http://kilobooks.com
THÖ VIEÄN ÑIEÄN TÖÛ TRÖÏC TUYEÁN
KHÁI QUÁT CHUNG
I. VĂN MIẾU - QUỐC TỬ GIÁM HÀ NỘI

OBO
OKS
.CO
M

Văn Miếu - Quốc Tử Giám với những hàng bia tiến sĩ thời Lê là một biểu
tượng sáng chói của tinh thần hiếu học và thái ñộ coi trọng nhân tài của nhõn
dõn Việt Nam. Đó là một nét lịch sử, một nét văn minh của người Việt. Có rất
nhiều người ñã nhân cách ñánh giá Văn Miếu - Quốc Tử Giám dưới nhiều góc
ñộ khác nhau.

Với việc tiếp thu những thành tựu của các công trình khoa học có trước
tác giả Đinh Ngọc Triển ñã tìm ra những nét rất mới mẻ trong luận văn tìm hiểu
về “Văn Miếu - Quốc Tử Giám” gắn với chế ñộ học hành thi cử thời Lê trong
khoảng thời gian từ 1428 - 1788”.

Luận văn trước hết là những trang viết nhỏ về tình hình chính trị, văn hóa,
tư tưởng, ñặc biệt về giáo dục khoa cử thời Lê. Từ ñó chúng ta cũng bước ñầu
có những hình dung ñược những nét lớn của nền giáo dục gần 10 thế kỉ của nhà
nước phong kiến Việt Nam.

Luận văn còn khai thác các tư liệu lịch sử, văn hóa, chú trọng ñi sâu phân
tích giá trị ñặc biệt của hệ thống văn bia tiến sĩ ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám,
qua ñó khẳng ñịnh và nêu bật truyền thống hiếu học, coi trọng việc ñào tạo nhân
tài của ñ. Tìm hiểu nền giáo dục, khoa cử theo ý thức hệ nho giáo, tác giả sẽ tìm
hiểu rõ hơn về sản phẩm của nó, những nguồn tri thức ñược ñào tạo công phu về

Lê”. Đây là chương quan trọng trong luận văn, ñược bố cục chặt chẽ: chế ñộ học
tập, thi cử ở trường giám, khoa cử và hệ thống bia tiến sĩ thời Lê; chế ñộ ñãi ngộ
và bổ dụng tiến sĩ của nhà Lê và ñiểm qua một số gương mặt tiêu biểu thời kì
này.

. Cuối cùng người viết ñiểm qua các giá trị về nhiều mạt của Văn Miếu Quốc Tử Giám. Dành một số trang phân tích ñiều hay, cái dở của nền giáo dục,
thi cử xưa vốn gắn liền với di tích lịch sử này; nhấn mạnh vai trò hàng ñầu của
việc giáo dục luân lý, rèn luyện ñạo ñức.

III. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ CÁC NGUỒN SỬ LIỆU
Hiểu ñược nội dung của luận văn chúng ta dễ dàng hơn trong việc tiếp
cận, nhận diện và phân loại các nguồn sử liệu ñã ñược tác giả sử dụng.
Có rất nhiều cách phân loại sử liệu khác nhau như sử liệu thành văn hay
không thành văn, sử liệu trực tiếp hay gián tiếp… Trong bài viết này chúng tôi
phân chia sử liệu theo ñặc trưng loại hình.

Nguồn sử liệu ñược tác giả sử dụng rất phong phú gồm:
1. Sử liệu vật thực

KI L

- Sử liệu vật thực là những dấu tích vật chất của môi trường tự nhiên và
cuộc sống con người, là nguồn sử liệu ñáng tin cậy. Nguồn sử liệu vật thực mà
tác giả của luận văn sử dụng là 82 bia tiến sĩ, là công trình kiến trúc của Văn
Miếu - Quốc Tử Giám còn tồn tại tới ngày nay. Đây là một nguồn sử liệu hết
sức quan trọng, phản ánh nhiều thông tin và tạo ñộ tin cậy cho bài luận văn.
2. Sử liệu hình ảnh

2


Trong luận văn nguồn sử liệu này ñược người sử dụng ít, dùng ñể minh
chứng cho ý này hay ý kia rất nhỏ. Mỗi huyền thoại, truyền thuyết ñược sử dụng
ñều ñược bao phủ màu sắc kỳ bí nhưng tác giả ñã biết bóc tách và nắm bắt ñược
cốt lõi lịch sử của nó làm dẫn chứng, tăng thêm phần phong phú của bài viết.

KI L

4. Sử liệu chữ viết

Đây là loại sử liệu rất phong phú, ñược tác giả sử dụng nhiều nhất và ñem
lại nhiều nguồn thông tin nhất. Nói về nguồn sử liệu chữ viết ñã ñược tác giả sử
dụng chúng ta có một danh sách tài liệu tham khảo gồm ….. tài liệu sau:
a. Danh sách phụ lục:

- Phụ lục I: Danh sách:

1. Thống kê các khoa thi từ 1426 ñến 1787.

3


http://kilobooks.com
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
2. Thng kờ cỏc ủt dng bia tin s hin cũn Vn Miu - Quc T
Giỏm.
3. Danh sỏch T tu - t nghip Vn Miu - Quc T Giỏm.

OBO
OKS
.CO

KI L

thớch, Nxb S hc, H Ni 1962.

6. Lờ Quý ụn ton tp (tp 3: i Vit thụng s). H.KHXH-1977.
7. Lch triu hin chng loi chớ - Phan Huy Chỳ. T1: Nhõn vt chớ,
Quan chc chớ. - T2: Khoa mc chớ. Vin s hc.
8. V Trung tựy bỳt

Phm ỡnh H, Nxb Vn hc H.1972.

9. Alexandax Barton Woodside: Vit Nam v mụ hỡnh Trung Quc (Chu
Tuyt Lan dch), Nxb i hc Havt-1971 (Vietnam and the chinese model).
10. o Duy Anh - Vit Nam vn húa s cng, Nxb Bn phng.
4


http://kilobooks.com
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
11. Nguyn Bc - H Ni t ủin, Bựi Hnh Cn, Nguyn Vnh Phỳc.
Nxb H Ni - 1990, B
12. Ban qun lý di tớch: H s di tớch Vn Miu - Quc T Giỏm H Ni.

OBO
OKS
.CO
M

- S Vn húa - Thụng tin H Ni.
13. Trn lõm Bin - Cõy c trong ngh thut to hỡnh c ca ngi Vit Tp chớ M thut, K yu s 8/1993.

http://kilobooks.com
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
C TH
Trong mi phn ca lun vn tỏc gi ủỏ bit vn dng mt cỏch linh hot
cỏc ngun s liu ủ chng minh v phõn tớch khin bi vit khụng b nhm

OBO
OKS
.CO
M

chỏn. Qua nhng nột khỏi quỏt chung v cỏc ngun s liu ngi ủc ủó phn
no nm bt v thy ủc nhng ngun s liu tỏc gi lun vn ủó s dng.
phn vit ny chỳng ta ủi dc theo b cc ca ton lun vn v ch ra mt s
nhng cỏch s dng, vn dng ngun s liu tiờu biu ca tỏc gi inh Ngc
Trin. Cỏch lm ny s giỳp cho ngi ủc va nhn din ủc ngun s liu
va hiu ủc ni dung lun vn.

I. Chng I: Bi cnh thi Lờ

. Vn dng ngun s liu ch vit l cỏc b s ca cỏc tỏc gi xa (cú
danh sỏch kốm theo) tỏc gi lun vn ủó phỏc ha ủi th xó hi i Vit. Vic
ủim qua xó hi thi cú Trn H nm trong ý ủ: Nh Ngụ, inh, Tin Lờ th k
th X ủó hon thnh nhng bc chun b cn thit cho giai ủon phỏt trin mi
ca dõn tc. Nh Lớ, Trn TK 11, 12, 13 v 14 ủó khng ủnh s tn ti v chn
hng cho mt quc gia ủc lp. Tt c l mt nn tng, mt c s ủa ủn mt
quc gia i Vit hng thnh. T cng th k 15. Biu hin rừ nht ủõy l
s cng c kin ton ca th ch trung ng tp quyn t th k 11. õy l yờu
cu ngy cng cao l phỏt trin, m rng nn giỏo dc khoa c ủ b sung
khụng ngng cho b mỏy qun lý quan liờu cho kp vi gung mỏy xó hi.

Chớnh s m rng v s cng c ca ch ủ quan li thi Lờ m thi k
ny nh Lờ dnh cho giỏo dc s u tiờn ủc bit. Vua lnh cho cỏc quan vn vừ
cho con em ủn nh quc hc ủ ủim mc hc quan lm s v dy hc (1; 67
T3). Bi vn bia Nhõm tut niờn hiu i bo th 3 (nm 1442) ghi rt rừ vic
ny (tỏc gi trớch dn nguyờn vn ni dung vn bia). ủõy ngun s liu vt tht
ủó ủc khai thỏc. Sau ủú ni dung vn bia 1 cũn ủc trớch dn ủ chng minh
rng thi Lờ vic thi c dn hon chnh. 3 nm mt k thi hng v mt k thi
hi. T nm 1439 cú l xng danh treo bng, ban m ỏo, cp nga, n yn v
cho vinh qui bỏi t.

- Núi v thi c suy yu nh Mc tỏc gi lun vn s dng ngun s liu
ch vit (8; 156), núi v nhng ch thi v nhng gian trỏ trong thi c ca chỳa
Trnh. Tỏc gi dựng ngun s liu (2; 325).

II. Chng 2: Vn Miu - Quc T Giỏm thi Lờ
1. Mt s nột v di tớch

phn ny chỳng ta d dng nhõn ra ngun s liu m tỏc gi s dng.
- Núi v lch s hỡnh thnh ca Vn Miu - Quc T Giỏm tỏc gi s dng
ngun s liu ch vit qua s ghi chộp trong i vit s ký ton th.

KI L

- Núi v cụng cuc bo tn trựng tu ca Vn Miu - Quc T Giỏm tỏc
gi s dng mt s ngun s liu ch vit: Khõm mc vit s thụng giỏm cng
mc, Kin vn tiu lc - Lờ Quý ụn, i Vit s ký ton th. Trong ủú Khõm
mc Vit s thụng giỏm cng mc ủc s dng nhiu nht vi cỏch trớch dn.
Ngun s liu vt tht cng ủc s dng ủú l nhng bi ghi chộp khc
trờn vn bia s 1 ca khu di tớch.


Hin vt th hai ht sc quý giỏ ủú l 82 bia tin s. Tỏc gi ủó lp mt
bn thng kờ s bia dng trong cỏc triu vua. T ủú rỳt ra nhng nhn xột cú giỏ
tr. iu ủỏng chỳ ý qua nhng vn bia cũn sút li cho ti ngy nay, tỏc gi lun
vn ủó so sỏnh kớch thc, hoa vn, cỏch tc rựa, tc rng hay chim phng
hoc ủụi long mó ủ phõn loi bia theo bia loi 1, loi 2 v loi 3. T vic xem
xột k lng cỏc tm bia, ngi vit thy ủc s phỏ v nhng quy ủnh kht
khe ca nh nc phong kin v s phỏt trin ca ngh thut dõn gian; mt giai

thut Vit Nam.

KI L

ủon phỏt trin ngnh ủiờu khỏc ủỏ sut 3 th k 1484, 1780 ca lch s ngh

Hin vt th ba l con rựa ủỏ ủ bia b chỡm sõu di lũng h Khuờ Vn
Cỏc ủc S Vn húa T tng H Ni khai qut nm 1976. Thõn bia cha cú,
song ủ bia ủú ủó nõng s bia Tin s lờn con s 83. T hin vt ny cú gi ủnh
liu cỏc vn bia triu Mc ủó ủc dng b phỏ hy? gii ủỏp cho ủiu ủú,
tỏc gi s dng i Vit thụng s ca Lờ Quý ụn ủ khng ủnh: Cỏc khoa thi
thi Mc ch cú mt khoa.
8


http://kilobooks.com
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
Hin vt tip theo l bc honh phi C kim nht nguyt bỳt tớch ca
Nguyn Nghim (1708-1776) v honh phi Vn th s biu. Ngoi ra cũn cú
cỏc tm khỏnh ủỏ, bc ủi t, nghiờn mc bng ủỏ

OBO

ti vua vi hnh ti nh Giỏm, thy v chng nh Giỏm Sinh ủang nu n. Mõm
cm ủm bc li thiu mui. Tr v sỏng sm hụm sau vua sai ngi ủem mt
gúi mui ủt trc phũng ngi Giỏm sinh n.
2. Khoa c thi Lờ v h thng bia tin s Vn Miu - Quc T Giỏm
- t tờn phn bi vit ny, ta cng nhn ra ủc ngun s liu m tỏc gi
khai thỏc ủú chớnh l h thng vn bia ca Vn Miu - Quc T Giỏm. Núi v
9


http://kilobooks.com
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
quan ủim ca triu ủi phong kin v thi c hay núi v th thc thi c, khoa c
vi hai k thi hi v thi ủỡnh, tỏc gi ủu dựng ni dung ca cỏc vn bia ủ minh
chng. Tiờu biu nht l vn bia dng vo thi Hng c th 15. Bi thi k

OBO
OKS
.CO
M

ny tt c nhng th thc thi c hỡnh thnh t cỏc thi trc ủó ủc tip thu v
hon thin. Do tớnh cht lch s ca nhng tm vn bia ủú, tỏc gi ủó ghi li ton
b bi vn bia do ủi thn Thõn Nhan Trung son nm Giỏp Thỡn niờn hiu
Hng c th 15 (1484).

Mt bi vn bia na cng ủc trớch dn, ủú l bi vn bia ca Tin s
khoa Mu Thỡn (1448). Ta cú th thy bia l c liu ủỏng tin cy, l k nim ca
k nim, l võt ca chớnh riờng mi thi, cú hao mũn chng cng chớnh l mt
loi s liu gc rt ủỏng quan trng v ủỏng quý.


Quý ụn. Núi v ti nng v ủúng gúp ca 3 v nhõn y, tỏc gi lun vn ủó
trớch dn nhiu sỏng tỏc quan ủim ca ba tỏc gi: Nguyn Trói vi t tng
nhõn ngha, Nguyn Bnh Khiờm vi mong mun ủt nc tr v mt mi, Lờ

VI. Li bn

OBO
OKS
.CO
M

Quý ụn l t tng Mng ủi ton.

s liu.

KI L

õy l nhng nhn xột ca cỏ nhõn tỏc gi. Tỏc gi khụng s dng ngun

11


http://kilobooks.com
THÖ VIEÄN ÑIEÄN TÖÛ TRÖÏC TUYEÁN
KẾT LUẬN
Muốn ñem nguồn sử liệu vào sử dụng trong một công trình khoa học là cả
một quá trình khó khăn phức tạp và lâu dài. Người viết cần phải tìm sử liệu liên

OBO
OKS


Tháp Hòa Phong Chùa Dâu

13


http://kilobooks.com
THÖ VIEÄN ÑIEÄN TÖÛ TRÖÏC TUYEÁN
MỤC LỤC
KHÁI QUÁT CHUNG ........................................................................................ 1

OBO
OKS
.CO
M

I. VĂN MIẾU - QUỐC TỬ GIÁM HÀ NỘI ................................................... 1
II. ĐỂ HIỂU RÕ HƠN VỀ NỘI DUNG CỦA LUẬN VĂN CHÚNG TA
TÌM HIỂU SƠ QUA MỤC LỤC CỦA BẢN LUẬN VĂN ............................ 1
III. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ CÁC NGUỒN SỬ LIỆU................................. 2
1. Sử liệu vật thực ....................................................................................... 2
2. Sử liệu hình ảnh ..................................................................................... 2
3. Sử liệu truyền miệng............................................................................... 3
4. Sử liệu chữ viết ....................................................................................... 3
CỤ THỂ ................................................................................................................ 6
I. Chương I: Bối cảnh thời Lê......................................................................... 6
II. Chương 2: Văn Miếu - Quốc Tử Giám thời Lê ....................................... 7
1. Một số nét về di tích ................................................................................ 7
2. Khảo tả kiến trúc Văn Miếu - Quốc Tử Giám ........................................ 8
III. Chương 3: Chế ñộ học hành thi cử thời Lê ............................................ 9