20-Khoa hoc Chfnh tri

C\(ghicn cUu • Trao dot

BAN VE VAI TRO CUA CAC LOAI LAO DONG
TRONG SAN XUAT GIA TRI VA GIA TRI THANG 01/
theo quan diem gid tn lao dong cua C.Mac
•

•

•

•

•

Doan Xu§n Thuy (*)

T

tong thflc t i i n kinh te thi trfldng
(KTTT) ngay nay da xua't hien
quan niem cho rang: mpi lao dpng,
du la lao ddng gian dan hay phdc tap,
lao dpng san xuat trfle tiep hay lao dpng
quan ly, lao ddng tri dc hay lao ddng the
Iflc, lao ddng khoa hpc - cdng nghe (KHCN)..., deu cd vai trd tao ra gia tri va gia
tri thang dfl (GTTD). Nguyen n h a n chu
yeu dan tdi sfl hinh t h a n h quan diem
nay la do sfl phat trien manh me eua

va GTTD cho tha'y, khdng phai mpi lap
ddng deu tao ra gia tri va GTTD. Chi cd
lao dpng san xua't h a n g hda mdi co kha
nang tao ra gia tri va GTTD. Do do, de
lam ro vai trd cua cac loai lao ddng nhu


9\[ghien citu • Trao doi
lao ddng gian dan, lao dpng phdc tap,
lao dpng quan ly, lao dpng KH-CN, lao
ddng trf dc... trong viec tao ra gia tri
va GTTD, can xua't phat tfl dinh nghia
ve cac loai lao dpng ke tren va so sanh
chung vdi lao dpng vdi tfl each la thflc
the cua gia tri va GTTD.
Theo C.Mac, lao dpng gian dan trong
nen kinh te hang hda la "mpt sfl ti§u phi
sflc lao dpng gian dan ma trung binh thi
bat ky mpt con ngfldi binh thfldng nao,
mpt con ngfldi khdng ed mdt sfl phat
trien dac biet nao, cflng deu cd trong ca
the cua hp. Mac dau ban than lao dpng
gian dan trung binh cung thay ddi tinh
chat cua nd trong cac nflde khac nhau
va trong nhflng thdi ky van minh khac
nhau, nhung trong mdt xa hpi nha't dinh
thi no van la mpt cai gi da dUpc xac
dinh. Lao dpng phdc tap chi la lao ddng
gian dan dupc nang len luy thfla, hay ndi
cho dung han, la lao dpng gian dan dflpc

kinh td hang hda. Khdng chi cae chdc
nang cua qua trinh lao ddng de san xuat
ra mdt gia tri sfl dung nha't dinh nao dd,
ma ca nhflng chdc nang da dflpc phan
tach t h a n h nhflng boat ddng cd' dinh cua
tflng chu the cua nen san xua't hang hoa
hay nhflng loai lao ddng khac nhau ve
chat, deu dflpc coi la nhflng bien the cua


22 - Khoa hoc Chfnh tri

cung mpt lao ddng ca nhan. Nhd ap dung
phflong phap trflu tflpng hda khoa hpc
nhfl vay ma C.Mac da cd the quy mpi lao
dpng trfle tiep hoac gian tiep san xua't ra
hang hda t h a n h mdt the ddng nha't, dd
la sfl tieu phi sflc lao ddng cua con ngfldi
san xua't hang hda ndi chung, tfl dd lam
ro chat cua gia tri va GTTD.
Khi nghien cdu ve lao ddng vdi tfl
each la thflc the eua gia tri nhfl vay,
mpi lao dpng san xuat trfle tiep, lao
dpng quan ly, hay lao dpng KH-CN,
lao ddng tri de deu dflpc gia dinh chi la
nhflng chflc nang cau t h a n h cua mdt lao
dpng san xuat h a n g hda thdng nhat ndi
chung, hinh nhfl chdng deu eo vai tro la
nhan td' tao ra gia tri va GTTD. Theo
giac dp logic va lich sd, lao dpng cua eon

cua cpng ddng ma minh la t h a n h vien
ca'u thanh. Sfl phan cdng lao ddng dd chi
cd the dfla vao nhflng dieu kien hien co
luc dd, chu yeu tren ca sd gidi tfnh, sflc
khde. Nhd tfnh sang tao eua hoat dpng
lao dpng, nang sua't lao dpng tang dan,
lao ddng thang dfl cung t a n g theo ca ve
khdi Iflpng tuyet dd'i va tuang dd'i so vdi
lao dpng ta't yeu. Dieu nay da tao ca sd
khach quan eho viec thflc hien sfl phan
tach nhflng chdc nang cda mpt lao dpng
thd'ng nha't trong pham vi cua cdng ddng
xa hdi ban dau va sau dd la ca trong
pham vi hoat dpng cua tflng ca nhan,
t h a n h nhflng cdng viec, nganh, nghe
n h a t dinh, tdc la cac dieu kien de thflc
hien phan cdng lao ddng xa hdi bieu
hien thdng qua qua trinh chuyen mon
hda san xuat t h a n h nhflng nganh, nghe
khac nhau. Nhd dd ma lao dpng tri 6c
dan dflpc tach ra t h a n h mdt chflc nang
rieng biet cua mdt bd phan dan cfl nhat
dinh trong xa hpi.
Sfl phat trien tflong ddi ddc lap ciia
lao dpng tri de so vdi lao ddng san xuat
vat chat trfle tiep da cho phep xa hpi
chuyen dan tfl viec ap dung cac phflong
phap san xua't dfla vao kinh nghiem la
chu yeu sang dng dung nhflng cdng nghe
ngay cang cao, tren ea sd nghien cflu

h6a deu co thu nhap bang mpt Iflpng
gia tri tflong dd'i eao ban so vdi cac chu
the chu yeu cua lao ddng the Iflc, do dd
trong thflc tien ngfldi ta d i dang thfla
nhan lao dpng tri dc cung cd vai trd tao
gia tri va GTTD. De cd the thflc hien
lao dpng tri dc, can phat trien sdc lao
dpng tdi trinh dp cao nha't dinh. Do dd,
lao dpng trf 6c va lao dpng phdc tap la
nhflng pham tru gan nghia, deu the hien
sfl tieu phi sflc lao ddng chat Iflpng cao,
tfl do quan niem cho rang lao ddng tri dc
cung la ngudn gdc cua gia tri va GTTD
cang dflpc cung cd' them.
Theo quan niem cua C.Mae, nhflng
lao ddng san xua't h a n g hda khac nhau
ve chat, "nhung deu la mdt sU chi phi
san xua't ve dc, bap thit, t h a n kinh va
ban tay, v.v, cua con ngUdi, va theo y
nghia dd, deu la lao dpng cua con ngudi.
Do chi la hai hinh thai chi phi khac
nhau ve sdc lao ddng cua con ngUdi. Di
nhien, ban t h a n sflc lao dpng cua con
ngfldi phai phat trien den mpt mdc nao
dd thi mdi cd the chi phi dflpc dfldi hinh
'" C.Mac va Ph.Ang-ghen, Sdd, t.23. tr.75
'2' C.Mac va Ph.Ang-ghen, Sdd, t.25, P.l,
tr.427-428

23 - Khoa hoc Chfnh tri

cung nhfl lao ddng tri dc cd the gian
tidp mang t i n h c h a t s a n xua't trong
nhflng chflng mflc nha't dinh.
Tom lai, tfl ban chat cua gia tri,
GTTD va phan tieh md'i quan he gifla
pham tru nay vdi lao dpng gian dan, lao
dpng phdc tap cung cac loai hinh lao
dpng khac nhfl lao dpng tri dc, lao dpng
KH-CN, lao dpng td chdc quan ly, c6 the
k h j n g dinh, chi c6 nhflng lao dpng gian
dan hay phdc tap la lao ddng san xuat
hang hda mdi cd vai trd tao ra gia tri va
GTTD, cac loai lao ddng nhfl lao ddng
trf dc, lao dpng KH-CN, lao ddng td chdc
quan ly c6 quan he gan ket vdi san xuat
gia tri va GTTD nhflng chung khdng the
la nhan to' tao ra gia tri va GTTD. Sfl
phat trien eua cae loai hinh lao ddng
nay, mac du khdng quyet dinh gia tri va
GTTD ve chat, nhflng la cac nhan to' tac
dpng rat quan trpng tdi gia tri va GTTD
ve Iflpng.
2. Mdi q u a n he v e litcfng gii2a
lao d o n g g i a n dofn, lao d o n g phiic
tap, lao d o n g tri 6c, lao d o n g KHCN, lao d o n g td chtic q u a n ly vdi gia
tri va GTTD
Phan tieh mdi quan he gifla lao ddng
gian dan va lao ddng phdc tap tdi chat
cua gia tri va GTTD cd the tha'y vai tro
cua nhflng loai hinh lao ddng nay dd'i

d mdc trung binh, phd bien va ngfldi lao
dpng dd thflc hien hoat ddng lao ddng
vdi mdt cfldng dp lao ddng trung binh
trong xa hpi dd. Nhfl vay, thdi gian lao
ddng xa hdi can thiet vdi tfl each la
thfldc do Iflpng gia tri ehinh la thdi gian
lao dpng san xuat h a n g hda ma mpt lao
ddng gian dan cd the thflc hien. Noi each
khac, Iflpng gia tri vdi tfl each la can cfl,
ca sd de thflc hien san xuat va trao ddi
hang hda dflpc quyet dinh bdi lao dpng
gian dan.
Trong md'i quan he so sanh vdi lao
ddng gian dan, lao ddng phdc tap dflpc coi
la lao dpng gian dan dflpc n h a n len, tdc
la mdt Iflpng lao ddng phdc tap nhd han
thi tflong dflong vdi mdt Iflpng lao ddng
gian dan ldn han. Kinh nghiem chdng td
rang, viec quy lao ddng phdc tap t h a n h
lao dpng gian dan nhfl vay dang dien ra
mpt each thfldng xuyen. "Mpt hang hda


I^hiin

cdu - Trao idi

cd the la san pham cua mdt lao dpng
phdc tap nha't, nhflng gia tri cua hang
h6a d6 v i n lam cho n6 ngang vdi san

va trao ddi cac san pham tri tue ed thd
mang lai thu nhap ldn cho cac chu the
sd hflu chung, dau tfl vao nghien cflu va
trien khai (R«&D) ed the mang lai nhflng
mon Ipi nhuan rat ldn. Tinh hinh dd da
tao ra cam giac rang, lao ddng trf dc cung
la lao dpng san xua't hang hda, khdng
nhflng the, nd ed the tao ra Iflpng gia tri
mdi (gia tri gia tang) ldn han nhieu so
vdi cac dang lao ddng san xua't vat chat
truyen thd'ng vi nd la loai hinh lao ddng
phflc tap dac biet. Trong nen KTTT hien
dai, sfl t h a n h dat eua cac chu the kinh
td phu thudc rat ldn vao kha nang chidm
hflu va sfl dung tri thflc. Ddi vdi tflng
chu the kinh td, viec sd dung tri thflc
da tao ra dieu kien thuan lpi de tang
nang suat lao ddng ea biet, giam thdi

27 - Khoa hoc Chfnh tri

gian lao ddng san xua't ca biet, nhd dd
cho phep thu dflpc lpi nhuan sieu ngach.
Su tang len cua nhflng nang suat
lao ddng ca biet cd tac dpng lan tda, day
n h a n h qua trinh nang cao nang suat lao
ddng xa hdi, tao thuan lpi cho sfl tiet
kiem thdi gian lao dpng ma xa hdi trfle
tiep danh cho linh vflc san xuat vat chat
va khdng ngflng tang thdi gian danh

la lam tang Iflpng GTTD cho nhflng nha
tfl ban la chu the cua chdng va gdp phan
lam tang ty sua't GTTD chung cho toan
bd giai cap tfl ban.Q