SKKN Sử dụng bản đồ t duy trong dạy học ôn tập Địa lí ở trờng THCS
cộng hòa xã hội chủ nghĩa việt nam
Độc lập Tự do Hạnh phúc

báo cáo sáng kiến
Sáng kiến kinh nghiệm:

Sử dụng bản đồ t duy vào dạy học ôn tập Địa Lí ở trờng THCS
I. Tác giả sáng kiến:
- Họ và tên: Bế Thị Hiền
- Chức vụ: Tổ trởng Chuyên môn.
- Tổ: Khoa học Xã Hội THCS
- Trờng Trung học Phổ thông Canh Tân Thạch An.
II. Lĩnh vực áp dụng:
- Bộ môn áp dụng: môn Địa Lí trung học cơ sở.
- Nội dung áp dụng: Việc sử dụng bản đồ t duy vào dạy học.
- Đối tợng áp dụng: học sinh trờng THPT Canh Tân.
Trong sáng kiến này, tôi áp dụng vào giờ ôn tập Địa Lí ở khối 6 và khối 7, cụ thể
nh sau:
+ Khối 6: Tiết 8
+ Khối 7: Tiết 15
Từ việc áp dụng ở minh họa ở những tiết trên, tôi mong muốn sẽ đợc áp dụng sáng
kiến này ở các bài ôn tập Địa Lí thuộc các khối lớp khác để có thể mở rộng phạm vi áp
dụng, nâng cao hiệu quả và tính thiết thực của sáng kiến vào giảng dạy.

Bế Thị Hiền

Trờng THPT Canh Tân

2



SKKN Sử dụng bản đồ t duy trong dạy học ôn tập Địa lí ở trờng THCS
III.Thực trạng trớc khi áp dụng sáng kiến
1. Thực trạng về việc đổi mới các phơng pháp dạy học ở trờng THCS và việc ứng
dụng bản đồ t duy trong dạy học ôn tập địa lí ở trờng THCS.
a. Thực trạng chung
- Thuận lợi
+ Các phơng pháp dạy học tích cực luôn đợc áp dụng một cách tối đa nhất để rút ngắn
con đờng tiếp cận và nắm giữ tri thức của học sinh nh vấn đáp, đàm thoại tích cực, hoạt
động nhóm... cùng với sự hỗ trợ của các kĩ thuật dạy học nh mảnh ghép, khăn trải bàn...
Cơ bản các giáo viên đều nắm vững yêu cầu của đối mở phơng pháp dạy học.
+ Việc ứng dụng công nghệ thông tin là một công cụ hữu hiệu trong các giờ dạy nhằm
hình ảnh hóa kiến thức, học sinh dễ dàng tiếp thu và hứng thú trong giờ học. Các phần
mềm soạn bài và dạy học đợc triển khai đến các giáo viên.
+ Nhà trờng luôn tạo điều kiện để các đồng chí giáo viên tham gia các đợt tập huấn về
chuyên môn do Sở giáo dục và phòng giáo dục tổ chức. Qua đó, ngoài việc giáo viên đợc
tiếp cận với nhiều thông tin mới về phơng pháp, đây còn là dịp để trao đổi, giao lu
chuyên môn diễn giữa các giáo viên.
+ Việc vận dụng bản đồ t duy vào việc soạn giảng có ý nghĩa hết sức quan trọng. Vì đây
là một phơng pháp t duy hết sức mới mẻ, còn là một chơng trình dy học một cách hệ
thống, lôgíc đòi hỏi khả năng t duy cao nhng lợi ích lại hết sức thiết thực khi đem đến
cho ngời dạy, ngời học một cái nhìn tổng thể nhất, khái quát nhất.
- Khó khăn
+ Do đây là một nội dung hết sức rất mới nên quá trình triển khai còn gặp nhiều khó
khăn trong việc chuẩn bị t liệu.
Bế Thị Hiền

Trờng THPT Canh Tân


6

vận động?Khái quát

(TS: 21) sự vận động của Trái
Đất?
Bế Thị Hiền

khảo sát

bản:
- Trái Đất quay quanh trục.
- Trái Đất quay quanh Mặt Trời.
Trờng THPT Canh Tân

5


SKKN Sử dụng bản đồ t duy trong dạy học ôn tập Địa lí ở trờng THCS
7

So sánh các đặc điểm Phát phiếu Hệ thống đợc các môi trờng ở đới

(TS: 25) của ba môi trờng ở

khảo sát

đới nóng?

nóng với các đặc điểm về vị trí, đặc

7,9

Không
hệ thống đợc
5
23,8
8
32,0
15,7

13
61,9
14
56,0
71,1

- Kết quả các bài kiểm tra điều kiện sau khi ôn tập bằng phơng pháp truyền thống nh
sau:
Khối
6
7
(TS: 25)

TS
%
TS
%
%

Giỏi

9,5
1
4
10,3

2. Đánh giá chung
Qua phần khảo sát trên, tôi nhận thấy rằng, giờ học ôn tập vẫn gặp rất nhiều hạn
chế. Số học sinh không hệ thống đợc kiến thức tơng đối nhiều, ngợc lại số em có thể hệ
thống chính xác lại rất ít. Giờ học khá căng thẳng vì lợng kiến thức cần ghi nhớ tơng đối
nhiều nên giáo viên áp lực về thời gian. Hoạt động thảo luận của học sinh cha đạt hiệu
quả cao do cha tìm đợc cách hệ thống một cách tốt nhất. Học sinh thờng chỉ nhắc lại đợc
phần nội dung đầu và không kịp thực hiện đối với các nội dung sau. Nh vậy, việc dạy
Bế Thị Hiền

Trờng THPT Canh Tân

6


SKKN Sử dụng bản đồ t duy trong dạy học ôn tập Địa lí ở trờng THCS
tiết ôn tập địa lí vẫn theo hớng dòng chảy thông thờng, chỉ đơn thuần nhắc lại những nội
dung chính qua các bài từ trớc đến sau. Học sinh rất khó định hình đợc tổng thể những
kiến thức đã học hay sắp xếp các kiến thức ấy để nhận thấy các đơn vị kiến thức tơng đơng nhau để đánh giá một cách tổng thế nhất. Với những điều trên cho thấy giờ học ôn
tập địa lí vẫn cha đạt chất lợng cao và đạt đợc những yêu cầu nh mong muốn. Từ đó dẫn
tới việc kết quả học tập của các em cha cao. Số học sinh có điểm dới trung bình rất
nhiều, học sinh đạt điểm khá giỏi chiếm một tỉ lệ nhỏ. Nguyên nhân là do học sinh thực
hiện ôn tập cha tốt nên dẫn đến việc làm bài còn kém.
Với thực trạng trên, nếu không đổi mới phơng pháp nhằm tích cực hóa tiết ôn tập
địa lí ở trờng THCS, chắc chắn giờ học sẽ không phát huy hết vai trò của một giờ ôn tập.
Học sinh vẫn không khái quát đợc tổng thể kiến thức, không xác định đợc kiến thức

giờ ôn tập để phát huy tính hệ thống cao của loại hình bản đồ đặc biệt này.
- Tính sáng tạo: Tìm ra con đờng, cách thức thực hiện, phạm vi, mức độ và khả năng áp
dụng của bản đồ t duy đối với môn học Địa Lí, để từ đó các giáo viên sẽ áp dụng sáng
kiến một cách sáng tạo nhất. Sáng kiến đã đa ra cụ thể tiến trình để tiến hành của một
giờ học ôn tập Địa Lí sẽ đợc thực hiện ra sao khi có sử dụng bản đồ t duy. Với sáng kiến
này không bó hẹp giáo viên buộc phải lựa chọn cách thức nào để thực hiện một cách
nguyên tắc, mà có thể áp dụng một cách linh hoạt nh: cách lựa chọn kiến thức, lựa chọn
phầm mềm, cách thức xây dựng bản đồ, các giai đoạn trong giờ học để ứng dụng cũng
nh cách khai thác kiến thức từ bản đồ t duy mà vừa xây dựng nên... Đó là tính sáng tạo
của sáng kiến.
- Tính khoa học: Việc thực hiện sáng kiến theo các nấc bớc của quá trình nghiên cứu đã
thể hiện rõ tính khoa học cao của sáng kiến. Sáng kiến đợc thực hiện khi thực tế giảng
dạy đặt ra những yêu cầu về đổi mới, làm sao rút ngắn đợc khoảng cách giữa tri thức và
tiếp nhận. Vì vậy, các khâu từ định hớng nội dung cho tới cách thức tiến hành nghiên
Bế Thị Hiền

Trờng THPT Canh Tân

8


SKKN Sử dụng bản đồ t duy trong dạy học ôn tập Địa lí ở trờng THCS
cứu, ứng dụng sáng kiến là một quá trình xuyên suốt, có tính hệ thống, có quan hệ chặt
chẽ, thống nhất với nhau. Sáng kiến là một sản phẩm khoa học, vì nó đáp ứng đợc những
yêu cầu cấp thiết việc cần phải đổi mới tích cực trong công tác, đồng thời nó cung cấp
tri thức về lĩnh vực tìm hiểu, có sự áp dụng và kiểm chứng để đánh giá đ ợc mức độ cần
thiết có nó.
Sáng kiến đã khắc phục phần nào những hạn chế gặp phải trong giờ ôn tập Địa Lí.
- Về phía giáo viên: đã có phơng pháp dạy học tích cực để tổ chức lớp học tiến hành ôn
tập một cách chủ động, linh hoạt. Những yêu cầu thiết yếu của một giờ ôn tập, đặc biệt

chuyên môn, thì sáng kiến của tôi đợc đánh giá tơng đối cao với xếp loại giờ dạy là
giỏi và khá.
a. ứng dụng bản đồ t duy vào dạy học ôn tập địa lí 6 ( tiết 8)
- Nội dung tôi đa ra trong giờ ôn tập ở tiết 8 địa lí lớp 6 trọng tâm phần về Trái Đất nên
tôi đa ra một nội dung ôn tập là: Trái Đất có mấy sự vận động? Hãy khái quát hóa các
sự vận động của Trái Đất và các hệ quả gì?
- Đối với mội dung này tôi thiết kế bài dạy trên phần mềm vẽ bản đồ t duy Mindmap5.

Bế Thị Hiền

Trờng THPT Canh Tân

10


Hoạt động của GV và HS
Nội dung ôn tập
Gv hớng dẫn học sinh về việc xây
dựngSử
bảndụng
đồ t bản
duy:đồ
nộit duy
dungtrong
trungdạy học ôn tập Địa lí ở trờng THCS
SKKN
tâm đặt giữa trang vở, các nhánh sẽ
triển khai lần lợt từ nội dung đó.
GV yêu cầu học sinh tìm từ khóa
cho bản đồ t duy đối với câu hỏi


11


SKKN Sử dụng bản đồ t duy trong dạy học ôn tập Địa lí ở trờng THCS

GV yêu cầu các nhóm đối chiếu kết quả
thảo luận và nhấn mạnh lần nữa. Yêu
cầu học sinh đọc lại các nội dung mà
bản đồ t duy thể hiện và mỗi học sinh vẽ
lại vào vở mình.
- Đánh giá: giáo viên hớng học sinh vào bản đồ t duy để đánh giá lại sự tự vận
động của Trái và Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời diễn ra đồng thời với nhau. Quá
trình vận động này diễn ra liên tục và có ảnh hởng đến một số hiện tợng tự nhiên khác:
hớng gió, hớng dòng biển...
b. ứng dụng bản đồ t duy vào dạy học ôn tập địa lí 7( tiết 15)
- Nội dung yêu cầu ôn tập là: so sánh đặc điểm ba môi trờng ở đới nóng.
- Tôi thiết kế bài giảng này bằng phần mềm microsoft office Powerpoint 2003.

Bế Thị Hiền

Trờng THPT Canh Tân

12


SKKN Sử dụng bản đồ t duy trong dạy học ôn tập Địa lí ở trờng THCS
Hoạt động của GV và HS
Gv hớng dẫn học sinh về việc xây
dựng bản đồ t duy: nội dung trung

Bế Thị Hiền

Trờng THPT Canh Tân

13


SKKN Sử dụng bản đồ t duy trong dạy học ôn tập Địa lí ở trờng THCS

Các nhóm khác bổ sung.
Gv nhận xét, chốt lại kiến thức bằng
bản đồ t duy tổng hợp.
Bế Thị Hiền

Trờng THPT Canh Tân

14


SKKN Sử dụng bản đồ t duy trong dạy học ôn tập Địa lí ở trờng THCS

GV yêu cầu các nhóm đối chiếu kết quả
thảo luận và nhấn mạnh lần nữa. Yêu
cầu học sinh đọc lại các nội dung mà
bản đồ t duy thể hiện và mỗi học sinh vẽ
lại vào vở mình.
- Đánh giá: từ việc ôn tập nh trên, giáo viên có thể hớng cho học sinh so sánh đặc
điểm của ba môi trờng với nhau. Từ đó rút ra những nguyên nhân cơ bản gây nên sự
khác biệt này.
2.3 Hiệu quả mới

(TS: 27)
7
(TS: 20)

TS
%
TS
%
%

Đầy đủ,
chính xác
3
11,1
4
20,0
20,5

Kết quả
Tơng đối đầy
Còn thiếu
đủ
16
8
59,3
29,6
10
6
50,0
30,0

29,6
6

Kết quả
Tb
14
51,9
10

Yếu
2
7,4
1

Kém
0
0
0

Trờng THPT Canh Tân

16


SKKN Sử dụng bản đồ t duy trong dạy học ôn tập Địa lí ở trờng THCS
%
%

15
17,9

3. Kh nng v cỏc iu kin cn thit ỏp dng sỏng kin;
Để sử dụng đợc sáng kiến này không phải là khó. Trớc tiên giáo viên cần nghiên cứu
thật kĩ về mục đích của sáng kiến để lựa chọn những tiết dạy phù hợp. Sau đó, giáo viên

Bế Thị Hiền

Trờng THPT Canh Tân

17


SKKN Sử dụng bản đồ t duy trong dạy học ôn tập Địa lí ở trờng THCS
cần có một số kĩ năng tơng đối thành thạo trong việc sử dụng máy tính để lựa chọn phần
mềm xây dựng bản đồ t duy cho thật phù hợp nhất với yêu cầu và mục đích mình đặt ra.
Nghiên
cứu
sáng
kiến

Mục
đích

Lựa chọn
kiến thức

Cách
tiến
hành

Giáo viên


Bản đồ t duy

Hớng
dẫn học
sinh
cách vẽ

Hệ
thống
kiến
thức
theo
tầng bậc

Tổng
hợp kiến
thức

Chi tiết hóa nội dung Học sinh

Với sơ đồ trên, thì khi giáo viên lần lợt trải qua các bớc áp dụng sáng kiến, có nghĩa
là giáo viên đã xây dựng một bản đồ t duy cho tiết học. Đây là quá trình giáo viên khái
quát hóa các kiến thức cơ bản qua bản đồ t duy. Việc học sinh tiếp nhận đợc bản đồ, học
sinh sẽ chi tiết hóa các nội dung kiến thức ra có tính tầng bậc để triển khai lần lợt đầy đủ
các nội dung cần ghi nhớ.
4. Thi gian v nhng ngi tham gia t chc ỏp dng sỏng kin ln u
Sáng kiến Sử dụng bản đồ t duy trong dạy học ôn tập Địa Lí ở trờng trung
học cơ sở đã đợc tôi áp dụng vào thực tế trong năm học 2012 2013. Sau khi tiến
hành nghiên cứu, tôi đã báo cáo trớc hội đồng trờng. Sau đó, tôi áp dụng vào giờ giảng

Đối với nhà trờng:
Bế Thị Hiền

Trờng THPT Canh Tân

19


SKKN Sử dụng bản đồ t duy trong dạy học ôn tập Địa lí ở trờng THCS
- Tạo điều kiện cho giáo viên tham gia các lớp tập huấn chuyên môn, đặc biệt là về
kĩ năng và phơng pháp dạy học mới, tích cực hơn.
- Tổ chức đợc những giờ dạy thực nghiệm cho các nội dung đổi mới, có sự rút kinh
nghiệm và mang tính vận dụng cao.
- Hộ trợ các đồ dùng dạy học cần thiết.
Đối với các giáo viên.
- Có ý thức tiếp thu và vận dụng các phơng pháp theo định hớng đổi mới.
- Có tinh thần học hỏi và sáng tạo.
- Có trách nhiệm cao trong công việc.
Đối với học sinh
- Luôn chủ động, tích cực trong các giờ học trên lớp và học bài ở nhà.
- Tham gia đầy đủ, nhiệt tình vào các hoạt động dạy học do giáo viên tổ chức.
- Trau dồi khả năng t duy, tổng hợp.
Trên đây là sáng kiến kinh nghiệm của bản thân tôi về vấn đề Sử dụng bản đồ t
duy vào dạy học ôn tập Địa lí ở trờng THCS. Sáng kiến đợc viết dực vào kinh
nghiệm của bản thân tôi. Vì vậy chắc chắn sẽ còn nhiều hạn chế trong bản báo cáo
sáng kiến này. TôI hy vọng sáng kiến sẽ đợc áp dụng rộng rãi để góp phần nâng cao
chất lợng trong giáo dục.
Tôi xin chân thành cảm ơn.
Xác nhận của Ban Giám Hiệu


1

II. Lĩnh vực áp dụng

1

III. Thực trạng trớc khi áp dụng sáng kiến

3

IV. Bản chất của sáng kiến
1. Tính mới, tính sáng tạo, tính khoa học của
sáng kiến

7

2. Hiệu quả đạt đợc

9

3. Khả năng và các điều kiện áp dụng

20

4. Thi gian v nhng ngi tham gia t chc
ỏp dng sỏng kin ln u

21
21