Lời mở đầu
Từ năm 2001 đến cuối năm 2006 Bộ Tài Chính đã ban hành gần 30 Chuẩn Mực
Kế Toán Việt Nam (VAS) và các thông tư hướng dẫn các chuẩn mực. Đó là một sự nỗ
lực rất đáng được biểu dương của các nhà làm chế độ kế toán, Bộ Tài Chính. Các VAS về
cơ bản giống như các chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS) vì nó được dịch từ các IAS (việc
nên làm) nhưng sau đó nó được sửa đổi, bổ sung, cắt bớt và kết quả là đôi khi nó làm mất
đi tính nhất quán của toàn bộ hệ thống. Đặc biệt có một số hướng dẫn chuẩn mực cũng
như các chế độ kế toán hiện hành còn có mâu thuẫn với một số VAS. Hơn thế nữa các
hoạt động tập huấn, đào tạo các VAS mới còn nhiều hạn chế nên báo cáo tài chính của
các công ty vẫn còn nhiều điều bất cập chưa đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư và các
nhà quản lý.
Trong phạm vi đề tài, nhóm 4 xin tổng hợp những đối chiếu hai hệ thống chuẩn
mực kế toán và trích dẫn một số đánh giá về sai lệch và khiếm khuyết lớn thường thấy
trên các báo cáo tài chính của các công ty Việt Nam (do chế độ kế toán hoặc do thực tế)
và cách khắc phục nó.
Nhóm xin cảm ơn TS. Trần Phước đã tận tình giúp đỡ nhóm hoàn thành bài tiểu
luận này. Trong quá trình nghiên cứu không tránh khỏi những sai sót mong các bạn thông
cảm và đóng góp ý kiến cho nhóm để bài tiểu luận ngày càng hoàn thiện hơn.
TP. HCM
Page 1
Chương 1: Giới thiệu chung về hệ thống tài chính
1.1. Sơ lược sự ra đời của hệ thống kế toán tài chính thế giới và Việt Nam
Hạch toán kế toán gắn liền với sản xuất do đó ngay từ thời kỳ nguyên thuỷ người
ta đã sử dụng hạch toán kế toán để ghi chép theo dõi quá trình sản xuất.Các bản ghi kế
toán đã xuất hiện từ năm 8500 trước công nguyên ở Trung Á, viết bằng đất sét thể hiện
các hàng hoá như bánh mỳ, dê, quần áo... Bản ghi này được gọi là bullae, một dạng hoá
đơn ngày nay. Bullae được gửi cùng với hàng hoá nhằm giúp người nhận kiểm tra lại
IASB có nguồn gốc là các kiểm toán viên thực hành, người lập các báo cáo tài
chính, người sử dụng các báo cáo tài chính, và từ hàn lâm. Bảy trong 14 thành viên
có trách nhiệm trực tiếp liên hệ với một hay nhiều hơn các nhà thiết lập chuẩn mực
quốc gia. Việc công bố một chuẩn mực, dự thảo, hay hướng dẫn cần được sự tán
thành của 8 trên 14 thành viên.
- Hội đồng cố vấn chuẩn mực (SAC) bao gồm các nhóm cá nhân có các nguồn gốc chức
năng và khu vực địa lý khác nhau nhằm cố vấn cho IASB và đôi khi, cho các ủy
thác viên.
- Các thành viên của IFRIC đến từ các khu vực địa lý rộng rãi, có trình độ giao dịch cao,
đại diện của các kế toán viên trong các ngành nghề và người sử dụng các báo cáo tài
chính.
- Thêm vào đó, tất cả các thành viên của IASB có trách nhiệm liên hệ với các nhà thiết
lập chuẩn mực quốc gia không có thành viên của IASB trong tổ chức lập quy của
họ. Ngoài ra, nhiều quốc gia này cũng có mặt trong Hội đồng cố vấn chuẩn mực.
Như vậy, trên thế giới hệ thống tài chính kế toán đã có được sự thống nhất cơ bản
để các nước dựa vào đó xây dựng các chuẩn mực tài chính kế toán của mình.
Page 3
1.2. Các giai đoạn phát triển của hệ thống tài chính Việt Nam
Trước những năm 1990: Đây là giai đoạn mà nền kinh tế của nước ta là nền kinh
tế bao cấp, các thành phần kinh tế chỉ có quốc doanh, tập thể và cá thể mà giữ thành phần
chủ đạo là thành phần kinh tế quốc doanh và không có các hoạt động thương mại buôn
bán tự do trên thị trường. Do đặc điểm này mà hoạt động nghề nghiệp của các kế toán
viên chủ yếu tuân thủ theo nội quy, quy định của Bộ Tài chính – cơ quan cao nhất chịu
trách nhiệm quản lý tài sản XHCN.
Từ năm 1991 đến năm 1994: Đất nước ta chuyển đổi nền kinh tế từ nền kinh tế
bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Sự xuất hiện của nền kinh tế
nhiều thành phần đã tác động đến bản chất và đặc thù của nghề kế toán. Nhiều thuật ngữ
trong lĩnh vực kế toán ra đời như khái niệm lãi, lỗ, lợi nhuận… mà đối với nhiều kế toán
hướng dẫn IFRS (International Finalcial Reporting Interpretations Committee) ban hành.
Hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế: (nguồn cung cấp: Ngân hàng Thế giới The World Bank)
Chương 1. Tính minh bạch trong các báo cáo tài chính.
Chương 2. Quy định chung về viêc lập và trình bày các báo cáo tài chính
Chương 3. Trình bày các báo cáo tài chính (IAS 1)
Chương 4. Hàng tồn kho (IAS 2)
Chương 5. Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (IAS 7)
Chương 6. Lỗ lãi ròng của cả kỳ, các lỗi cơ bản và thay đổi chế độ kế toán (IAS 8)
Chương 7. Các sự kiên xảy ra sau ngày lập bảng tổng kết tài sản (IAS 10)
Chương 8. Các hợp đồng xây dựng (IAS 11)
Chương 9. Thuế thu nhập (IAS 12)
Chương 10. Báo cáo ngành (IAS 14)
Chương 11. Thông tin phản ánh ảnh hưởng của biến động giá cả (IAS 15)
Chương 12. Tài sản, nhà xưởng và thiết bị (IAS 16)
Page 5
Chương 13. Tài sản cho thuê (IAS 17)
Chương 14. Doanh thu (IAS 18)
Chương 15. Lợi ích trả công nhân viên (IAS 19)
Chương 16. Kế toán các khoản trợ cấp của chính phủ và công bố về trợ cấp chính phủ
(IAS 20)
Chương 17. Ảnh hưởng do thay đổi tỷ giá hối đoái (IAS 21)
Chương 18. Hợp nhất kinh doanh (IAS 22)
Chương 19. Chi phí đi vay (IAS 23)
Chương 20. Công bố về các bên liên quan (IAS 24)
Chương 21. Kế toán và báo cáo theo quỹ lợi ích hưu trí (IAS 26)
Chương 22. Báo cáo tài chính tổng hợp và kế toán các khoản đầu tư vào các công ty con
(IAS 27)
Chương 23. Kế toán các khoản đầu tư trong các đơn vị liên kết (IAS 28)
pháp kế toán đối với bên thuê và bên cho thuê tài sản, bao gồm thuê tài chính và thuê
hoạt động, làm cơ sở ghi kế toán và lập báo cáo tài chính.
CHUẨN MỰC SỐ 02
HÀNG TỒN KHO
(Ban hành và công bố theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31-12-2001
của Bộ trưởng Bộ Tài chính)
Mục đích của chuẩn mực này là quy định và hướng dẫn các nguyên tắc và phương
pháp kế toán hàng tồn kho, gồm: Xác định giá trị và kế toán hàng tồn kho vào chi phí;
Ghi giảm giá trị tồn kho cho phù hợp với giá trị thuần có thể thực hiện được và Phương
pháp tính giá trị hàng tồn kho làm cơ sở ghi sổ kế toán và lập báo cáo tài chính.
CHUẨN MỰC SỐ 03
TÀI SẢN CỐ ĐỊNH HỮU HÌNH
(Ban hành và công bố theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31-12-2001
của Bộ trưởng Bộ Tài chính)
Mục đích của chuẩn mực này là quy định và hướng dẫn các nguyên tắc và phương
pháp kế toán đối với tài sản cố định (TSCĐ) hữu hình, gồm:Tiêu chuẩn TSCĐ hữu hình,
thời điểm ghi nhận, xác định giá trị ban đầu, khấu hao, thanh lý TSCĐ hữu hình và một
số quy định khác làm cơ sở ghi sổ kế toán và lập báo cáo tài chính.
CHUẨN MỰC SỐ 04
TÀI SẢN CỐ ĐỊNH VÔ HÌNH
(Ban hành và công bố theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31-12-2001
của Bộ trưởng Bộ Tài chính)
Page 8
Mục đích của chuẩn mực này là quy định và hướng dẫn các nguyên tắc và phương
pháp kế toán tài sản cố định (TSCĐ) vô hình, gồm Tiêu chuẩn TSCĐ vô hình, thời điểm
ghi nhận, xác định giá trị ban đầu, khấu hao, thanh lý TSCĐ vô hình và một số quy định
khác làm cơ sở ghi sổ kế toán và lập báo cáo tài chính.
CHUẨN MỰC SỐ 05
(Ban hành và công bố theo quyết định số 165/2002/ QĐ-BTC ngày 31-12-2002
của Bộ trưởng Bộ Tài chính)
Mục đích của chuẩn mực này là quy định và hướng dẫn các nguyên tắc và phương
pháp kế toán những ảnh hưởng do thay đổi tỷ giá hối đoái trong trường hợp doanh nghiệp
có các giao dịch bằng ngoại tệ hoặc các hoạt động ở nước ngoài. Các giao dịch bằng
ngoại tệ và các báo cáo tài chính của các hoạt động ở nước ngoài phải được chuyển sang
đơn vị tiền tệ kế toán của daonh nghiệp, bao gồm: Ghi nhận ban đầu và báo cáo tại ngày
lập Bảng cân đối kế toán; ghi nhận chênh lệch tỷ giá hối đoái; chuyển đổi báo cáo tài
chính của các hoạt động ở nước ngoài làm cơ sở ghi kế toán và lập báo cáo tài chính.
CHUẨN MỰC SỐ 14
DOANH THU VÀ THU NHẬP KHÁC
(Ban hành và công bố theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31-12-2001
của Bộ trưởng Bộ Tài chính)
Mục đích của chuẩn mực này là quy định và hướng dẫn các nguyên tắc và phương
pháp kế toán doanh thu và thu nhập khác, gồm: Các loại doanh thu, thời điểm ghi nhận
doanh thu, phương pháp kế toán doanh thu và thu nhập khác làm cơ sở ghi sổ kế toán và
lập báo cáo trài chính.
CHUẨN MỰC SỐ 15
HỢP ĐỒNG XÂY DỰNG
(Ban hành và công bố theo quyết định số 165/2002/ QĐ-BTC ngày 31-12-2002
của Bộ trưởng Bộ Tài chính)
Page 10
Mục đích của chuẩn mực này là quy định và hướng dẫn các nguyên tắc và phương
pháp kế toán doanh thu và chi phí liên quan đến hợp đồng xây dựng, gồm: Nội dung
doanh thu và chi phí của hợp đồng xây dựng; ghi nhận doanh thu, chi phí của hợp đồng
xây dựng làm cơ sở ghi kế toán và lập báo cáo tài chính.
CHUẨN MỰC SỐ 16
CHI PHÍ ĐI VAY
nhất định.
Chuẩn mực này yêu cầu doanh nghiệp phải kế toán các nghiệp vụ kinh tế phát sinh
do ảnh hưởng về thuế thu nhập doanh nghiệp của các giao dịch và các sự kiện theo cùng
phương pháp hạch toán cho chính các giao dịch và các sự kiện đó. Nếu các các giao dịch
và các sự kiện được ghi nhận trong Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh thì tất cả các
nghiệp vụ phát sinh do ảnh hưởng của thuế thu nhập doanh nghiệp có liên quan củng
được ghi nhận vào Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh. Nếu các giao dịch và các sự
kiện được ghi nhận trực tiếp vào vốn chủ sở hữu thì tất cả các nghiệp vụ phát sinh do ảnh
hưởng thuế thu nhập doanh nghiệp có liên quan cũng được ghi nhận trực tiếp vào vốn chủ
sở hữu.
Chuẩn mực này còn đề cập đến việc ghi nhận tài sản thuế thu nhập hoãn lại phát
sinh từ các khoản lỗ tính thuế chưa sử dụng hoặc từ các ưu đãi về thuế thu nhập doanh
nghiệp chưa sử dụng; việc trình bày thuế thu nhập doanh nghiệp trong báo cáo tài chính
và việc giải trình các thong tin liên quan tới thuế thu nhập doanh nghiệp.
CHUẨN MỰC SỐ 19
HỢP ĐỒNG BẢO HIỂM
(Ban hành và công bố theo Quyết định số 100/QĐ-BTC ngày 28/12/2005 của Bộ
trưởng Bộ Tài chính)
Page 12
Mục đích của chuẩn mực này là quy định và hướng dẫn các nguyên tắc, phương
pháp đánh giá và ghi nhận các yếu tố của hợp đồng bảo hiểm trên báo cáo tài chính của
doanh nghiệp bảo hiểm, gồm:
a) Phương pháp kế toán hợp đồng bảo hiểm trong các doanh nghiệp bảo hiểm;
b) Trình bày và giải thích số liệu trong các báo cáo tài chính của doanh nghiệp bảo hiểm
phát sinh từ hợp đồng bảo hiểm.
Chuẩn mực này áp dụng đối với:
a) Kế toán hợp đồng bảo hiểm (bao gồm cả hợp đồng nhận tái và nhượng tái bảo hiểm);
hệ thống CMKT Việt Nam . Điều này không chỉ góp phần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý
cho hoạt động kế toán của Việt Nam bắt nhịp kịp thời với sự hội nhập kế toán ở các nước
có nền kinh tế thị trường, mà quan trọng hơn là tạo môi trường pháp lý cho hội nhập kinh
tế quốc tế và khu vực.
- Trong quá trình phát triển, từ việc chỉ chú trọng phát triển kế toán phục vụ cho
mục đích thu thuế,Việt Nam đã có những nỗ lực chuyển đổi phát triển một hệ thống kế
toán toàn diện hơn, được cộng đồng thế giới áp dụng IFRS thừa nhận.
b) Những điểm khác biệt:
Page 14
Nếu so sánh nội dung giữa các CMKT Việt Nam đã ban hành với các CM kế toán
quốc tế chúng ta sẽ thấy còn có sự khác biệt nhất định:
- Một số điểm của CM này trình bày cụ thể hơn CM kia và ngược lại, hoặc còn
một vài khác biệt về cách dùng thuật ngữ, hoặc về các phương pháp được áp dụng, phạm
vi trình bày.
- Hiện nay số lượng các CMKT của Việt Nam so với CMKT quốc tế cũng chưa
tương đương (Quốc tế có 51 CM, Việt Nam mới ban hành 26 CM)
- Đồng thời “tinh thần kế toán độc lập” của CMKT quốc tế vẫn còn giới hạn trong
các VAS.
- Hiện nay các quy tắc kế toán còn bị bó buộc trong một vài hệ thống tài khoản đã
định sẵn và các bước hạch toán đã vạch sẵn cho từng giao dịch cụ thể là chưa phù hợp
với tinh thần của IFRS. Những quy định kế toán cứng nhắc này sẽ là một trở ngại trong
việc phát triển kế toán chuyên nghiệp, hoặc hạn chế những kế toán viên có trình độ
chuyên môn cao phát huy năng lực của mình.
Tóm lại, có thể thấy rằng điểm khác biệt cơ bản nhất giữa chuẩn mực kế toán Việt
Nam và chuẩn mực kế toán Quốc tế là:
IAS mặc dù đưa ra rất chi tiết các định nghĩa, phương pháp làm, cách trình bày
và những thông tin bắt buộc phải có trong các báo cáo tài chính nhưng họ không đưa ra
những biểu mẫu báo cáo bắt buộc tất cả các công ty phải tuân theo vì họ hiểu các công
Không có
IFRS 2: Thanh toán trên cơ sở cổ phiếu
Chưa có
IFRS 3: Hợp nhất kinh doanh
VAS 11
Hợp nhất kinh doanh
IFRS 4: Hợp đồng bảo hiểm
VAS 19
Hợp đồng bảo hiểm
IFRS 5: Tài sản dài hạn nắm giữ cho mục đích
Chưa có
Page 16
bán và Những bộ phận không tiếp tục hoạt động
IFRS 6: Khảo sát và đánh giá khoáng sản
Chưa có
cáo tài chính
IAS 3: Báo cáo tài chính hợp nhất
Không dựa trên IAS 3
(Ban hành lần đầu năm 1976, thay thế bởi IAS 27
và IAS 28 vào năm 1989)
IAS 4: Kế toán khấu hao tài sản
Không dựa trên IAS 4
(Không còn áp dụng năm 1999, thay thế bởi IAS
Page 17
16, 22 và 38 ban hành vào năm 1998)
IAS 5: Thông tin trình bày trên Báo cáo tài chính
Không dựa trên IAS 5
(Ban hành năm 1976, thay thế bởi IAS 1 năm
1997)
IAS 6: Xử lý kế toán đối với thay đổi về giá
Không dựa trên IAS 6
VAS 23
Các sự kiện phát sinh sau ngày
kết thúc kỳ kế toán năm
Page 18
IAS 11: Hợp đồng xây dựng
VAS 15
Hợp đồng xây dựng
IAS 12: Thuế thu nhập doanh nghiệp
VAS 17
Thuế thu nhập doanh nghiệp
IAS 13: Trình bày các khoản Tài sản lưu động và
Không dựa trên IAS 13
Nợ ngắn hạn
IAS 14: Báo cáo bộ phận
VAS 28
Chưa có
IAS 20: Kế toán đối với các khoản tài trợ của
Chưa có
Chính phủ và trình bày các khoản hỗ trợ của
Page 19
Chính phủ
IAS 21: Ảnh hưởng của việc thay đổi tỷ giá hối
VAS 10
đoái
IAS 22: Hợp nhất kinh doanh
Ảnh hưởng của việc thay đổi
tỷ giá hối đoái
VAS 11
(Thay thế bởi IFRS 3 có hiệu lực vào
Hợp nhất kinh doanh
VAS 25
Báo cáo tài chính hợp nhất và
kế toán khoản đầu tư vào công
ty con (một phần tương ứng)
Page 20
IAS 28: Đầu tư vào công ty liên kết
VAS 7
Kế toán các khoản Đầu tư vào
công ty liên kết
IAS 29: Báo cáo tài chính trong điều kiện siêu
Chưa có
lạm phát
IAS 30: Trình bày bổ sung báo cáo tài chính của
VAS 22
các ngân hàng và các tổ chức tài chính tương tự
Trình bày bổ sung báo cáo tài
chính của các ngân hàng và
IAS 35: Các bộ phận không còn tiếp tục hoạt
Không dựa trên IAS 35
động
(Thay thế bởi IFRS 5 có hiệu lực năm 2005)
Page 21
IAS 36: Tổn thất tài sản
IAS 37: Các khoản dự phòng, tài sản và nợ tiềm
Chưa có
VAS 18
tàng
Các khoản dự phòng, tài sản
và nợ tiềm tàng
IAS 38: Tài sản vô hình
VAS 4
IAS 39: Công cụ tài chính: đo lường và ghi nhận
IAS 40: Bất động sản đầu tư
Nguyên liệu, vật liệu, công cụ, dụng cụ tồn kho phục vụ quá trình sản xuất;
Chi phí dịch vụ dở dang.
VAS: Tương tự nội dung của IFRS, ngoại trừ việc không đề cập đến trường hợp
hàng tồn kho bao gồm cả đất và các tài sản khác được giữ lại để bán.
2)
Giá gốc hàng tồn kho
Page 22
IAS/VAS: Giá gốc hàng tồn kho bao gồm: Chi phí mua, chi phí chế biến và các
chi phí khác liên quan trực tiếp khác phát sinh để có được hàng tồn kho ở địa điểm và
trạng thái hiện tại, không bao gồm các khoản chênh lệch tỷ giá hối đoái.
3)
Phương pháp xác định giá trị hàng tồn kho
IAS: Phương pháp giá đích danh hoặc giá bán lẻ có thể được sử dụng nếu kết quả
không chênh lệch với giá thực tế.
VAS: Không đề cập vấn đề này.
4)
Phương pháp tính giá hàng tồn kho
IAS: Không cho phép áp dụng phương pháp nhập sau, xuất trước (LIFO)
VAS: Cho phép sử dụng phương pháp nhập sau, xuất trước.
2)
Trích trước chi phí sửa chữa và bảo hành thi công
IAS: Không đề cầp vấn đề này.
VAS: Việc trích trước chi phí sửa chữa và bảo hành công trình được thực hiện
theo từng lần ghi nhận doanh thu hợp đồng xây dựng hoặc tại thời điểm kết thúc năm
tài chính.
2.2.3. IAS 12 và VAS 17 – Thuế thu nhập doanh nghiệp
1)
Mục đích
IAS/VAS: Mục đích của chuẩn mực này là qui định và hướng dẫn các phương
pháp kế toán thuế thu nhập doanh nghiệp. Nguyên tắc cơ bản là kế toán những nghiệp
vụ do ảnh hưởng của thuế thu nhập doanh nghiệp trong năm hiện hành và trong tương
lai của:
-
Việc thu hồi và thanh toán trong tương lai giá trị ghi sổ của các khoản mục
tài sản hoặc nợ phải trả đã được ghi nhận trong Bảng cân đối kế toán của
doanh nghiệp; và
-
Các giao dịch và sự kiện khác trong năm hiện tại đã được ghi nhận trong
báo cáo tài chính.
2)
công ty liên kết và và lợi tức từ các công ty liên doanh (ví dụ: phát sinh từ lợi nhuận
chưa phân phối), do công ty có thể kiểm soát được thời gian hoàn nhập của các khoản
chênh lệch, việc hoàn nhập có thể không xảy ra trong tương lai gần và lợi nhuận chịu
thuế sẽ bù đắp cho các chênh lệch này.
4)
Xác định giá trị
IAS/VAS: Thuế thu nhập hiện hành phải nộp (hoặc tài sản thuế thu nhập hiện
hành) cho năm hiện hành và các năm trước được xác định bằng giá trị dự kiến phải
nộp cho (hoặc thu hồi từ) cơ quan thuế, sử dụng các mức thuế suất (và các luật thuế)
có hiệu lực tại ngày kết thúc niên độ kế toán.
Tài sản thuế thu nhập hoãn lại và thuế thu nhập hoãn lại phải trả cần được xác
định theo thuế suất dự tính sẽ áp dụng cho năm tài sản được thu hồi hay nợ phải trả
được thanh toán, dựa trên các mức thuế suất (và các luật thuế) có hiệu lực tại ngày kết
thúc niên độ kế toán.
2.2.4. IAS 16 và VAS 03 – Tài sản cố định hữu hình
1)
Ghi nhận tài sản cố định hữu hình
IAS: Không qui định mức giá trị tối thiểu để ghi nhận Tài sản cố định
Page 25
Copyright: Tài liệu đại học ©