BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

PHAN THỊ NGUYỆT

MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG
ĐÀO TẠO NGHỀ Ở CÁC TRUNG TÂM
GIÁO DỤC - DẠY NGHỀ TỈNH QUẢNG BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC


2

NGHỆ AN - 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

PHAN THỊ NGUYỆT

MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG
ĐÀO TẠO NGHỀ Ở CÁC TRUNG TÂM
GIÁO DỤC - DẠY NGHỀ TỈNH QUẢNG BÌNH
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học:


MỤC LỤC

Trang
MỞ ĐẦU

...........................................................................................................1

1. Lý do chọn đề tài.......................................................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu................................................................................................................2
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu...........................................................................................2
4. Giả thuyết khoa học...................................................................................................................2
5. Nhiệm vụ nghiên cứu.................................................................................................................2
6. Phạm vi nghiên cứu...................................................................................................................3
7. Phương pháp nghiên cứu..........................................................................................................3
9. Cấu trúc luận văn.......................................................................................................................3

Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÀO TẠO NGHỀ
Ở CÁC TRUNG TÂM GIÁO DỤC - DẠY NGHỀ....................................................4
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề......................................................................................................4
1.2. Một số khái niệm cơ bản........................................................................................................5
1.2.1. Khái niệm Quản lý, quản lý giáo dục.....................................................................5
1.2.2. Khái niệm nghề, đào tạo nghề..............................................................................7
1.2.3. Quản lý đào tạo nghề............................................................................................9
1.2.4. Biện pháp, Biện pháp quản lý đào tạo nghề.......................................................10
1.3. Một số vấn đề lý luận về hoạt động đào tạo nghề ở các trung tâm Giáo dục - Dạy nghề.....11
1.3.1. Vị trí, chức năng, nhiệm vụ của Trung tâm Giáo dục - Dạy nghề (trong lĩnh vực
đào tạo nghề)...................................................................................................11
1.3.2. Đặc điểm của hoạt động đào tạo nghề ở các Trung tâm Giáo dục - Dạy nghề....13

Quảng Bình..................................................................................................................................42
2.3.1. Quản lý công tác xây dựng kế hoạch, nội dung, chương trình đào tạo...............42
2.3.2. Quản lý hoạt động dạy của giáo viên và học nghề của học viên.........................47
2.3.3. Quản lý công tác phát triển đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý............................52
2.3.4. Quản lý việc đổi mới phương pháp giảng dạy ....................................................55
2.3.5. Quản lý và sử dụng có hiệu quả cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy nghề phục vụ
cho công tác đào tạo tại các Trung tâm Giáo dục - Dạy nghề...........................58
2.3.6. Quản lý công tác kiểm tra, đánh giá chất lượng đào tạo nghề ...........................61
2.4. Đánh giá chung về thực trạng...............................................................................................67
2.4.1. Ưu điểm và hạn chế............................................................................................67
2.4.2. Nguyên nhân của thực trạng..............................................................................69
Kết luận chương 2.......................................................................................................................71


8
Chương 3
MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÀO TẠO NGHỀ
Ở CÁC TRUNG TÂM GIÁO DỤC - DẠY NGHỀ TỈNH QUẢNG BÌNH............72
3.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp..............................................................................................72
3.2. Đề xuất các biện pháp quản lý đào tạo nghề các Trung tâm Giáo dục - Dạy nghề tỉnh Quảng
Bình.............................................................................................................................................74
3.2.1. Hoàn thiện mục tiêu, nội dung chương trình đào tạo đáp ứng yêu cầu phát triển
KT - XH của địa phương....................................................................................74
3.2.2. Đổi mới phương pháp giảng dạy của GV theo hướng tăng cường thực hành, rèn
luyện tay nghề cho HS.....................................................................................75
3.2.3. Phát triển đội ngũ cán bộ giáo viên dạy nghề.....................................................76
3.2.4. Cải thiện các điều kiện phục vụ dạy và học nghề................................................78
3.2.5. Thực hiện đánh giá lấy ý kiến phản hồi về chất lượng đào tạo nghề của người sử
dụng lao động ..................................................................................................81
3.2.6. Tìm kiếm đối tác, thiết lập quan hệ với các CSSX, doanh nghiệp hỗ trợ cho quá


CNH - HĐH

Công nghiệp hoá, hiện đại hóa

CSDN

Cơ sở dạy nghề

CSSX

Cơ sở sản xuất

CSVC

Cơ sở vật chất

ĐTN

Đào tạo nghề

GD - ĐT

Giáo dục và Đào tạo

KHKT

Khoa học kỹ thuật

KT - XH

Sơ đồ 1.1. Hệ thống dạy nghề trong hệ thống giáo dục quốc dân.............................12
Bảng 2.1. Các Trung tâm Giáo dục - Dạy nghề trên địa bàn tỉnh Quảng Bình (đến
6/2015)........................................................................................................................38
Sơ đồ 2.1. Tổ chức bộ máy của Trung tâm Giáo dục - Dạy nghề công lập..............40
Bảng 2.2. Kết quả khảo sát thực trạng các nội dung quản lý công tác xây dựng
kế hoạch, nội dung chương trình đào tạo..................................................................45
Bảng 2.3. Kết quả khảo sát thực trạng các nội dung quản lý công tác giảng dạy của
giáo viên......................................................................................................................49
Bảng 2.4. Kết quả khảo sát thực trạng các nội dung quản lý hoạt động học tập của
học viên.......................................................................................................................51
Bảng 2.5. Kết quả khảo sát thực trạng các nội dung quản lý phát triển đội ngũ giáo
viên và cán bộ quản lý................................................................................................54
Bảng 2.6. Kết quả khảo sát thực trạng các nội dung quản lý đổi mới phương pháp
giảng dạy.....................................................................................................................57
Bảng 2.7. Kết quả khảo sát thực trạng các nội dung quản lý và sử dụng có hiệu quả
cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ công tác đào tạo nghề....................................60
Bảng 2.8. Kết quả khảo sát thực trạng các nội dung quản lý công tác kiểm tra,
đánh giá chất lượng đào tạo nghề...............................................................................62
Bảng 2.9. Kết quả khảo sát thực trạng các nội dung quản lý hoạt động học tập của
học viên (thông qua phiếu trưng cầu ý kiến học viên)..............................................64
Bảng 2.10. Kết quả khảo sát thực trạng các nội dung quản lý công tác kiểm tra,
đánh giá chất lượng đào tạo nghề
(thông qua phiếu trưng cầu ý kiến của học viên)......................................................66
Bảng 3.1. Tổng hợp kết quả khảo sát mức độ cần thiết của các biện pháp quản lý
đào tạo nghề tại các Trung tâm Giáo dục - Dạy nghề tỉnh Quảng Bình...................87


11
Bảng 3.2. Tổng hợp kết quả khảo sát mức độ khả thi của các biện pháp quản lý đào
tạo nghề tại các Trung tâm Giáo dục - Dạy nghề tỉnh Quảng Bình..........................88

tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được trình bày trong 3 chương
Chương 1.

Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động đào tạo nghề ở các TTGD DN

Chương 2.

Thực trạng công tác quản lý đào tạo nghề ở các TTGD - DN
tỉnh Quảng Bình


4
Chương 3.

Một số biện pháp quản lý hoạt động đào tạo nghề ở các TTGD
- DN tỉnh Quảng Bình.

Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÀO TẠO NGHỀ
Ở CÁC TRUNG TÂM GIÁO DỤC - DẠY NGHỀ
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Một đất nước muốn phát triển KT - XH, thực hiện CNH - HĐH cần phải đầu
tư phát triển NNL, đặc biệt là NNL kỹ thuật trực tiếp phục vụ cho các ngành kinh
tế. Vì vậy, công tác ĐTN chiếm một vị trí rất quan trọng trong hệ thống xã hội.
Trong thời gian qua ở nước ta đã có nhiều công trình nghiên cứu về lĩnh vực
ĐTN. Nhiều tài liệu, giáo trình về QLĐTN đã được biên soạn như: "Tổ chức và quản
lý quá trình đào tạo" (năm 1996) và nhiều tài liệu khác của GS.TSKH Nguyễn Minh
Đường; "Cải tiến mục tiêu và nội dung ĐTN" (năm 1990) và "Giáo dục nghề nghiệp
- những vấn đề và giải pháp" (năm 2005) của PGS.TS Nguyễn Viết Sự; "Định hướng
nghề nghiệp và việc làm” (năm 2004) của Tổng cục Dạy nghề; “Những dấu hiệu đặc

tiêu có thể do chủ thể quản lý áp đặt hoặc do sự cam kết giữa chủ thể và đối tượng
quản lý. Mục tiêu còn là trạng thái tương lai, các “Tiêu điểm” tương lai hay các kết
quả cuối cùng mà một tổ chức mong muốn đạt đến. Tất cả các thành tố này có mối
quan hệ tác động qua lại và tương hỗ lẫn nhau.
- Khái niệm Quản lý giáo dục
Theo Tác giả Trần Kiểm "Giáo dục xuất hiện nhằm thực hiện cơ chế truyền
kinh nghiệm lịch sử - xã hội của loài người, của thế hệ đi trước cho thế hệ sau và để
thế hệ sau có trách nhiệm kế thừa, phát triển nó một cách sáng tạo, làm cho xã hội
và bản thân con người phát triển không ngừng” [14, tr.9].
Như vậy, giáo dục xuất hiện nhằm thực hiện cơ chế truyền đạt kinh nghiệm
lịch sử - xã hội của thế hệ trước cho thế hệ sau. Để đạt được mục đích đó thì đòi hỏi
phải có sự tổ chức và chỉ đạo việc thực hiện cơ chế trên, hay nói cách khác phải có
sự QLGD. QLGD là một tất yếu khách quan, hình thành và phát triển song hành với
giáo dục.
Hiện nay, khi nói về khái niệm QLGD, các nhà nghiên cứu về khoa học giáo
dục thường đưa ra các khái niệm như sau:


7
- Tác giả Đặng Quốc Bảo quan niệm "QLGD theo nghĩa tổng quan là hoạt
động điều hành, phối hợp các lực lượng xã hội nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế
hệ trẻ theo yêu cầu phát triển xã hội " [1, tr.124].
- Tác giả Hồ Văn Liên cho rằng “QLGD là sự tác động liên tục có tổ chức,
có định hướng của chủ thể QL (người QL hay tổ chức QL) lên đối tượng giáo dục
và khách thể QLGD về mặt chính trị, văn hoá, xã hội, kinh tế, v.v. bằng một hệ
thống các luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các biện pháp cụ thể nhằm tạo ra
môi trường và điều kiện cho sự phát triển của đối tượng” [15, tr.3].
- Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang "QLGD là QL trường học, thực hiện
đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà
trường vận hành theo nguyên lý giáo dục, để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào

tiếp thu được do kết quả đào tạo chuyên môn và tích luỹ kinh nghiệm trong lao
động mà một người lao động cần có để thực hiện một loạt hoạt động cụ thể trong
một lĩnh vực nhất định” [27, tr.17].
- Đào tạo nghề:
ĐTN đề cập đến việc dạy các kỹ năng thực hành, nghề nghiệp hay kiến thức
liên quan đến một lĩnh vực cụ thể, để người học lĩnh hội và nắm vững những kiến
thức, kỹ năng nghề nghiệp một cách có hệ thống để chuẩn bị cho người đó thích
nghi với cuộc sống và khả năng đảm nhận được một công việc nhất định. Có nhiều
dạng đào tạo: đào tạo cơ bản và đào tạo chuyên sâu, đào tạo chuyên môn và ĐTN,
đào tạo lại, đào tạo từ xa và tự đào tạo, v.v.
Có rất nhiều định nghĩa về ĐTN, sau đây xin được nêu một số định nghĩa đó:
Tác giả William Mc. Gehee (1979) cho rằng: ĐTN là những quy trình mà
những công ty sử dụng để tạo thuận lợi cho việc học tập sao cho kết quả hành vi
đóng góp vào mục đích và các mục tiêu của công ty.
Ông Max Forter (1979) cũng đưa ra khái niệm ĐTN phải đáp ứng việc hoàn
thành 4 điều kiện: Gợi ra những giải pháp ở người học; phát triển tri thức, kỹ năng
và thái độ; tạo ra sự thay đổi trong hành vi; đạt được những mục tiêu chuyên biệt.
Theo tác giả Tack Soo Chung (1982) thì: ĐTN là hoạt động đào tạo phát
triển năng lực lao động (tri thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp) cần thiết để đảm
nhận công việc được áp dụng đối với những người lao động và những đối tượng sắp


9
trở thành người lao động.
Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) định nghĩa: ĐTN là nhằm cung cấp cho
người học những kỹ năng cần thiết để thực hiện tất cả các nhiệm vụ liên quan tới
công việc, nghề nghiệp được giao.
Tác giả Nguyễn Viết Sự đưa ra khái niệm: "ĐTN là một quá trình hoạt động
có mục đích có tổ chức nhằm hình thành và phát triển có hệ thống các kiến thức, kỹ
năng, thái độ để hoàn thiện nhân cách cho mỗi cá nhân, tạo năng lực cho họ vào đời

dục nhằm bồi dưỡng hoặc thay đổi những phẩm chất và năng lực của đối tượng.
- Biện pháp quản lý đào tạo nghề:
Biện pháp quản lý đào tạo nghề được xem là yếu tố linh hoạt thường được
thay đổi theo đối tượng quản lý. Các nhà quản lý chỉ thực hiện tốt chức năng của
mình khi nhận thức đúng và sử dụng tốt các biện pháp. Đối tượng quản lý là những
con người, là một thực thể có cá tính, có thói quen, tình cảm, nhân cách gắn với các
hoàn cảnh lịch sử cụ thể. Ngoài ra con người là một chủ thể quản lý phải biết lôi
cuốn, thúc đẩy mọi người trong tổ chức tham gia công việc chung đem hết sức lực,
tài năng làm việc cho tổ chức. Chỉ có như vậy mới thực hiện được mục tiêu chung
làm cho tổ chức ngày càng vững mạnh.
Vì vậy, chúng ta có thể hiểu khái niệm biện pháp quản lý đào tạo nghề là
những định hướng, quan điểm cho công tác quản lý ở lĩnh vực đào tạo nghề nó cũng
là cách thức, con đường, cách làm cụ thể nhằm đạt hiệu quả cao nhất của quá trình
quản lý giúp tiết kiệm thời gian, vật lực của các thành phần tham gia quản lý.
1.3. Một số vấn đề lý luận về hoạt động đào tạo nghề ở các trung tâm
Giáo dục - Dạy nghề
1.3.1. Vị trí, chức năng, nhiệm vụ của Trung tâm Giáo dục - Dạy nghề
(trong lĩnh vực đào tạo nghề)


12

Sơ đồ 1.1. Hệ thống dạy nghề trong hệ thống giáo dục quốc dân
Tổ chức đào tạo nhân lực kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất, dịch vụ ở trình độ
sơ cấp nghề nhằm trang bị cho người học năng lực thực hành một nghề đơn giản
hoặc năng lực thực hành một số công việc của một nghề, có đạo đức lương tâm
nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khoẻ, tạo điều kiện cho
họ có khả năng tìm được việc làm, tự tạo việc làm hoặc tiếp tục học lên trình độ cao
hơn, đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động; tổ chức xây dựng và thực hiện
các chương trình, giáo trình, học liệu dạy nghề đối với ngành nghề được phép đào

động kinh tế để đầu tư xây dựng CSVC của trung tâm, chi cho các hoạt động dạy
nghề và bổ sung nguồn tài chính của trung tâm; thực hiện các quyền tự chủ khác
theo qui định của pháp luật [3].
1.3.2. Đặc điểm của hoạt động đào tạo nghề ở các Trung tâm Giáo dục Dạy nghề
ĐTN là một quá trình sư phạm có mục đích, có nội dung và phương pháp,
nhằm trang bị cho người học những kiến thức, kỹ năng và thái độ cần thiết, có cơ


14
hội tìm được việc làm và có năng lực hành nghề ở những vị trí lao động theo yêu
cầu của sản xuất. Kết thúc khoá đào tạo, người học được cấp bằng hoặc chứng chỉ
nghề để có thể hành nghề.
- Năng lực hành nghề (Competency) bao gồm 3 yếu tố: kiến thức
(Knowledge), kỹ năng (Skill) và thái độ (Attitude) mà mỗi nghề đòi hỏi người công
nhân kỹ thuật phải có để có thể hành nghề.
- Kiến thức: là những hiểu biết về các khái niệm, định nghĩa, nguyên lý, quy
tắc, phương pháp, sự kiện về công cụ lao động, đối tượng lao động, quy trình công
nghệ, sản phẩm lao động và những hiểu biết khác cần thiết cho việc hành nghề.
Những kiến thức này có được qua quá trình học nghề và trong kinh nghiệm lao
động sản xuất của bản thân.
- Kỹ năng: Từ điển Tiếng Việt, Viện ngôn ngữ học xuất bản năm 2002 định
nghĩa: “Kỹ năng là khả năng vận dụng những tri thức thu nhận được trong một lĩnh
vực nào đó vào thực tế”. Kỹ năng đó là khả năng của con người thực hiện công việc
một cách có hiệu quả trong một thời gian thích hợp, trong các điều kiện nhất định
và dựa vào các tri thức, các kỹ xảo đã có. Kỹ năng được hình thành trên cơ sở kiến
thức và qua quá trình luyện tập.
- Kỹ xảo: Từ điển Tiếng Việt, Viện ngôn ngữ học xuất bản năm 2002 định
nghĩa “Kỹ xảo là kỹ năng đạt đến mức thành thục”.
- Thái độ nghề nghiệp: Là những phẩm chất đạo đức trong lao động như
tính trung thực, tinh thần trách nhiệm, tính kỷ luật, tính tập thể, tác phong công