ĐỀ CƯƠNG MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
1. Những tiền đề tư tưởng lý luận hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh? Ý nghĩa của việc

học tập nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh?
a. Những tiền đề tư tưởng lý luận hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh?
• Giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam
- Chủ nghĩa yêu nước và ý chí bất khuất đấu tranh để dựng nước và giữ
nước.
- Tinh thần nhân nghĩa
- Truyền thống đoàn kết, tương thân tương ái
- Truyền thống lạc quan
- Truyền thống cần cù, thông minh, sáng tạo
- Truyền thống hiếu học…
• Tinh hoa văn hóa nhân loại
- Kết hợp giá trị truyền thống văn hóa phương Đông với các thành tựu hiện
đại của văn minh phương Tây – đó chính là nét đặc sắc trong quá trình hình
thành tư tưởng, nhân cách và văn hóa HCM.
- Văn hóa phương Đông:
+ Tư tưởng tiến bộ của Nho giáo
• Triết lý hành động, tư tưởng nhập thế, hành đạo giúp đời, có thái độ
tích cực đối với cuộc đời.
• Ước mong về 1 xã hội bình yên, hòa mục, thế giới hòa đồng, triết lý
nhân sinh, tu thân dưỡng tính
• Đề cao văn hóa trung hiếu
• Hiếu học
+ Tư tưởng tiến bộ phật giáo
•
•
•

Tư tưởng vị tha từ bi, bác ái, cứu khổ cứu nạn, thương người như thể

- HCM tiếp thu CN M-LN là tiếp thu cốt lõi, linh hồn sống của nó, là TG
quan và pp luận biện chứng.
- Trang bị thế giới quan khoa học.
b. Ý nghĩa của việc học tập và nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh?
• Ý nghĩa của việc học tập
 Nâng cao năng lực tư duy lý luận và phương pháp công tác
- Nâng cao nhận thức về vai trò, vị trí TTHCM đối với CM VN; làm cho tư
tưởng của Người ngày càng giữ vai trò chủ đạo trong đời sống tinh thần của
thế hệ trẻ.
- Góp phần bồi dưỡng, củng cố lập trường, quan điểm cách mạng trên nền
tảng CN M-LN, TTHCM, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với
CNXH, tích cực chủ động đấu tranh phê phán những quan niệm sai trái.
- Biết vận dụng sáng tạo TTHCM vào việc giải quyết các vấn đề dân tộc đặt
ra trong cuộc sống.
 Bồi dưỡng phẩm chất đạo đức cách mạng và rèn luyện bản lĩnh chính trị
- Việc học tập, nghiên cứu TTHCM góp phần giáo dục đạo đức, tư cách
phẩm chất cho toàn dân, biết sống hợp đạo lý, yêu cái tốt,cái thiện, ghét cái
ác, cái xấu.
- Nâng cao lòng tự hào về Người, về Đảng, về Tổ Quốc VN, tự nguyện “
Sống chiến đấu, lao động và học tập theo gương Bác Hồ vĩ đại”.
2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc?
2.1 Vấn đề dân tộc thuộc địa
2.1.1 Thực chất của vần đề dân tộc thuộc địa
• Đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, giải phóng dân tộc
- Khi các nước đế quốc thực hiện sự áp bức về chính trị, bóc lột về kinh tế,
nô dịch văn hóa đối với các nước bị xâm chiếm – thì vấn đề dân tộc trở
thành vấn đề dt thuộc địa.
- Thực chất của vấn đề dân tộc thuộc địa là vấn đề đấu tranh chống CNTD,
xóa bỏ ách thống trị, bóc lột, giải phóng dân tộc, độc lập dân tộc.
- HCM đã lên án gay gắt và tố cáo tội ác của CNTD đối với các nước thuộc

thắng của các dân tộc.
 “Không có gì quý hơn độc lập, tự do(17/07/1966 HCM)” là khẩu hiệu
hành động của dân tộc Việt Nam, là nguồn cổ vũ các dân tộc bị áp bức
trên thế giới đang đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân và chủ nghĩa đến
quốc
2.1.3 Chủ nghĩa yêu nươc chân chính – Một động lực lớn của đất nước
- Khi các cường quốc chuyển sang giai đoạn chủ nghĩa đế quốc thì chúng ra
sức tiến hành xâm lược, thực hiện chính sách tàn bạo, độc ác.
- NAQ đã lên án mạnh mẽ những chính sách bốc lột của đế quốc và thực dân
với thuộc địa. Người đã cổ vũ cho các dt thuộc địa đứng dậy đấu tranh.
- Với tư cách chủ nghĩa yêu nước chân chính, Người khẳng định vai trò của
dân tộc trong sự nghiệp giải phóng:
+ Đó là sức mạnh chiến đấu và thắng lợi bất kì thế lực ngoại xâm nào;
+ Nó xuất phát từ sự không chịu nỗi nhục mất nước, làm nô lệ của tất cả
các tầng lớp trong xã hội;
- Thấy được điều đó, Người yêu cầu người cộng sản phải nắm lấy và phát
huy trong cuộc đấu tranh giành độc lập cho dân tộc thuộc địa.
2.2 Mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp
2.2.1 Vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp có quan hệ chặt chẽ với nhau
-

CHIA SẼ TRI THỨC - NHDL

3


Sự kết hợp nhuần nhiễn vấn đề giai cấp và vấn đề dân tộc trong TTHCM
thể hiện nd sau:
+ Khẳng định vai trò ls của GCCN và quyền lãnh đạo của ĐCSVN.
+ Đại đoàn kết dân tộc trong liên minh công nông và tầng lớp tri thức.

3. Tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam?
3.1 Tính tất yếu của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
- CNXH là con đường phát triển tất yếu của loài người, phù hợp với sự phát

triền của lý luận hình thái KT-XH.
- Phù hợp với điều kiện lịch sử cụ thể của dt.
- Có tình nhân đạo và nhân văn sâu sắc.
- HCM khẳng định: “chỉ có CNCS mới cứu nhân loại”.
3.2 Quan niệm của HCM về đặc trưng bản chất của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
CHIA SẼ TRI THỨC - NHDL

4


Cách tiếp cận của HCM về chủ nghĩa XH
- Từ lập trường của 1 người yêu nước, khát vọng giải phóng dt, xây dựng xh
tốt đẹp.
- Từ yêu cầu tất yếu của công cuộc giải phóng dt VN, giải phóng XH (giai
cấp) và giải phóng con người.
- Từ phương diện đạo đức, hướng tới giá trị nhân đạo, giá trị nhân văn.
- Từ phương diện văn hóa: kết hợp văn hóa của dân tộc với những giá trị tốt
đẹp của nhân loại.
3.2.2 Đặc trưng bản chất tổng quát của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
- CNXH là một chế độ chính trị do nhân dân làm chủ.
- CNXH là một chế độ XH có nền KT phát triển cao, gắn liền với sự phát
triển của KH-KT.
- CNXH là một chế độ XH phát triển cao về văn hóa, đạo đức.
 Những đặc trưng trên vừa có tính kế thừa, vừa tính sáng tạo, cũng chính là
mục tiêu chủ yếu của CNXH. Đó là quá trình phấn đấu khó khăn, gian khổ,
lâu dài, không thể nôn nóng được.

5


Động lực của chủ nghĩa xã hội chỉ phát huy khi không ngừng nâng cao sức
chiến đấu và sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, ngoài ra còn phát triển văn
hóa, đạo đức, khoa học…
- Hệ thống các động lực bên trên được coi là nội lực,đòi hỏi phải có sự kết
hợp được với các ngoại lực – đó là sức mạnh của thời đại, của đại đoàn kết
quốc tế.
- Bên canh, cần khắc phục các sự kìm hãm sự phát triển của CNXH là chủ
nghĩa cá nhân, tham ô, lãng phí, quan liêu, bảo thủ, lười biếng, không chịu
học tập cái mới..
4. Tư tưởng Hồ Chí Minh về nội dung công tác xây dựng Đảng Cộng Sản Việt Nam?
4.1. Xây dựng Đảng về tư tưởng, lý luận
- ĐCSVN lấy CNM-LN làm “cốt” là làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam
cho mọi hành động của Đảng, tuy nhiên không có nghĩa là tiếp thu và vận
dụng một cách rập khuôn, máy móc. HCM chĩ rõ, tiếp thu và vận dụng
cần lưu ý những điểm sau:
+ Một là: việc học tập, nghiên cứu, tuyên truyền chủ nghĩa MLN
phải phù hợp với từng đối tượng
+ Hai là: vân dụng CNMLN luôn luôn phù hợp từng hoàn cảnh.
+ Ba là: Đảng ta phải học tập kế thừa những kinh nghiệm tốt của
ĐCS khác, phải tổng kết kinh nghiệm của mình để bổ sung
CNMLN.
+ Bốn là: Đảng ta phải tăng cường đấu tranh bảo vệ sự trong sáng
của CNMLN.
- Như vậy, trên nền tảng chủ nghĩa M-LN, TTHCM, Đảng ta phải biết kế
thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, học hỏi tinh hoa văn
hóa của nhân loại, để giành thắng lợi cho cách mạng.
4.2. Xây dựng Đảng về chính trị

+ Tập trung là tập trung trên cơ sở dân chủ, chứ không phải tập trung quan
liêu theo kiểu độc đoán chuyên quyền.
+ Theo HCM, tập trung là thống nhất tư tưởng, tổ chức và hành động. Từ
đó đảm bảo cho Đảng ta tuy nhiều người nhưng khi đánh thì chỉ một.
+ Không có dân chủ trong nội bộ Đảng, Đảng sẽ suy yếu từ bên trong và
không còn là ĐCS nữa.
- Tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách
+ Tập thể lãnh đạo vì nhiều người thì nhiều kiến thức, người thấy mặt này,
người thấy mặt kia, do đó hiểu được nhiều mặt, mọi vấn đề. Ý nghĩa của
tập thể lãnh đạo là “khôn bầy hơn khôn độc”.
+ Cá nhân phụ trách: tập thể thống nhất, bàn giao cho cá nhân, giao cho 1
nhóm người thì cũng cần một người phụ trách chính, như thế mới chạy
việc, tránh ỷ vào tập thể. Không xác định rõ thì giống như “nhiễu sãi
không ai đóng cửa chùa”.
+ Lãnh đạo không tập thể đi đến độc đoán,chủ quan.
+ Phụ trách không do cá nhân dẫn đến bừa bãi, lộn xộn.
 Dẫn đến hỏng việc.
+ Tập thể lãnh đạo là dân chủ; cá nhân phụ trách là tập trung; tập thể lãnh
đạo, cá nhân phụ trách là dân chủ tập trung.
- Tự phê bình và phê bình
+ Mục đích phê bình và tự phê bình là để làm cho phấn đấu tốt hơn, để
vươn lên chân, thiện, mỹ.
+ Thái độ và phương pháp phê bình và tự phê bình nêu ở 1 số điểm:
• Phải tiến hành thường xuyên
• Phải thẳng thắn chân thành, trung thực, không nể nang, không
giấu giếm cũng không thêm khuyết điểm.
• Phải có tính thương đối với nhau
 Theo HCM, đây là vũ khí sắc bén nhất làm cho Đảng ta trong sạch,
vững mạnh và là nguyên tắc sinh hoạt Đảng, quy luật phát triển Đảng.
- Kỷ luật nghiêm minh và tự giác

đức mới, đạo đức vĩ đại, nó không vì cá nhân mà vì lợi ích của Đảng, của dân tộc,
của loài người.
- Đạo đức người CS: đó là cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; nhân, nghĩa, trí,
dũng, liêm.
5. Quan điểm của Hồ Chí Minh về một số lĩnh vực văn hóa?
5.1. Văn hóa giáo dục
 Mục tiêu
- Để thực hiện cả ba chức năng của văn hóa thông qua việc dạy và học:
+ Dạy học nhằm mở mang dân trí nâng cao kiến thức;
+ Bồi dưỡng những tư tưởng, lý tưởng đúng đắn;
+ Bồi dưỡng những tình cảm cao đẹp, những phẩm chất trong sáng và phong cách
tốt đẹp cho con người.
- Giáo dục nhằm tạo ra người có đức, có tài kế thừa sự nghiệp cách mạng, làm cho
nước ta sánh vai cường quốc năm châu “học để làm việc, làm người, làm cán bộ”
 Nội dung
- Giáo dục phải toàn diện, bao gồm:
+ Văn hóa
+ Chính trị: chủ nghĩa MLN, đường lối chính sách của Đảng và NN.
+ Khoa học – kỉ thuật
+ Chuyên môn nghề nghiệp, lao động
- Xã hội phát triển, việc cải cách giáo dục nhằm xd chương trình, nội dung và
phương pháp dạy học thật khoa học, hợp lý, phù hợp bước phát triển của nước ta.
 Phương châm, phương pháp giáo dục
-

CHIA SẼ TRI THỨC - NHDL

8



- Văn nghệ phải kế thừa được những tinh hoa văn hóa dân tộc, mang hơi thở
thời đại. Phản ánh chân thật, vừa phê phán cái dỡ, cái xấu, loại bỏ cái
dỡ,cái sai, hương đến chân thiện mỹ để vươn đến lý tưởng đó là sự phản
ánh có tính hướng đích của văn nghệ.
- Chính sự đa dạng về hình thức, thể loại đã mở ra con đường sáng tạo
không giới hạn cho nghệ sĩ.
5.2 Văn hóa đời sống
 Văn hóa là bộ mặt tinh thần của xã hội thể hiện ra ngay trong cuộc sống hàng
ngày của mọi người, dễ hiểu, dễ thấy, đó chính là văn hóa đời sống.
 Văn hóa đời sống thực chất là đời sống mới bao gồm đạo đức mới, lối sống
mới và nếp sống mới.
 Đạo đức mới
-

CHIA SẼ TRI THỨC - NHDL

9


Để xây dựng đời sống mới thì xây dựng đạo đức mới.
Đời sống mới trước hết là thực hành đạo đức cách mạng cần, kiệm, liêm,
chính.
 Lối sống mới
- Đó là lối sống có lý tưởng có đạo đức, văn minh, tiên tiến, kết hợp hài hòa
truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tinh hoa văn hóa của nhân loại.
- Để xây dựng lối sống mới cần phải sửa đổi:
+ Phong cách sống: khiêm tốn, giản dị, yêu lao động, biết quý trọng thời
gian. Với anh em, bạn bè: cở mở, chân tình, giàu yêu thương, quý mến,
trân trọng con người. Với bản thân: nghiêm khắc, chặt chẽ, với người
khoan dung, độ lượng.

- CNXH hấp dẫn bởi giá trị đạo đức cao đẹp, ở phẩm chất của người làm
CS.
CHIA SẼ TRI THỨC - NHDL

10


Mỗi cán bộ, đảng viên của Đảng phải là một tấm gương đạo đức trong
sáng để quần chúng tin tưởng, noi theo.
- Tâm gương đạo đức trong sáng nhưng rất bì dị của HCM là nguồn cỗ vũ
động viên đối với toàn thể dân tộc
6.1.2 Quan điểm về những chuẩn mực đạo đức cách mạng
 Trung với nước, hiếu với dân
“Trung” và “Hiếu” là những khái niệm cũ trong tư tưởng đạo đức truyền
thống VN và phương Đông.
- Trung hiếu là đạo đức quan trọng nhất bao trùm nhất của con người.
- “Trung với nước” là trung thành tuyệt đối với sự nghiệp dựng nước và sự
nghiệp giữ nước, với con đường đi lên của đất nước.
- “Hiếu với dân” thể hiện ở chỗ thương dân, tin dân, gắn bó mật thiết với
dân, phục vụ nhân dân hết lòng, phài gần dân, kính trọng và học dân, lắng
nghe nhân dân, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân.
-

 Cân, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư
- Đây là phẩm chất đạo đức gắn liền với hoạt động hằng ngày của mỗi con

người, là đại cương đạo đức HCM.
Là khái niệm truyền thống cũ, được HCM lọc bỏ nội dung không phù hợp
và đưa vào nội dung mới để đáp ứng của yêu cầu CM.
- Cần: là siêng năng, chăm chỉ , với tinh thân tự lực cánh sinh.

- Đó là tinh thần quốc tế vô sản, đó là sự tôn trọng, thương yêu và đoàn kết
với giai cấp vô sản, với tất cả các dân tộc, nhân dân các nước.
- Đoàn kết quốc tế là nhằm thực hiện những mục tiêu lớn của thời đại.
6.1.3 Quan điểm về những nguyên tắc xây dựng đạo đức mới
 Nói đi đôi với làm, phải nêu gương đạo đức
- Nói đi đôi với làm
+ HCM coi đây là nguyên tắc quan trọng nhất trong xây dựng nền đạo đức
mới.
- Nêu gương về đạo đức
+ Nói đi đôi với làm phải gắn liền với nêu gương đạo đức.
+ HCM cho rẳng, trong việc xây dựng một nền đạo đức mới, đạo đức cách
mạng phải chú trọng “đạo làm gương”.
+ Người nhấn mạnh: Quần chúng chỉ yêu mến những người có tư cách
đạo đức.
-

 Xây đi đôi với chống
- Để xây dựng một nền đạo đức mới, cần phải kết hợp chặt chẽ giữa xây và

chống.
- Trước hết là xây dựng các giá trị, các chuẩn mực đạo đức mới phù hợp với
từng giai đoạn cách mạng, các đối tượng, ngành nghề, giai cấp, tầng lớp
khác nhau.
- Đồng thời xd các điển hình về tấm gương đạo đức và tuyên truyền cho
những tầm gương đó.
- Xây phải đi đôi với chống, với việc loại bỏ cái sai, cái xấu, cái vô đạo đức
trong đời sống hàng ngày, cần phải phát hiện sớm, tuyên truyền, vận động
hình thành phong trào quần chúng rộng rãi đấu tranh cho sự lành mạnh,
trong sạch về đạo đức.
 Phải tu dưỡng đạo đức suốt đời

những đức tính như: trung thành, tận tụy, thật thà và chính trực,kiên trì tu
dưỡng đạo đức cách mạng.
6.2.2 Nội dung học tập theo tấm gương đạo đức HCM
 Thực trạng đạo đức, lối sống trong sinh viên hiện nay
- Đạo đức HCM là đạo đức cách mạng nêu cao chủ nghĩa tập thể, tiêu diệt chủ
nghĩa cá nhân. Đó là nền đạo đức phát huy những giá trị truyền thống của dân
tộc với những yêu cầu mới. Nhờ đó thanh niên tri thức vẫn giữ được lối sống
tình nghĩa, trong sạch, lành mạnh; luôn cần cù và sáng tạo; luôn gắn bó với
nhân dân, đồng hành cùng dân tộc.
- Do ảnh hưởng nền kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế, sự bùng phát của lối
sống thực dụng, những biểu hiện xa vời với mục tiêu XHCN, sự chống phá
của các thế lực thù địch, “diễn biến hòa bình”.
- Hậu quả là đã có một bộ phận sinh viên phai nhạt lý tưởng, mất niềm tin, thiếu
trách nhiệm gia đình, xã hội và bản thân mình.
 Học tập và làm theo tấm gương đạo đức HCM
- Một là, học trung với nước, hiếu với dân; suốt đời đấu tranh cho sự nghiệp giải
phóng dân tộc, giải phóng xã hội, giải phóng con người.
- Hai là, học cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, đời riêng trong sáng, sống
giản dị, khiêm tốn.
- Ba là, học đức tin tuyệt đối vào sức mạnh nhân dân, kính trọng nhân dân và
hết lòng, hết sức phục vụ nhân dân, luôn nhân ái vị tha, khoan dung, nhân hậu
với con người.
CHIA SẼ TRI THỨC - NHDL

13


-

Bốn là, học tấm gương về ý chí và nghị lực tinh thần to lớn, quyết tâm vượt