Trường Cao đẳng sư phạm TP. Hồ Chí Minh

GIÁO TRÌNH

Rèn Luyện Nghiệp Vụ
Sư Phạm Thường Xuyên

Ebook.moet.gov.vn, 2008


LỜI NÓI ĐẦU
Để góp phần đổi mới công tác đào tạo và bồi dưỡng giáo viên tiểu học, Dự
án phát triển giáo viên tiểu học đã tổ chức biên soạn các môđun đào tạo theo
chương trình Cao đẳng sư phạm và chương trình liên thông từ Trung học sư phạm
lên Cao đẳng sư phạm; biên soạn các môđun bồi dưỡng giáo viên nhằm nâng cao
năng lực chuyên môn, nghiệp vụ, cập nhật những đổi mới về nội dung, phương
pháp dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục tiểu học theo chương trình,
sách giáo khoa tiểu học mới.
Điểm mới của các tài liệu viết theo môđun là thiết kế các hoạt động, nhằm
tích cực hoá hoạt động học tập của người học, kích thích óc sáng tạo và khả năng
giải quyết vấn đề, tự giám sát và đánh giá kết quả học tập của người học; chú
trọng sử dụng tích hợp nhiều phương tiện truyền đạt khác nhau (tài liệu in, băng
hình/ băng tiếng...) giúp cho người học dễ học, dễ hiểu và gây được hứng thú học
tập.
Tài liệu “Rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thường xuyên” do Trường Cao đẳng
sư phạm TP. Hồ Chí Minh biên soạn nhằm mục đích thông qua hoạt động thực
hành thường xuyên khắc sâu các kiến thức về nghiệp vụ sư phạm, hình thành hệ
thống kĩ năng nghề nghiệp cơ bản gắn liền với thực tiễn bậc tiểu học, từ đó hình
thành ý thức, tình cảm nghề nghiệp, chuẩn bị cho các bạn sinh viên bước vào
nghề.
Tài liệu gồm ba phần chính :

11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.

B / BT:
bài tập
CĐSP:
Cao đẳng sư phạm
CTTH:
chương trình tiểu học
ĐDDH:
đồ dùng dạy học
GD&ĐT:
Giáo dục và Đào tạo
G / GV:
giáo viên
GVCN:
giáo viên chủ nhiệm

TTSP:
thực tập sư phạm
TV :
Tiếng Việt
VD:
ví dụ

2


Tiểu môđun 1

Những vấn đề chung của giáo dục học tiểu học

I. Mục tiêu chung của tiểu môđun

1- Kiến thức
— Trình bày khái niệm giáo dục, tính chất và chức năng cơ bản của giáo dục.
— Mô tả đối tượng nghiên cứu của Giáo dục học và các phương pháp nghiên cứu khoa học
giáo dục.
— Nêu các mối quan hệ và sự khác biệt giữa các khái niệm cơ bản của Giáo dục học (giáo
dục hiểu theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp, dạy học, giáo dưỡng, tự giáo dục, tự học).
— Giải thích các khái niệm nhân cách, phát triển nhân cách và các yếu tố phát triển nhân
cách. Phê phán các quan điểm phản khoa học về các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển
nhân cách.
— Phân tích mục đích, mục tiêu và nhiệm vụ giáo dục.
— Tóm tắt những đặc thù của giáo dục bậc tiểu học, vấn đề phổ cập giáo dục tiểu học.
— Nêu tác dụng của các hoạt động giáo dục (dạy học, sinh hoạt đoàn thể, hoạt động xã hội,
lao động) ở trường tiểu học.
— Giải thích nhiệm vụ, quyền hạn và các yêu cầu về nhân cách của người giáo viên tiểu

5
6

Tên chủ đề
Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt
Giáo dục học là một khoa học
Giáo dục và sự phát triển nhân cách
Mục đích giáo dục và hệ thống giáo dục quốc dân
Giáo dục tiểu học và phổ cập giáo dục tiểu học
Người giáo viên tiểu học

Số tiết
5 (4/ 1)
5 (4/ 1)
5 (3/ 2)
5 (4/ 1)
5 (3/ 2)
5 (3/ 2)

Số trang

III. Tài liệu, thiết bị và điều kiện dạy học tiểu môđun 1

1- Tài liệu
1- Đặng Vũ Hoạt và Nguyễn Hữu Hợp, Giáo dục học tiểu học I, NXBGD, 1998.
2- Nguyễn Sinh Huy và Nguyễn Hữu Dũng, Giáo dục học, NXBGD, 1998.
3- Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt, Giáo dục học tập I, NXBGD, 1997.
4- Nguyễn Sinh Huy và Nguyễn Văn Lê, Giáo dục học đại cương, NXBGD, 1999.
5- Phạm Viết Vượng, Giáo dục học, NXBĐHQGHN, 2001.
6- Hà Thị Đức, Giáo dục học đại cương, Đại học Huế, 2002.

qua con đường dạy học và giáo dục.
— Giáo dục là sự truyền thụ và lĩnh hội hệ thống kinh nghiệm xã hội giữa các thế hệ.
Kinh nghiệm xã hội
+ Là tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, niềm tin, hành vi và thói quen đạo đức.
+ Là kĩ năng lao động và kinh nghiệm ứng xử; là hiểu biết và thói quen về cuộc sống;
là kinh nghiệm hoạt động sáng tạo, kĩ năng thích nghi.
— Giáo dục là một nhu cầu tất yếu của xã hội và sự xuất hiện hiện tượng giáo dục trong xã
hội là một nhu cầu tất yếu của lịch sử.

2- Nguồn gốc ra đời và phát triển của giáo dục
— Giáo dục ra đời do nhu cầu của xã hội. Nhu cầu đó là chuẩn bị cho thế hệ trẻ tham gia
tích cực vào tất cả các hoạt động, các lĩnh vực khác nhau của cuộc sống xã hội loài người.
— Giáo dục có từ thời kì manh nha của xã hội loài người. Lúc bấy giờ giáo dục mang tính
tự phát trong quá trình hoạt động thực tiễn, ví dụ đàn ông dạy các trẻ em nam cách săn bắn
muông thú; phụ nữ dạy các trẻ em gái cách hái lượm, đào củ, làm thực phẩm.
— Giáo dục tồn tại và phát triển cùng với sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người (giáo
dục mang tính tự giác, có mục đích, có nội dung ngày càng phong phú, có phương pháp và
tổ chức, do các nhà chuyên môn đảm nhận v.v.).
— Động lực thúc đẩy giáo dục phát triển chính là lao động sản xuất.
+ Lao động sản xuất phát triển trên các bình diện như công cụ và vật liệu; tính chất và
các loại hình lao động; phương thức quản lí lao động.

5


+ Lao động sản xuất phát triển đòi hỏi giáo dục phát triển về mục đích, về nội dung,
phương pháp và hình thức để chuẩn bị cho những người lao động đáp ứng yêu cầu mới của
lao động sản xuất.
+ Lao động sản xuất phát triển đòi hỏi giáo dục phát triển và đồng thời cũng tạo điều
kiện để giáo dục phát triển.

hoạ nguyên nhân thúc đẩy giáo dục phát triển.
— Giáo sinh tìm câu trả lời cho câu hỏi : “Giáo dục có trong giới động vật không ?”.
+ Giáo sinh nhớ lại tính chất cơ bản của hoạt động; mô tả hiện tượng thú mẹ “dạy’ thú
con.
+ Giáo sinh quan sát 4 hình ảnh về hiện tượng giáo dục (ảnh tư liệu) và nêu các yêu
cầu như :
• Gọi tên các hình thức giáo dục trong các ảnh.
• Chỉ ra điểm giống và khác nhau về giáo dục ở các giai đoạn lịch sử khác nhau, ở
các quốc gia khác nhau.

6


Đánh giá hoạt động 1
Bài tập trên lớp - Hình thức bài tập : Vấn đáp.
V.I.Lênin đã gọi giáo dục là hiện tượng vĩnh cửu gắn liền với sự phát triển của xã hội
loài người. Giải thích ngắn (3 ý) làm rõ tầm quan trọng của giáo dục đối với sự tồn tại và
phát triển của xã hội loài người.
Bài tập ở nhà - Hình thức bài tập : Bài viết ngắn. Thời gian : 1 tiết.
Khi quan sát cuộc sống của những động vật khác nhau (mèo mẹ dạy mèo con cách
rình mồi, gà mẹ dạy gà con cách bới đất tìm giun, gấu dạy con leo trèo, tìm tổ mật v.v.), các
nhà xã hội học và giáo dục học tư sản đã đi đến kết luận : Cần phải tìm mầm mống giáo dục
của loài người trong thế giới động vật.
Luận điểm đó đúng hay sai ? Vì sao ?
Hoạt động 2- Nghiên cứu tính chất của giáo dục (1,5 tiết).

Thông tin cho hoạt động 2

1- Tính lịch sử của giáo dục
— Trong suốt quá trình tồn tại và phát triển, giáo dục có mối liên hệ mang tính quy luật với

kiện phát triển khác nhau.
Nền giáo dục Việt Nam phải do chính nhân dân Việt Nam xây dựng trên cơ sở kế thừa
truyền thống giáo dục dân tộc và tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa giáo dục của thế giới.

4- Tính giai cấp của giáo dục
— Trong xã hội có giai cấp, giáo dục trở thành công cụ quan trọng của giai cấp nắm quyền,
phục vụ cho mục đích chính trị của nó.
— Giáo dục là một trong những mặt trận đấu tranh giai cấp.
— Tính giai cấp quy định mục đích giáo dục, hệ thống giáo dục, nội dung, phương pháp và
hình thức giáo dục, chính sách giáo dục (ví dụ như trong xã hội phong kiến, giáo dục nhằm
đào tạo những con người giáo điều, rập khuôn những điều đã nói trong sách, phục vụ một
cách mù quáng cho giai cấp phong kiến nắm chính quyền).
— Nhà trường của chúng ta là công cụ của chuyên chính vô sản theo định hướng xã hội chủ
nghĩa, nên mục đích chung của giáo dục là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng
nhân tài cho đất nước; tạo điều kiện cho mọi người đều được học tập, được phát triển toàn
diện về nhân cách và trở thành người công dân, người lao động sáng tạo, góp phần tích cực
vào sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.

Nhiệm vụ của hoạt động 2
Nhiệm vụ 1 : Trình bày tính lịch sử của giáo dục.
— Làm việc cá nhân : Giáo sinh nghiên cứu tài liệu [từ tr.9 đến tr.20; tài liệu số 4] để :
+ Nhận ra những tính chất cơ bản của giáo dục.
+ Nắm được các giai đoạn phát triển của xã hội và nhận ra các nền giáo dục đã xuất
hiện trong lịch sử loài người.
+ Tìm hiểu các đặc điểm nổi bật của từng giai đoạn lịch sử - xã hội và sự quy định của
các đặc điểm ấy đối với giáo dục.
— Làm việc theo lớp : Trao đổi về các ý kiến của cá nhân qua việc nghiên cứu tài liệu.
Nhiệm vụ 2 : Giải thích tính phổ biến của giáo dục. Làm việc theo lớp.
— Giáo sinh quan sát 4 ảnh tư liệu về các hiện tượng giáo dục ở các giai đoạn xã hội, ở các
quốc gia khác nhau.

giáo dục (mỗi nhóm thảo luận sâu về một lĩnh vực).
— Đại diện nhóm báo cáo kết quả; cả lớp thảo luận, bổ sung, điều chỉnh và chính xác hoá
những hiểu biết của nhóm (việc làm này tiến hành ở trên lớp).

Đánh giá hoạt động 2
Bài tập trên lớp
C.Mác và F.ăngghen khẳng định tính chất của giáo dục luôn phù hợp với quan hệ sản
xuất của mỗi hình thái lịch sử xã hội.
— Nhận định này cho phép chúng ta rút ra kết luận gì về tính chất của giáo dục ?
— Giải thích ngắn gọn các tính chất của giáo dục.
— Nêu 3 ví dụ về sự quy định của điều kiện kinh tế - xã hội Việt Nam đối với giáo dục
trong giai đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Hoạt động 3- Nghiên cứu các chức năng của giáo dục (1,5 tiết).

Thông tin cho hoạt động 3

1- Chức năng kinh tế - sản xuất
— Giáo dục được xem xét ở góc độ hoạt động tạo thành nhân cách của người học - một
hoạt động sản xuất đặc biệt.
— Giáo dục được coi là một hoạt động sản xuất vì :
+ Là quá trình tác động giữa nhà giáo dục (chủ thể) đến người được giáo dục (đối
tượng chịu sự tác động) và kết quả là làm biến đổi nhân cách của người được giáo dục.

9


+ Quy trình giáo dục cũng có các công đoạn như : đầu vào, đầu ra, thông tin, người
lao động.
Giáo dục là hoạt động sản xuất đặc biệt vì từng công đoạn có những đặc điểm riêng
biệt, quy trình công nghệ mang tính linh hoạt, sáng tạo cao (ví dụ : cùng bậc giáo dục tiểu

niềm tin, thái độ, phát triển năng lực hoạt động v.v. cho con người).
— Giáo dục đã tác động vào cấu trúc xã hội, ảnh hưởng đến chế độ chính trị của một quốc
gia, một dân tộc.

Nhiệm vụ của hoạt động 3
Nhiệm vụ 1 : Chứng minh chức năng kinh tế - sản xuất của giáo dục.
Theo C.Mác, sức lao động của con người chỉ tồn tại trong nhân cách sống của người đó.
— Thảo luận tập thể về câu hỏi : Mác nhìn nhận sức lao động là gì ? Sức lao động nhờ đâu
mà có ?

10


— Thảo luận nhóm về câu hỏi : “Giáo dục là một hoạt động sản xuất đặc biệt ?”.
+ Giáo sinh làm việc cá nhân : Nghiên cứu tài liệu tham khảo số 2 và nhận xét đặc
điểm của từng công đoạn thuộc quy trình công nghệ giáo dục so với các công đoạn của quy
trình công nghệ sản xuất bình thường.
Tư liệu tham khảo số 2
— Công nghệ giáo dục (hiểu theo nghĩa rộng) là khoa học về giáo dục, nó xác lập
các nguyên tắc hợp lí của hoạt động giáo dục và những điều kiện thuận lợi nhất để tiến
hành giáo dục cũng như xác lập những phương pháp và phương tiện có hiệu quả nhất để
đạt mục đích giáo dục đề ra, đồng thời tiết kiệm được sức lực của thầy và trò (định nghĩa
của tổ chức UNESCO tại cuộc hội thảo ở Giơ-ne-vơ từ ngày 10 đến 16 tháng 5 năm
1970).
— Quy trình công nghệ giáo dục gồm 7 công đoạn sau :
1- Đầu vào - Trình độ phát triển của người học (tiềm năng trí tuệ, vốn sống, tình cảm
nhận thức).
2- Đầu ra - Mục tiêu giáo dục (mô hình nhân cách mà giáo dục phải đào tạo).
3- Nội dung - Hệ thống kiến thức, kĩ năng, giá trị và hành vi đạo đức mà người học phải
lĩnh hội, phải được hình thành.

+ Giáo dục xã hội chủ nghĩa luôn tuyên truyền quan điểm, lập trường của giai cấp vô
sản thông qua nội dung các môn học, nhất là các môn học : Đạo đức, Giáo dục công dân,
Triết học v.v. và nội dung các hoạt động giáo dục khác trong trường học.
+ Giáo dục đáp ứng yêu cầu của xã hội bằng cách đào tạo những người lao động đáp
ứng những yêu cầu mới của sự phát triển xã hội.
+ Bằng hệ thống trường học từ mầm non đến đại học, giáo dục đã góp phần nâng cao
dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng một cách có tổ chức, có phương pháp đội ngũ nhân tài
cho đất nước áp ứng nhu cầu học tập ở mọi lứa tuổi, mọi trình độ.
+ Không ngừng đổi mới nội dung, phương pháp, phương tiện giáo dục để nâng cao
chất lượng và hiệu quả giáo dục đáp ứng yêu cầu xã hội.

Đánh giá hoạt động 3
Bài tập về nhà
1- Hãy giải thích nhận định “Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho sự phát triển bền vững
nhất”.
Gợi ý :
+ Giáo sinh có thể thu thập thông tin liên quan đến bài tập từ các nguồn như
giáo trình, báo, tạp chí và đề tài KX 0505 Nghiên cứu xây dựng chỉ số phát triển con
người Việt Nam HDI KX 0505, viết đề cương của đề tài.
+ Làm việc theo nhóm, tranh thủ sự giúp đỡ của giáo viên bộ môn khi thực hiện
bài tập. Đại diện nhóm trình bày tóm tắt bài tập ở trên lớp.
2- Dựng lại (viết lại) chủ đề thảo luận bằng tất cả những hiểu biết của mình được tích
luỹ từ các tham luận của các nhóm, từ những gợi ý của giáo viên, từ việc đọc tài liệu
và quan sát cuộc sống, quan sát thực tế giáo dục.

Thông tin phản hồi cho hoạt động
Hoạt động 1 (áp dụng với bài tập trên lớp).
— Thực chất của giáo dục là sự chuyển giao kinh nghiệm giữa các thế hệ, sự gắn kết giữa
các thế hệ.
— Chức năng cơ bản của giáo dục là chăm sóc, bồi dưỡng, đào tạo thế hệ trẻ.

dụ minh hoạ
hoặc có nhưng
chưa điển hình.
— Có thông tin
từ các nguồn.
— Chưa so sánh
hoặc chưa có
nhận xét sơ bộ.

phụ.
— Hiểu đúng
thông tin cơ bản.
— Chưa giải thích
hoặc có nhưng
chưa rõ.
— Chép thông tin
từ bài ghi hoặc từ
một giáo trình bắt
buộc.

— Hệ thống.
— Lôgic.

— Hệ thống.
— Các ý chưa
liên kết.

— Rõ, ngắn,
đúng ngữ pháp,
sạch, đẹp,

mở rộng (những
thông tin từ
nhiều nguồn).

— Đưa ra thông
tin từ các
nguồn.
— Có so sánh.
— Có nhận xét
sơ bộ.

2- Hình thức
2.1- Sắp xếp ý.

2.2- Trình bày.

các kiến thức
cơ bản.

— Chưa có
thông tin
ngoài bài học.

— Cấu trúc
lộn xộn.
— Sai ngữ
pháp, sai lỗi
chính tả.

Lưu ý thêm

2- Sự phát triển bền vững
— Một đất nước phát triển thì ngoài việc gia tăng tổng thu nhập quốc gia (GNP) và tổng sản
phẩm quốc nội (GDP) trên đầu người, còn phải lưu ý giải quyết các vấn đề dân số, giáo dục,
y tế, xã hội.
+ Chỉ số phát triển xã hội thể hiện chủ yếu ở sự tăng trưởng kinh tế (sự gia tăng các
chỉ số GNP và GDP).
+ Chỉ số phát triển con người được đo ở 4 nhân tố : sức khoẻ, giáo dục, thu nhập và
lành mạnh xã hội.
• Sức khoẻ được đo bằng tuổi thọ trung bình (đơn vị tính : năm).
• Giáo dục được đo bằng tỉ lệ biết chữ của người lớn (%) và tỉ lệ nhập học các cấp
giáo dục tiểu học, trung học, đại học (%).
• Thu nhập được đo bằng GDP trên bình quân đầu người (đôla).
• Lành mạnh xã hội được đo bằng các vấn đề xã hội như an ninh, HIV v.v.
— Giáo dục được coi là yếu tố cơ bản, quan trọng đối với các yếu tố còn lại, vì :
+ Giáo dục mang đến cho con người những tri thức, hiểu biết, kĩ năng, đạo đức v.v.
gia tăng cơ hội lựa chọn và nâng cao năng lực lựa chọn của mỗi cá nhân. Nói cách khác,
giáo dục đã mở rộng cơ hội để con người có thể nâng cao chất lượng cuộc sống toàn diện
của chính mình một cách bền vững : Một cuộc sống trường thọ, khoẻ mạnh và năng động,
được hưởng một điều kiện sống tốt đẹp, tự do, đàng hoàng, tự tin và được người khác tôn
trọng.
+ Giáo dục làm phát triển con người không chỉ liên quan đến sự gia tăng tổng thu
nhập xã hội, mà còn tạo ra một môi trường, trong đó mọi người có thể phát triển mọi khả
năng của mình và làm chủ một cuộc sống sáng tạo, hữu ích.
— Phát triển con người không tách rời với sự phát triển xã hội, nó vừa là mục tiêu vừa là kết
quả của sự phát triển xã hội. Vì thế phát triển con người được coi là sự phát triển bền vững.
— Đầu tư cho giáo dục chính là đầu tư cho sự phát triển con người, nên đầu tư cho giáo dục
được coi là đầu tư cho sự phát triển bền vững nhất.
— Đầu tư cho giáo dục được coi như đầu tư cho hạ tầng cơ sở (đầu tư về cơ sở vật chất, nội
dung, chương trình và con người hoạt động trong ngành giáo dục).


— Khi xã hội có nhu cầu thành lập các cơ quan chuyên trách đảm bảo chuẩn bị tốt
nhất cho thế hệ trẻ bước vào cuộc sống.
1.1.2- Sự ra đời của Giáo dục học như là một khoa học độc lập
— Mầm mống để Giáo dục học ra đời với tư cách là một khoa học độc lập có từ cuối
thế kỉ XIV, đầu thế kỉ XV (vào thời kì các điều kiện xã hội như mầm mống của chủ
nghĩa tư bản ra đời, nhiều nhà tư tưởng tiến bộ xuất hiện, nhiều lĩnh vực tri thức mới
ra đời. Do đó, một cuộc đấu tranh đòi giải phóng nhiều khoa học ra khỏi Triết học,
trong đó có Giáo dục học).
— Đến tận thế kỉ XVII, Giáo dục học mới được ra đời như là một khoa học độc lập
gắn với tên tuổi nhà giáo dục J.A. Cômenxki (1592-1670) - ông tổ của nền giáo dục
cận đại.
— Tác phẩm Lí luận dạy học vĩ đại của J.A. Cômenxki được coi như cuốn Giáo dục
học đầu tiên về các lĩnh vực :
+ Vai trò, ý nghĩa của Giáo dục học.
+ Cách xác định nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học.
+ Hệ thống các nguyên tắc dạy học và giáo dục.
* Đọc thêm về J.J Rutxô (1712-1778), Pêxtalôtxi (1746-1827) và Dixtecvec (17901866).
* Vì sao nói J.A.Cômenxki là ông tổ của nền sư phạm cận đại ?
(Dành cho những giáo sinh thích thú với Giáo dục học).

16


1.1.3- Sự ra đời của tư tưởng giáo dục xã hội chủ nghĩa
— Tômat Mo (1478-1535) người Anh và Tômmanđô Campanenla (1568-1639)
người Italia đã đề xuất tư tưởng dân chủ do nhà nước tiến hành với mục đích :
+ Chuẩn bị sẵn sàng cho trẻ em tham gia lao động vì lợi ích xã hội.
+ Xoá bỏ sự đối lập giữa lao động trí óc và lao động chân tay.
Tư tưởng trên, sau này được thử nghiệm và phát triển trong các công trình của
Xanh Ximông (1760-1825) và Rôbớt Ôoen (1771-1858).

được tổ chức một cách hợp lí, khoa học nhằm hình thành và phát triển nhân cách
của người học phù hợp với mục đích giáo dục mà xã hội quy định.
1.2.2- Đặc điểm của quá trình giáo dục tổng thể
— Một dạng vận động và phát triển liên tục các hiện tượng, tình huống giáo dục, dạy
học được tổ chức theo những quy trình xác định.

17


— Một dạng vận động xã hội, có liên quan đến các quá trình khác được tổ chức một
cách chuyên biệt.
— Có sự tác động qua lại giữa các thành phần : người giáo dục - người được giáo dục - nội
dung giáo dục - môi trường giáo dục. Đây là một quá trình có chủ đích, được tiến hành dưới
sự chỉ đạo của đội ngũ giáo viên, các nhà giáo dục, bao gồm mọi loại hình hoạt động học tập
và công tác giáo dục được thực hiện riêng biệt.

* Quá trình giáo dục tổng thể có các dấu hiệu đặc trưng như :
— Hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch.
— Do hệ thống những cơ quan giáo dục, dạy học tổ chức.
— Tạo ra hệ thống tương tác giữa nhiều yếu tố.
— Nằm cả trong hoạt động dạy học lẫn hoạt động giáo dục.
— Nhằm phát triển toàn diện nhân cách người học.
1.2.3- Cấu trúc của hoạt động giáo dục tổng thể

— Hoạt động giáo dục tổng thể là một hệ thống bao gồm các hoạt động giáo dục bộ
phận, đó là :
+ Giáo dục trí tuệ (trí dục).
+ Giáo dục đạo đức (đức dục).
+ Giáo dục thể chất (thể dục).
+ Giáo dục thẩm mĩ (mĩ dục).

chí.
• Diễn ra trên lớp, ngoài lớp, trong
trường, ngoài trường.
• Lực lượng tác động phong phú và
phức tạp.
• Khó đo lường.

— Cả quá trình giáo dục tổng thể lẫn các quá trình giáo dục bộ phận đều có cấu trúc
giống nhau, có nghĩa là đều được tạo thành bởi nhiều yếu tố. Mỗi yếu tố đảm nhận
chức năng nhất định; các yếu tố có quan hệ qua lại với nhau, và sự tác động qua lại
giữa chúng tạo nên chất lượng của cả hệ.
18


* Các yếu tố của quá trình giáo dục
— Mục đích giáo dục là đơn đặt hàng của xã hội đối với giáo dục về mẫu nhân cách
mà giáo dục cần thực hiện cho được. Mục đích chi phối nội dung, phương pháp,
phương tiện, hình thức tổ chức và cả việc đánh giá hoạt động giáo dục.
— Nội dung giáo dục là hệ thống giá trị (kiến thức, kĩ năng, giá trị đạo đức, khuôn
mẫu hành vi ứng xử) cần hình thành ở người được giáo dục. Nội dung giáo dục phản
ánh trong chương trình và sách giáo khoa, nó tạo nên nội dung hoạt động cho nhà
giáo dục và người được giáo dục, chi phối phương pháp, phương tiện, hình thức tổ
chức giáo dục nhằm đạt được mục đích giáo dục đã định.
— Phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chức giáo dục là cách thức tổ chức
hoạt động của nhà giáo dục và người được giáo dục nhằm hoàn thành các nhiệm vụ
giáo dục, đạt được mục đích giáo dục đã định.
— Kết quả giáo dục là mức độ phát triển nhân cách của người được giáo dục sau mỗi
quá trình giáo dục nhất định và sau toàn bộ quá trình giáo dục đã quy định.
— Môi trường giáo dục là điều kiện giáo dục trong đó, quá trình giáo dục diễn ra (có
thể là đơn đặt hàng của xã hội đối với giáo dục và những điều kiện (vật chất, tinh