BÁO CÁO BỆNH CÂY CHUYÊN KHOA
MỘT SỐ BỆNH THƯỜNG GẶP TRÊN CÂY TIÊU, CÀ PHÊ, LẠC
Ngành: NÔNG HỌC
Niên khoá: 2013 – 2017

Pleiku Tháng 12/2015

MỤC LỤC

MỤC LỤC HÌNH ẢNH

I. BỆNH TRÊN CÂY TIÊU
I.1 Bệnh chết nhanh
- Bệnh chết nhanh trên hồ tiêu do nấm Phytophthora capsici gây ra. Bệnh có thể
gây hại ở tất cả các bộ phận của cây nhưng nguy hiểm nhất vẫn là vùng cổ rễ. Nấm
gây bệnh có nguồn gốc thủy sinh, gặp mưa ẩm ướt kéo dài sẽ phát triển mạnh,
ngấm ngầm tấn công và hủy hoại bộ rễ, làm cho việc dẫn truyền nước và dinh

2


dưỡng nuôi cây bị ngừng trệ. Khi phát hiện thấy cây bị chết thì thực ra bộ rễ của
chúng đã bị nấm gây hại trước đó hàng tháng rồi, vì thế cây tiêu thường bị chết
hàng loạt vào cuối mùa mưa đầu mùa khô.
I.1.1 Triệu chứng bệnh
-

Hại tất cả bộ phân cây, chủ yếu hại rễ & phần thân dưới mặt đất

-


Hình 3: Gốc cây bị thối do nấm Phytophthora capsici
Các dạng triệu chứng bệnh do nấm Phytophthora capsici gây ra trên lá tiêu

8


Hình 4: Lá cây bị nấm phytopthora tấn công
I.1.2 Nguyên nhân gây bệnh
-

Tại Việt Nam theo Nguyễn Vĩnh Trường và cs (2002): Bệnh vàng lá chết

nhanh hồ tiêu tại Quảng Trị do Pythium, Phytophthora sp.và Phytophthora
parasitica.
•

Theo Nguyễn Tăng Tôn (2005), bệnh chết nhanh hồ tiêu tại Bình Phước, Bà
Rịa - Vung Tàu và Quảng Trị, là do Phytophthora capsici gây ra

•

Nấm có nguồn gốc thủy sinh → ưa thích & rất cần ẩm để sinh sản, phát triển,
gây hại

•

Nhiệt độ thích hợp: 25°C -300C, pH 6,0.

•


Gold 68 WP , Rovral 50 WP, nồng độ 0,1 %.
5. Áp dụng tất cả các biện pháp để ngăn ngừa nguồn nấm

bệnh

xâm

nhập vào vườn tiêu:
12


+ Thường xuyên kiểm tra vườn cây trong mùa mưa, đặc biệt là

những

trận mưa sau một đợt hạn hán kéo dài, để có thể phát hiện được bệnh sớm.
+ Tiêu hủy các bộ phận bị bệnh của cây tiêu: khi đã phát
cây bệnh phải kiên quyết đào bỏ, thu dọn

tàn

hiện

được

dư cây bệnh đưa ra khỏi

vườn và đốt để loại trừ nguồn bệnh.
6. Tạo điều kiện tiểu khí hậu thuận lợi trong vườn tiêu như:
-Trồng cây đai rừng chắn gió, cây


I.1.4 Phương pháp bẩy bào tử để phát hiện sớm nấm phytopthora
- Lấy mẫu đất: lấy năm điểm chéo gốc trong vườn. Để bẫy cho biết thì lấy tối đa
khoảng 50 mẫu/vườn. mỗi điểm lấy 10 mẫu. Lấy phần đất cạnh gốc trụ tiêu, khoát
lớp đất mặt đi, lấy mẫu cách lớp đất mặt khoảng 10cm là được. Mỗi mẫu lấy
khoảng 200g, án chừng khoảng 1/2 cốc là được. Nếu cẩn thận thì nên đánh dấu
mẫu đất ở từng điểm trong vườn để sau này tiện đánh giá.
- Cách bẫy:
 Đổ mẫu đất vào cốc, khoảng gần 1/2 cốc bẫy.
 Tiếp đến đổ nước vào, sao cho mặt nước cách thành cốc khoảng 10mm.

Dùng nước giếng trong, ko được dùng nước máy.
 Dùng lá tiêu bánh tẻ ( Không già, không non, không nhiễm chút sâu bệnh gì
thì cành tốt). Cắt tròn theo miệng cốc. Thả lá tiêu nổi trên mặt nước, tránh ko
để nước ngập lên mặt trên lá để tránh hiện tượng thối lá.
 Đêm đặt cốc đã bẫy trong phòng tối ( ko có ánh sáng trực xạ ).
 Tiến hành quan sát.
 Cách lấy mẫu

16


Hinh 7: Cách bẩy bào tử nấm phytopthora
- Phương pháp này giúp người nông dân phát hiện sớm sự xuất hiện nấm
phytopthora có trong khu đất canh tác và chủ động phòng ngừa

18


20

Hình 11: Tiêu bị chết chậm
- Thời gian từ khi có biểu hiện bị bệnh đến khi chết có thể kéo dài cả năm.
Bệnh làm chết cả khóm hoặc chỉ chết 1-2 dây.Cây sinh trưởng, phát triển chậm,
lá úa vàng, rụng lá, các lá già thường bị vàng trước.
- Lá, hoa, các đốt và trái rụng dần từ dưới gốc lên ngọn
- Bộ tán lá thưa thớt.
- Ra hoa và đậu quả kém, năng suất giảm dần
- Bệnh thường xuất hiện thành từng vùng cục bộ.
- Triệu chứng thường phát triển chậm và kéo dài, một vài năm sau cây mới
chết.
I.2.2 Triệu chứng trên rễ:
-

Có những u (nốt sần) mọc riêng lẻ hoặc thành chuỗi trên rễ.

-

Kích thước nốt sần tùy thuộc vào mức độ gây hại.

-

Khi cây bị bệnh nặng, các rễ chính và phụ đều bị thối.

I.2.3 Nguyên nhân gây hại
- Do nấm Fusarium sp., nhưng trong nhiều trường hợp là sự kết hợp với các
nấm khác như Lasiodiplodia, Pythium, Rhizoctonia cũng làm thối gốc gây
hiện tượng chết chậm cây tiêu. Nấm tồn tại hàng năm ở trong đất, phát sinh
phát triển trong đất bón ít phân hữu cơ
-



I.3 BỆNH VIRUS (TIÊU ĐIÊN)

30


Hình 13: Bệnh tiêu điên do nhiễm virus
I.3.1 Nguyên nhân gây hại
Do virus gây hại được xâm nhiễm qua cây qua các loại côn trùng chích hút nhựa
cây tiêu và qua dụng cụ cắt tỉa nông nghiệp hay do giống không sạch bệnh.
I.3.2 Biện pháp phòng trừ:
Hiện tại đối với Virus thì chưa có thuốc chữa trị vì vậy cần áp dụng các nguyên tắc
phòng trừ sâu bệnh hại như:
-

Không lấy giống từ các vườn đã có triệu chứng bệnh virus.
Trong quá trình canh tác không dùng dao, kéo cắt tỉa các cây bị bệnh, sau đó

-

cắt sang cây khỏe.
Cần phải kiểm tra cây tiêu xem có các côn trùng hay nhện chích hút hay
không. Nếu có thì phun một trong các loại thuốc sau: Subatox 75 EC 0,2 %,
Suprathion 40 EC 0,2 %, Supracide 40 EC 0,2 %. Khi cây đã bị bệnh nặng
cần nhổ, đưa ra ngoài vườn và đốt.

II. BỆNH HẠI TRÊN CÂY CÀ PHÊ
II.1 BỆNH RỈ SẮT
II.1.2 Triệu chứng
- Bệnh gây hại trên lá, lúc đầu vết bệnh là những đốm tròn nhỏ màu vàng, sau vết


Bào

tử

nấm

phát

tán

và lây lan mạnh nhờ gió, côn trùng
và khi chăm sóc.
Hình 14: Bệnh rỉ sắt trên lá cà phê
Bào tử có thể tồn tại nhiều tháng
trong điều kiện thời tiết bất lợi. Bào
tử nảy mầm nhanh ở nhiệt độ 24oC
sau 2-4 giờ và phát triển nhanh ở độ
ẩm 80-90%. Thời gian ủ bệnh là 612 giờ.
II.1.2 Biện pháp phòng trừ
- Bón phân đầy đủ và cân đối,
tạo hình thông thoáng, tỉa
-

cành hợp lý giúp cây sinh trưởng tốt.
Dùng giống kháng bệnh như: S.73, Catimor F6. Hạn chế sử dụng các giống

-

mẫn cảm với bệnh rỉ sắt như Caturra, Typica, Mundo Novo...


Bệnh gây hại trên cà phê kinh doanh và cả trên cà phê kiến thiết cơ bản. Cây
thường có biểu hiện vàng từ tháng 9 trở đi và đến mùa khô thì giảm, nếu nhẹ thì sau
khi tưới nước xong cây lại xanh nhưng đến năm sau cây lại bị lại.
II.2.2 Nguyên nhân gây bệnh
-

Bệnh do nấm Rhizoctonia bataticola + Fusarium oxysporum gây hại

II.2.3 Biện pháp phòng trừ
-

Bón phân đầy đủ và cân đối, tăng cường bón phân hữu cơ và các chế phẩm
sinh học cải tạo đất.

36


-

Hạn chế xới xáo, làm bồn trong những vườn cây đã bị bệnh để tránh gây vết

-

thương cho rễ.
Xử lý chất kích thích sinh trưởng RIC 10WP để kích thích bộ rễ phát triển.
Không tưới nước tràn từ vườn bị bệnh sang vườn không bị bệnh. Cần điều

-


- Bệnh do các loài nấm Colletotrichum gloesporioides, Colletotrichum cofeanum
gây

nên

trong

điều

kiện

cây

bị

suy

yếu

do

thiếu

dinh

dưỡng.

- Bệnh gây hại ở tất cả các giai đoạn sinh trưởng của cây, nhưng bệnh phát triển
mạnh lúc cà phê ra hoa, kết quả và trong thời kỳ cây nuôi trái. Mưa nhiều vào buổi
chiều tối làm phát tán bào tử và làm bào tử xâm nhiễm vào quả.

–

lá
Bào tử chủ yếu ở mặt

–

trên vết bệnh
Hại lá, ít trên cuống lá, thân cành.

–

Hình 16: Cây lạc nhiễm bệnh đốm nâu
III.1.2 Nguyên Nhân
•

Do nấm Cercospora arachidicola Hori
- Bộ Moniliales, nấm bất toàn

42


- Hữu tính: Mycosphaerella arachdis Deighton, lớp Ascomycetes
III.1.3 BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ
•

Biện pháp canh tác: luân canh, vệ sinh đồng ruộng, thời vụ

•