Ba, trong nội dung,
chương trình giáo dục đối với các đối tượng người dân đã và đang có sự gắn
bó chặt chẽ giữa giáo dục ý thức bảo vệ Tổ quốc với ý thức bảo vệ chế độ xã
hội chủ nghĩa. Không thể có được ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa,
nếu nội dung ý thức dân tộc, ý thức bảo vệ độc lập dân tộc không hàm chứa,
chưa gắn với nội dung ý thức bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và bảo vệ chế
độ xã hội chủ nghĩa.
Bốn là, giữ vững và tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản đối
với xã hội, đối với sự nghiệp củng cố, xây dựng quốc phòng và lực lượng
vũ trang
Đây là vấn đề có tính nguyên tắc của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc xã hội
chủ nghĩa nói chung, của việc xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ
nghĩa nói riêng. Bài học kinh nghiệm này chỉ rõ, nếu kiên định nguyên tắc này
thì sẽ bảo vệ được Tổ quốc xã hội chủ nghĩa; ngược lại, hoặc không tiến hành