BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

ĐINH THỊ LAN ANH

Ý THỨC PHÁP LUẬT VÀ GIÁO DỤC Ý THỨC CHẤP HÀNH
LUẬT AN TOÀN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ CHO HỌC
SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Ở THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

Chuyên ngành: Triết học
Mã số: 60.22.03.01

TÓM TẮT LUẬN VĂN
THẠC SĨ KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Đà nẵng, 2015


Công trình được hoàn thành tại
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

Người hướng dẫn khoa học: TS. TRẦN HỒNG LƯU

Phản biện 1: TS. TRẦN NGỌC ÁNH
Phản biện 2: PGS.TS. NGUYỄN NGỌC HÒA

Luận văn đã được bảo vệ tại Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp
Thạc sĩ Khoa học Xã hội và Nhân văn họp tại Đại học Đà Nẵng.
Vào ngày...........tháng........năm 2015.

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

thông có được xây dựng trong đời sống cộng đồng hay không đó
chính là thế hệ trẻ - những thanh niên học sinh chủ nhân tương lai
của đất nước. Vì vậy, chúng tôi cho rằng việc giáo dục ý thức tuân
thủ pháp luật Giao thông đường bộ cho học sinh ở nhà trường phổ
thông là vấn đề hết sức cần thiết hiện nay. Bản thân tôi là giáo viên
giảng dạy môn Giáo dục công dân đã nhiều năm, cũng đã đau biết


2
bao nỗi đau khi mà tai nạn giao thông đã cướp đi tính mạng của một
đồng nghiệp, của những học sinh thân yêu mà họ chủ yếu là những
nạn nhân của sự cẩu thả, thiếu ý thức khi tham gia giao thông. Trong
quá trình giảng dạy bộ môn ở nhà trường trung học phổ thông mặc
dù không phải là nội dung chính khóa nhưng chúng tôi cũng đã cố
gắng hết mình trong khả năng có thể giáo dục lồng ghép để cung cấp
kiến thức hiểu biết về pháp luật ATGT, văn hóa giao thông cần có
nhằm nâng cao trình độ văn hóa giao thông cho học sinh của mình
góp phần hưởng ứng “Thập kỷ hành động vì an toàn giao thông
đường bộ toàn cầu giai đoạn 2011 – 2020” . Chính từ yêu cầu bức
thiết đó, chúng tôi chọn chủ đề “Ý thức pháp luật và vấn đề giáo
dục ý thức pháp luật an toàn giao thông đường bộ cho học sinh
trung học phổ thông ở Thành phố Đà Nẵng” làm nội dung nghiên
cứu của mình.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:
2.1. Mục đích:
Trên cơ sở nghiên cứu và làm rõ ý thức pháp luật và vai trò của
ý thức pháp luật đối với đời sống xã hội, từ đó, vận dụng vào việc
giáo dục ý thức pháp luật ATGT đường bộ cho học sinh THPT ở
Thành phố Đà Nẵng, góp phần xây dựng đời sống văn hóa – văn
minh đô thị của Thành phố.

luận. Phương pháp trực quan, điều tra, khảo sát và liên hệ thực tiễn
làm sáng tỏ đề tài nghiên cứu.
5. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài nghiên cứu
- Từ lý luận cũng như thực tiễn, đề tài góp phần làm rõ lý luận
chung về pháp luật, ý thức pháp luật, giáo dục ý thức pháp luật, ý
thức công dân và đặc biệt là giáo dục ý thức tuân thủ pháp luật giao


4
thông đường bộ cho học sinh trung học phổ thông ở thành phố Đà
Nẵng.
- Đề tài đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao ý thức
tuân thủ pháp luật giao thông đường bộ cho học sinh trung học phổ
thông ở Thành phố Đà Nẵng, góp phần xây dựng văn hóa giao thông
học đường.
- Khi đã hoàn thành đề tài có thể được dùng làm tư liệu định
hướng cho việc giáo dục trực tiếp hoặc tích hợp lồng ghép giáo dục
luật giao thông đường bộ cho học sinh ở nhà trường phổ thông. Nâng
cao ý thức thực hiện pháp luật an toàn giao thông.
6.

Bố cục đề tài nghiên cứu:

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn
gồm có ba
7.

chương và 12 tiết.

Tình hình nghiên cứu.


- Ý thức pháp luật là tổng thể những học thuyết, tư tưởng, quan
điểm, quan niệm pháp lý tồn tại trong xã hội, thể hiện mối quan hệ
của con người đối với pháp luật, đối với quá trình điều chỉnh pháp
luật, sự đánh giá về tính hợp pháp hay không hợp pháp trong xử sự
của cá nhân, cũng như trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan
nhà nước, các tổ chức xã hội.
- Ý thức pháp luật là một hình thái của ý thức xã hội và có tính
độc lập tương đối, với tư cách là một bộ phận của ý thức xã hội, ý
thức pháp luật xuất hiện nảy sinh trên nền tảng tồn tại xã hội nhất
định. Vì thế tồn tại xã hội và ý thức pháp luật có mối quan hệ biện
chứng với nhau.
1.1.2. Các loại ý thức pháp luật và cấp độ biểu hiện của ý
thức pháp luật.
a.

Các loại ý thức pháp luật.

Trong đời sống xã hội, mỗi người một trình độ nhận thức, cách
nhận định vấn đề, quan điểm sống, lập trường, lý tưởng và mục đích
phấn đấu khác nhau, làm cho xã hội phức tạp, đa dạng và ý thức của
mỗi người hoàn toàn khác nhau. Tùy vào cấp độ, giới hạn nhận thức
và các căn cứ khoa học có 3 loại ý thức pháp luật, cụ thể:


6
Một là, ý thức pháp luật thông thường: phản ánh mối liên hệ bên
ngoài ở mức độ cần thiết cho cuộc sống thường nhật của các tổ chức
và cá nhân.
Hai là, ý thức pháp luật lý luận: phản ánh sâu sắc, đầy đủ mối

điểm và học thuyết về pháp luật còn được gọi là nhận thức pháp lý,
bao gồm các tri thức của con người về pháp luật, các hiện tượng liên
quan đến pháp luật và quá trình điều chỉnh pháp luật…được khái
quát hóa thành lý luận, học thuyết về nhà nước và pháp luật. Tư
tưởng pháp luật là kết quả của sự phản ánh một cách tự giác, có mục
đích, có tính tổ chức cao của các hoạt động tư duy lý luận. Chính vì
vậy, mà tư tưởng pháp luật là bộ phận chủ yếu của ý thức pháp luật,
được hình thành một cách tự giác, phản ánh tồn tại xã hội một cách
sâu sắc, khách quan mang tính hệ thống và khoa học có tác dụng soi
sáng, định hướng cho tâm lý pháp luật. Những chủ thể có tri thức
pháp luật cao sẽ có khả năng nhận thức pháp luật chính xác và có ý
thức tuân thủ tốt các quy định của pháp luật. Ví dụ như: khi lưu
thông trên đường theo quy định của luật giao thông đường bộ Việt
Nam đi về bên tay phải, đi đúng làn đường quy định, tuân thủ tín
hiệu giao thông…sẽ góp phần đảm bảo an toàn cho bản thân mình,
với những người xung quanh và toàn xã hội. Bởi hạt nhân của tư
tưởng pháp luật là những tri thức pháp luật(sự nhận thức, hiểu biết
khoa học và nắm bắt các quy định pháp luật) được biểu hiện thông
qua hành vi, hành động của con người trong cuộc sống. Trong đời
sống xã hội, tri thức pháp luật giữ vai trò vô cùng quan trọng đặc biệt
đối với mỗi cá nhân, đó là yếu tố tạo thành nhân cách, năng lực và
trình độ hiểu biết, đối với xã hội có tác dụng phát huy sức mạnh và
năng lực sáng tạo của mỗi thành viên, đối với quốc gia là động lực
thúc đẩy tiến bộ xã hội.
Ở Việt Nam, các tư tưởng pháp luật là sự kế thừa và kết hợp hài
hòa của nhiều quan niệm, quan điểm pháp luật khác nhau. Bao gồm
các quan niệm, quan điểm pháp luật dựa trên nền tảng của chủ nghĩa


8

9
người, từ đó hình thành trách nhiệm của mỗi người với bản thân, với
gia đình và với quê hương đất nước. Bởi tâm lý pháp luật chứa đựng
trong nó những rung động về tâm hồn của con người, điều chỉnh
hành vi bằng niềm tin, sự hiểu biết, sự trân trọng hay thù hằn, định
kiến, ác cảm….đối với pháp luật, quá trình điều chỉnh pháp luật do
ảnh hưởng của những giao tiếp trong đời sống thực tiễn xã hội.
Ở nước ta trong thời gian qua, chưa quan tâm đúng mức vai trò
quan trọng của tâm lý pháp luật, chúng ta chủ yếu tập trung vào xây
dựng hệ tư tưởng pháp luật mà chưa thật sự chú ý tới việc củng cố,
định hướng để hình thành thái độ, tình cảm pháp luật đúng đắn trong
đời sống xã hội. Do đó, mà tâm lý pháp luật ở nước ta diễn biến khá
phức tạp, biểu hiện một bộ phận không nhỏ dân cư chưa có thói quen
sống và làm việc theo pháp luật, thậm chí xem nhẹ hay coi pháp luật
chỉ là sự trói buộc hành vi của con người và tìm mọi cách để trốn
tranh, không tuân thủ các quy định của pháp luật trên mọi lĩnh vực
của đời sống, đặc biệt là vi phạm các quy định của pháp luật giao
thông đường bộ biểu hiện: trên những đoạn đường, tuyến đường
không có Cảnh sát giao thông cắm chốt thì chúng ta dễ dàng thấy tận
mắt thấy những hành vi vi phạm như không đội mũ bảo hiểm khi
điều khiển hay ngồi trên xe máy, vượt đèn đỏ, điều khiển xe máy
chưa đủ tuổi theo luật định chủ yếu là học sinh, đi ngược chiều,
không đi đúng làn đường quy định, chở quá số người quy định, vừa
điều khiển phương tiện giao thông vừa nghe điện thoại hay mang tai
phôn khi điều khiển xe máy…..Tất cả những hành vi đó nhằm thõa
mãn trạng thái tâm lý “không ai làm được gì mình” hoặc “để thể hiện
mình trước mọi người”.
Vì vậy, việc thay đổi những tình cảm, thái độ pháp lý không phù
hợp nhằm tạo dựng, củng cố tâm lý pháp luật đúng đắn là việc làm


- Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt, bản chất của nó là
sự truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử - xã hội của các thế hệ
loài người, nhờ có giáo dục mà các thế hệ nối tiếp nhau phát triển,


11
tinh hoa văn hóa dân tộc và nhân loại được kế thừa, bổ sung và trên
cơ sở đó mà xã hội loài người không ngừng tiến lên.
b.

Giáo dục pháp luật:

- Giáo dục pháp luật là một trong những nội dung quan trọng
của nền pháp chế xã hội chủ nghĩa.
- Mục tiêu cơ bản của giáo dục pháp luật, đó là sự hình thành ở
mỗi thành viên xã hội ý thức pháp luật.
- Hiệu quả của giáo dục pháp luật đối với lứa tuổi học sinh chỉ
có kết quả khi quá trình giáo dục được tiến hành lồng ghép giữa giáo
dục pháp luật với giáo dục chính trị.
1.3.2. Khái niệm ý thức công dân và nội dung giáo dục ý thức công
dân.
a.

Ý thức công dân là gì?

- Ý thức công dân là một phạm trù tinh thần, nói lên trình độ
nhận thức về quyền và nghĩa vụ của người dân đối với nhà nước và
được thể hiện bằng nhận thức và hành vi cụ thể trong cuộc sống của
mỗi người.
- Ý thức công dân là một sản phẩm tinh thần, được hình thành

thói quen và ý thức sống, làm việc, lao động theo Hiến pháp và pháp
luật.
CHƯƠNG 2
Ý THỨC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT GIAO THÔNG
ĐƯỜNG BỘ Ở THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG HIỆN NAY.
2.1. TÌNH HÌNH THỰC HIỆN PHÁP LUẬT NÓI CHUNG
VÀ LUẬT GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ NÓI RIÊNG TRÊN
PHẠM VI CẢ NƯỚC TRONG NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY.


13
2.1.1.
-

Những điểm tích cực:

Trong những năm gần đây công tác phổ biến, giáo dục

pháp luật được Đảng và Nhà nước Việt Nam quan tâm, chú trọng
nhiều nên ý thức pháp luật và sự hiểu biết pháp luật của các tổ chức,
cá nhân được nâng lên rõ rệt. Việc ban hành các loại văn bản quy
phạm pháp luật ở nước ta trong thời gian qua đúng thẩm quyền, đúng
quy trình luật định và có chất lượng hơn trước.
-

Nội dung của pháp luật ngày càng phù hợp với điều kiện

kinh tế - xã hội của đất nước, kế thừa truyền thống, tập quán tốt đẹp
của dân tộc, hạn chế được ý muốn chủ quan, duy ý chí.
-



14
-

Thành phố Đà Nẵng giữ vị trí quan trọng về an ninh quốc

phòng cho khu vực nam trung bộ cũng như của cả nước, là một trong
những cửa ngỏ của hành lang kinh tế Đông – Tây. Chính vì vậy, Đà
Nẵng là đầu mối giao thông quan trọng cho các tỉnh miền Trung, nơi
có tuyến đường Bắc – Nam đi qua, gồm nhiều loại hình giao thông
vận tải khác nhau như: đường bộ, đường sắt, đường thủy, đường
sông, đường hàng không, cảng nước sâu và cảng hàng không.
-

Theo thống kê của Uỷ ban an toàn giao thông thành phố,

tình hình tai nạn giao thông đường bộ mặc dù năm sau so với năm
trước có giảm về con số của các vụ tai nạn giao thông nhưng tính
chất của từng vụ tai nạn giao thông đường bộ thì rất nguy hiểm và để
lại hậu quả nghiêm trọng.
2.2.2.

Tình hình chấp hành pháp luật An toàn giao thông

đường bộ của học sinh Trung học phổ thông ở Thành phố Đà
Nẵng
-

Quá trình thực hiện các quy định của pháp luật giao thông

giờ tan học.
2.3.2.

Nguyên nhân vi phạm Luật giao thông đường bộ

của xã hội nói chung và trong học sinh phổ thông ở Thành phố
Đà Nẵng
-

Rất nhiều nguyên nhân dẫn đến những hậu quả nói trên,

nhưng trong đó nguyên nhân sâu xa và cơ bản nhất vẫn là sự thiếu ý
thức, thiếu hiểu biết của người tham gia giao thông mà trong đó học
sinh, sinh viên chiếm số lượng rất lớn. Những đối tượng này tập
trung chủ yếu là chưa đủ kiến thức; chưa hoàn toàn có ý thức thực
hiện đúng theo quy định của pháp luật giao thông đường bộ.
2.3.3. Giải pháp kiềm chế tai nạn giao thông đường bộ và
giảm ùn tắc giao thông ở Thành phố Đà Nẵng.
-

Tăng cường công tác quản lí của Nhà nước bằng chính

sách, pháp luật
-

Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục Luật giao thông đường

bộ cho học sinh trung học phổ thông.
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
Tóm lại, thanh niên học sinh là một lực lượng đong đảo trong xã

hiệu nhất nhằm đảm bảo trật tự an toàn giao thông đường bộ trong
đời sống cộng đồng không cách nào hơn là phải giáo dục ý thức cho
học sinh khi đang ngồi trên ghế nhà trường, như ông Tadamichi
Hoshi chuyên gia an toàn giao thông hàng đầu của Nhật Bản đã nói:


17
“Giáo dục là con đường ngắn nhất và hiệu quả nhất”, nhằm giúp
học sinh hiểu và nắm vững những kiến thức cơ bản về pháp luật giao
thông đường bộ, năng lực và kĩ năng ứng xử khi tham gia giao thông
góp phần xây dựng đời sống văn hóa giao thông trong học đường và
ngoài xã hội.
3.1.2. Thực trạng giáo dục ý thức thực hiện pháp luật an
toàn giao thông đường bộ cho học sinh trung học phổ thông.
a. Văn bản chỉ đạo.
Việc phổ biến, giáo dục pháp luật nói chung ở nhà trường được
thực hiện từ những năm 1987 – 1988, và giáo dục an toàn giao thông
trong các trường học cũng được thực hiện từ đầu thập kỷ 90. Thực
hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, thể hiện sự phối hợp chặt
chẽ giữa Bộ tư pháp, Bộ Giáo dục và Đào tạo để đưa kiến thức pháp
luật vào môn học Giáo dục công dân ở nhà trường phổ thông. Qua
quá trình hơn 10 năm triển khai thực hiện, đến nay đã có hệ thống
pháp lí và tài liệu cho các cấp học được biên soạn, sửa đổi và triển
khai trong cả nước. Ngoài các văn bản chỉ đạo, hiện nay tài liệu
giảng dạy an toàn giao thông đã được biên soạn và tổ chức giảng dạy
cho các bậc học từ mầm non đến đại học.
b.

Những tồn tại và khó khăn trong quá trình giáo dục pháp


3.3. NGUYÊN TẮC VÀ PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC
- Giáo dục pháp luật an toàn giao thông được coi là phương
thức để xây dựng phát triển văn hóa pháp lý, văn hóa giao thông đảm
bảo sự ổn định và phát triển bền vững.
- Giáo dục an toàn giao thông phải nhằm định hướng hình
thành thái độ, quan điểm, niềm tin vào các quy định của pháp luật để
tự đó tự bản thân học sinh nhận thức và hành động phù hợp các quy


19
định của Luật giao thông đường bộ, góp phần hình thành văn hóa
giao thông thành phố.
3.4. MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT GIAO
THÔNG ĐƯỜNG BỘ CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG.
3.4.1.

Phương pháp tình huống

3.4.2.

Phương pháp điều tra, khảo sát và nghiên cứu thực địa

3.4.3.

Phương pháp dự án

3.4.4.

Phương pháp hoạt động thực tiễn

Mục tiêu:


20
- Thứ nhất, trang bị tri thức công dân trên các lĩnh vực chính trị,
tư tưởng, đạo đức, kinh tế, pháp luật.
- Thứ hai, hình thành ý thức công dân, ý thức quyền và nghĩa
vụ, giáo dục tinh thần trách nhiệm, tình cảm lành mạnh của công
dân.
- Thứ ba, rèn luyện hành vi, thói quen, ý thức, tình cảm, đạo đức
phù hợp với chuẩn mực xã hội, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức
đã tích lũy, giải quyết những vấn đề trong thực tiễn cuộc sống.
3.5.2.

Định hướng nội dung chương trình lồng ghép giáo

dục giao thông đường bộ trong môn Giáo dục công dân.
3.6. KIẾN NGHỊ VÀ ĐỀ XUẤT
3.6.1.

Với Ban An toàn giao thông Thành phố Đà Nẵng.
Để thực hiện tốt “Năm văn hóa, văn minh đô thị

2015”, Công an Thành phố cần phải phối hợp chặt chẽ giữa các cơ
quan ban ngành trong việc tăng cường kiểm tra, kiểm soát và giám
sát nhằm đảm bảo an ninh, trật tự đô thị đặc biệt tại các chốt giao
thông quan trọng.
-

Tăng cường xử lý nghiêm với những hành vi vi phạm Luật

thông trường học.
-

Quán triệt chỉ đạo các trường xây dựng “cổng trường an

toàn”, đưa việc chấp hành Luật giao thông đường bộ làm một tiêu chí
để đánh giá thi đua của từng trường, đánh giá đạo đức của học sinh.
-

Coi trọng việc tích hợp lồng ghép giáo dục an toàn giao

thông trong môn Giáo dục công dân.
3.6.3.
-

Thành Đoàn Thành phố Đà Nẵng.

Phối hợp với các cơ quan ban ngành thường xuyên tổ chức

các hoạt động nhằm giáo dục, tuyên truyền nâng cao ý thức chấp
hành Luật giao thông đường bộ trong thanh niên học sinh trên toàn
thành phố.
-

Tổ chức các cuộc thì tìm hiểu quy định của Luật giao thông

đường bộ, thi tuyên truyền viên pháp luật về an toàn giao thông.
-

Phát động rộng rãi các hoạt động nhằm nâng cao ý thức

những học sinh vi phạm để nhà trường có biện pháp xử lý kịp thời,
phù hợp.
-

Bản thân giáo viên phải gương mẫu chấp hành pháp luật về

an toàn giao thông, để qua đó giáo dục ý thức tuân thủ pháp luật
trong học sinh.
-

Phát huy vai trò, trách nhiệm của các tổ chức Đoàn – Hội

trong việc giữ gìn trật tự an toàn giao thông, đẩy mạnh cuộc vận
động “Học sinh, sinh viên với văn hóa giao thông”; nhân rộng mô
hình “Cổng trường an toàn giao thông”
3.6.5.

Tổ chuyên môn Giáo dục công dân trên địa bàn

thành phố.
-

Tăng cường đổi mới phương pháp dạy học, tích cực lồng

ghép giáo dục nhằm cung cấp những kiến thức pháp luật giao thông
đường bộ cơ bản và cần thiết cho học sinh, nâng cao ý thức tuân thủ
pháp luật khi tham gia giao thông.
-

Có sự quan tâm và đầu tư đúng mức để góp phần xây dựng

thức thực hiện tốt Luật giao thông đường bộ, chấp hành hiệu lệnh an
toàn khi tham gia giao thông.
An toàn giao thông không chỉ là vấn đề chung của xã hội mà
còn là sự đóng góp của mỗi cá nhân. Mỗi chúng ta cần ý thức tốt khi
tham gia giao thông thì sẽ giảm thiểu tai nạn giao thông. Ngày nay,
văn hóa giao thông chính là phải chấp hành đúng, gương mẫu và tự
giác đối với Luật giao thông đường bộ. Theo đó, các hành vi ứng xử