TRƯỜNG TRUNG HỌC
VĂN THƯ LƯU TRỮ TRUNG ƯƠNG II

GIÁO TRÌNH
KỸ THUẬT LẮP RÁP
VÀ BẢO TRÌ MÁY VI TÍNH
(LƯU HÀNH NỘI BỘ)

TP. HỒ CHÍ MINH - 2005


LỜI MỞ ĐẦU
Trong quá trình sử dụng máy tính, những trục trặc về phần cứng và phần
mềm xảy ra là điều không thể tránh khỏi mặc dù chúng ta đã có đầu tư tốt cho
cả phần cứng và phần mềm. Vậy làm thế nào để giảm thiểu những sự cố xảy ra
cho máy tính? Làm thế nào để đảm bào an toàn dữ liệu cho máy tính trong mọi
trường hợp?
Cuốn giáo trình “Kỹ thuật lắp ráp và bảo trì máy vi tính” được biên soạn
cho học sinh ngành Tin học Văn phòng của trường TH Văn thư Lưu trữ TW 2 và
có thể làm tài liệu tham khảo cho những ai muốn có kiến thức tổng quát về phần
cứng máy tính và cách lắp ráp, cài đặt hòan chỉnh phần mềm cho một máy vi
tính cũng như cách bảo trì và làm cho hệ thống họat động luôn ở mức tối ưu. Với
phương pháp trình bày ngắn gọn, trực quan, hy vọng cuốn giáo trình này sẽ
mang đến cho học sinh những kiến thức bổ ích cho ngành học và áp dụng tốt cho
công việc sau này.
Tuy đã tham khảo nhiều tài liệu và qua kinh nghiệm thực tế nhưng chắc
chắn cuốn giáo trình vẫn có những hạn chế nhất đònh. Trường Trung học Văn thư
Lưu trữ TW 2 rất mong nhận được sự góp ý của quý thầy cô, quý đồng nghiệp
gần xa để cuốn giáo trình thực sự trở thành một công cụ hữu ích cho học sinh
ngành tin học nói riêng và độc giả nói chung.
TRƯỜNG TRUNG HỌC VĂN THƯ LƯU TRỮ TRUNG ƯƠNG II

2. Bus vào ra (I/O Bus) .............................................................................32
CHƯƠNG III: LẮP RÁP MÁY TÍNH .................................................................42
I. Các bước chuẩn bò. ...................................................................................42
II. Lắp ráp máy tính. .....................................................................................42
1. Lắp ráp bộ nguồn ..................................................................................42
2. Lắp Ráp CPU Vào Main Board:...........................................................43
3. Lắp đặt MainBoard:..............................................................................45
4. Lắp RAM vào MainBoard ....................................................................46
5. Lắp ráp các loại Card mở rộng :...........................................................47
6. Lắp ráp ổ đóa mềm (floppy disk) : ........................................................48
7. Lắp ráp ổ cứng (HDD – Hard Disk) .....................................................48
8. Lắp Ráp CD-ROM, CD-RW, DVD-ROM, DVD-RW ..........................50
9. Lắp ráp chuột ........................................................................................50


10.
Lắp ráp loa (Speaker) .......................................................................50
11.
Lắp ráp màn hình (Monitor): ............................................................51
12.
Lắp Ráp Máy In Và Máy Quét Vào PC ...........................................51
13.
Các đầu nối khác : ............................................................................51
III.
Test Máy ...............................................................................................52
IV.
Xác lập BIOS ........................................................................................53
1. Khái niệm ROM BIOS..........................................................................53
2. Xác lập BIOS ........................................................................................58
CHƯƠNG IV: CÀI ĐẶT PHẦN MỀM CHO 1 MÁY TÍNH MỚI ......................70

2. Chương trình Disk Cleanup : Dọn dẹp các file rác trên đóa: ................95
3. Chương trình Disk Defragment: Chống phân mảnh tập tin:.................96


Kỹ thuật lắp ráp và bảo trì máy vi tính

5

CHƯƠNG I : TỔNG QUAN VỀ VIỆC BẢO DƯỢNG
MÁY VI TÍNH
I.

Mục đích của công tác bảo dưỡng.

Việc bảo dưỡng máy tính là công việc thường xuyên và rất cần thiết của
những người sử dụng máy tính. Máy tính là công cụ hỗ trợ chúng ta rất nhiều
trong công việc, việc bảo dưỡng máy thường xuyên và đònh kỳ là cách tốt nhất
để chúng ta kéo dài tuổi thọ của máy. Việc đó đồng nghóa với giảm chi phí cho
công việc, góp phần hạ giá thành sản phẩm, chống lãng phí và tiết kiệm được
ngân sách cho cơ quan cũng như gia đình.
Cho dù hệ thống máy tính của một cơ quan, của một doanh nghiệp hay của cá
nhân đã được đầu tư tốt nhất cả về phần cứng và phần mềm , nhưng cũng khó
tránh khỏi các sự cố bởi nhiều nguyên nhân. Việc bảo trì thường xuyên và khắc
phục kòp thời sự cố máy tính sẽ góp phần :
-

II.

Đảm bảo an toàn thông tin ,
Nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống máy tính,

6

+ Điện thế sử dụng đầu vào : 110/220 V có thể gây cháy, hư hỏng thiết bò
+ Dòng điện yêu cầu : cần lưu ý đối với các Adapter thiết bò , có thể gây
không hoạt động, không ổn đònh hoặc cháy Adapter
- Các đầu cắm nối đối với cáp nguồn, cáp tín hiệu, bo mạch : cần được lưu
ý về vò trí của chân số 1 hay chiều cắm. Các thành phần này sử dụng nguồn điện
một chiều điện thế thấp ( DC- ±5, ± 12, ±24 vol) không gây nguy hiểm cho
KTV nhưng có thể gây ra cháy, hư hỏng linh kiện, bo mạch. Ngoài ra còn có thể
làm hư chân cắm, cong , nứt, gãy , vỡ thiết bò hoặc bo mạch, không thể sử dụng
được
- Các chip linh kiện, bo mạch : phần lớn các linh kiện trên máy tính họat
động theo nguyên lý điện từ (ElectroMagnetic) nên rất dễ bò ảnh hưởng bởi :
+ Tác động của tónh điện : từ KTV truyền sang linh kiện hay từ các nguồn
phát tónh điện bức xạ
+ Tác động của từ trường : do các nguồn phát từ trường như nam châm,
máy phát điện, màn hình TV, monitor
+ Tác động do bò ướt, thấm nước hoặc các chất lỏng dẫn điện
™ An toàn cho KTV (kỹ thuật viên).
Như đã nêu ở phần trên, KTV cần lưu ý về an toàn của bản thân khi tiếp
xúc với các thiết bò và thành phần sử dụng nguồn điện trực tiếp xoay chiều
(110/220V). Khi kiểm tra, sửa chữa các thiết bò sử dụng nguồn điện trực tiếp
xoay chiều (110/220V), kỹ thuật viên nhất thiết phải tuân thủ một số nguyên tắc
sau:
- Không đi chân trần khi tiếp xúc, thao tác trên các thiết bò.
- Phải dùng bút thử điện để kiểm tra các thiết bò trước khi tiếp xúc trực
tiếp.
- Sử dụng đúng kỹ thuật và đúng quy trình các dụng cụ bảo trì, sửa chữa
máy tính.
Đối với các thiết bò sử dụng điện thế thấp như RAM, các card mở rộng thì

C bởi hệ số an toàn của các linh kiện và CPU khá cao.
•

Không bò ảnh hưởng của điện từ trường:
Nếu sơ ý đặt nam châm cạnh máy tính, màn hình, coi chừng chúng ta sẽ
gặp sự cố khó lường như : không đọc được dữ liệu trong ổ cứng vì nam châm đã
làm thay đổi chiều từ hoá của các phần tử trên bề mặt đóa, màn hình bò biến đổi
màu ở phía có nam châm.
Nếu có 2 bộ máy tính- với 2 màn hình đặt sát nhau và cùng bật nguồn,
chúng ta sẽ thấy màn hình có những sọc mờ nằm ngang, nếu tắt nguồn của một
trong 2 màn hình, chúng ta sẽ thấy màn hình trở lại bình thường ….
Nói tóm lại, điện từ trường ảnh hưởng rất lớn đến khả năng hoạt động của
máy tính. Chúng ta nên lưu ý đến vấn đề này.
•

Ít bụi
Chỉ một thời gian ngắn sử dụng máy tính, bụi bẩn sẽ phủ lên maiboard,
phủ lên bề mặt các vi mạch, bám vào các khe cắm - các chân linh kiện, len lỏi
vào bên trong ổ đóa mềm, ổ CD, bám lên các cửa thông gió… Tình trạng này sẽ
làm giảm khả năng toả nhiệt của các vi mạch trên mainboard dẫn tới hỏng chip,
đặc biệt là CPU. Những ngày mưa- không khí ẩm thấp, lớp bụi sẽ là thành phần
hấp thụ độ ẩm làm chập mạch các dây dẫn hoặc các chân vi mạch. Hơn nữa sự
hư hỏng có thể diễn biến chậm, gây ra lỗi chập chờn rất khó tìm nguyên nhân.
Bàn phím có thể bò kẹt do quá nhiều bụi bẩn. Khói thuốc lá cũng là một vấn đề
lớn đối với máy tính vì nó tạo nên một màng dính rất khó cậy. Cách dễ dàng
nhất để giữ sạch máy tính là đảm bảo không khí xung quanh máy luôn sạch và
thường xuyên làm vệ sinh máy tính.
™ Điện áp:
•


bạn nên lưu tài liệu lên đóa, ngưng chương trình và tắt máy vi tính theo cách
thông thường sau một thời

IV. Các thiết bò và công cụ sửa chữa.
Các dụng cụ cần thiết cho một KTV máy tính bao gồm :
- Đồng đồ đo vạn năng (VOM)
- Tuốc vít loại + và - , cỡ lớn, nhỏ
- Nhíp gắp, kẹp
- Chổi quét, máy hút – thổi bụi
- Dây cột gút – nhựa

- ít sử dụng
- thường sử dụng
- thường sử dụng
- làm vệ sinh
- thường sử dụng

http://www.truongltrutw2.edu.vn


Kỹ thuật lắp ráp và bảo trì máy vi tính

9

CHƯƠNG II: PHẦN CỨNG MÁY TÍNH
I.

Tổng quan về phần cứng máy tính.

Trong một máy vi tính (hay còn gọi là máy tính cá nhân - PC) gồm nhiều thiết

o FDD (Floppy): Ổ đóa mềm

II.

Các thành phần cơ bản của máy vi tính.
1. Màn Hình (Monitor)

Màn hình là thiết bò xuất (output) dùng để hiển thò các thông tin và kết
quả xử lý trong quá trình làm việc. Có hai loại màn hình chính:
‰ CRT- Monitor (màn hình dạng tuýp) (hình 2-3a)
Ngay từ thời điểm ban đầu, máy tính sử dụng monitor dạng tuýp (Cathode
Ray Tube). CRT-monitor áp dụng nguyên tắc phóng tia điện tử lên màn hình
(screen) được tráng phosphur để phát sáng tạo nên hình ảnh. CRT-monitor
thường có phần đưôi dài ở phía sau do kích thước của bóng đèn hình (hình 2-2).
http://www.truongltrutw2.edu.vn


Kỹ thuật lắp ráp và bảo trì máy vi tính

10

Hình 2-2
LCD monitor (màn hình tinh thể lỏng)
Trong những năm về sau, màn hình LCD (Liquiq Crystal Display) là
những monitor phẳng, kích thước dẹp và nhẹ đã lần lượt thay thế các CRTmonitor do sự tiến bộ về công nghệ đã giúp giảm giá thành.
LCD monitor có 2 điểm bất lợi so với CRT monitor là : độ sáng thấp và
màu sắc bò thay đổi tùy theo góc nhìn. Tuy nhiên LCD cũng có lợi điểm là lượng
điện tiêu thụ ít và không có hiện tượng bức xạ điện từ (electromagnetic
radiation)
‰

biết có phím nhấân, xác đònh phím nhấn và tạo mã phím tương ứng (gọi là Scan
Code) để gởi về máy tính
Các loại keyboard sử dụng hiện nay là loại IBM Enhanced AT style (còn
gọi là AT Enhanced) thay thế cho các loại thế hệ cũ gọi là XT có số lượng phím
ít hơn.
Keyboard được nối vào máy tính qua sợi cáp bao gồm các đường tín hiệu
và phần cấp nguồn. Loại đầu
nối của keyboard thường gặp là
loại đầu nối lớn (standard
keyboard connector) (Hình 2-5a)
và đầu nối loại PS/2(hình 4-5b)
với các đường tín hiệu như sau:
Hình 2-5a
Pin
1
2
3
4
5

Loại đầu nối lớn AT 5-pin
Name
Description
CLK
Xung đồng bộ
DATA
Tín hiệu
No
GND
Ground

su trên và dưới có tráng kim loại sẽ tiếp xúc tạo tín hiệu và phần cao su
tạo độ nảy để bật phím trở về vò trí
Các thông số
Lực cần thiết để nhấn một phím chỉ vào khoảng 100 gr và dù có nhấn
mạnh hơn thì cũng chỉ cho cùng kết quả. Các phím còn được thiết kế theo kiểu
Click (khi nhấn phát tiếng kêu Click) hoặc loại Soft (không phát tiếng kêu) để
đáp ứng loại công việc nhập dữ liệu của người sử dụng. Các thông số quan trọng
của phím:
- Delay time : thời gian chờ trước khi phát ra mã thứ hai của cùng phím ấn khi
nhấn và giữ phím liên lục. Tính bằng mili sec
- Repeat
: số mã phím tạo ra trong khỏang thời gian 1 giây
Hiện nay có rất nhiều các dạng cải tiến trên keyboard như :

http://www.truongltrutw2.edu.vn


Kỹ thuật lắp ráp và bảo trì máy vi tính
-

-

12

Phân nhóm các phím theo bàn tay trái – phải, kết hợp mouse trên
keyboard
Thêm các phím chức năng đặc biệt như : các phím sử dụng khi truy cập
internet (Home, Search, Back, Forward, Refresh,…), các phím điều khiển
hệ thống CD player ( Play, Stop, Start, Next track,…)
Các loại bàn phím không dây, các loại bàn phím sử dụng cổng nối USB

Kỹ thuật lắp ráp và bảo trì máy vi tính

13

4. Hộp Máy (Case)
Hộp máy có thể coi như là phần khung của một máy tính. Trong hộp máy,
các thành phần của máy tính sẽ được lắp đặt, liên kết với nhau để tạo thành một
khối hoàn chỉnh mà chúng ta thường quen gọi là CPU. Hơn nữa, phần khung sẽ
được nối mát qua nguồn, điều này sẽ ngăn ngừa các thành phần máy tính bò hư
hỏng do việc hình thành hoặc phóng dòng điện tónh.
Hộp máy khá đa dạng về hình thức và kích thước, nhưng việc sản xuất
hộp máy phải tuân theo một trong các thừa số đònh dạng (Form Factor) Full Size
AT, Baby AT, LPX, ATX, NLX. Thừa số đònh dạng chỉ ra các kích thước vật lý
và kích cỡ của mainboard, quy đònh loại hộp máy nào lắp vừa mainboard. Hiện
nay các mainboard Full Size AT, Baby AT, LNX đã lỗi thời, do đó các hộp máy
tương thích với các mainboard này cũng không còn được sản xuất nữa. Hình 2-7
trình bày các chủng loại hộp máy.

Các
chủng
loại
Case
Hình 2-7
™ Case AT(Advanced Technology )
Trước đây phần lớn máy tính sử dụng loại case có bộ nguồn loại AT. Đối với
loại vỏ nguồn này dây nguồn được cắm trực tiếp vào Contact ở phía trước của vỏ
máy. Thường vỏ thùng có diện tích nhỏ gọn. Hiện nay vỏ máy loại AT không
còn phổ biến.
™ Case ATX(Advanced Technology eXtended):
Hộp máy ATX được thiết kế sao cho bộ nguồn cung cấp và hộp máy phải

Vò trí lắp

quạt

Khoang
lắp ổ đóa
3 1/2"

Hình 2-8a: Case ATX

Khoang lắp
ổ đóa 5 1/4"

Hình 2-8b: Cách bố trí Case ATX

™ Case NLX
NLX mang đặc tính kỹ thuật mới nhất cho các PC hiện đại, do được hỗ trợ
bởi nhiều nhà sản xuất, nó sẽ trở nên phổ dụng hơn trong những năm tới. Hình
2.4. Trình bày cách bố trí các thành phần trên mainboard NLX. Trên cơ sở đó,
hộp máy NLX đã được thiết kế để đạt được yêu cầu về tính linh hoạt, hữu hiệu
về cách bố trí, mà ngay cả các vỉ mạch vào/ ra có kích thước khá dài vẫn lắp
vừa một cách dễ dàng-không đụng vào các phần khác trong hộp máy.
Mainboar

Bảng gắn các đầu nối cổng

Hình 2-9

Quạt


254mm).
Tuy hình thức, kích thước theo thừa số đònh dạng khác nhau, nhưng một hộp
máy điển hình vẫn bao gồm các thành phần sẽ được giới thiệu ở phần dưới đây.
Case gồm các thành phần :
- Nắp vỏ
: phần nắp che của vỏ máy, có loại 1 tấm chụp hoặc hai tấm
rời gắn 2 bên
- Sườn máy
: phần cố đònh khi lắp đặt thiết bò, dùng để gắn Mainboard (Bo
mạch chính)
- Đèn chỉ báo : dùng chỉ báo tình trạng hoạt động các thành phần chính bên
trong, gồm các loại : power (đèn báo nguồn) , HDD (đèn báo ổ
dóa cứng), Speed (đèn báo tốc độ). Một số loại case còn có đèn
báo nhiệt độ bên trong máy. Để có thể hoạt động, các loại đèn
chỉ báo thường có dây cắm vào vò trí tương ứng trên mainboard
- Công tắc
: gồm công tắc nguồn và công tắc Reset
- Khoang gắn thiết bò : là các khoang dùng để gắn các loại thiết bò như : ổ dóa
mềm (FDD), ổ dóa cứng, ổ dóa CD/DVD, quạt giải nhiệt máy
- Khe cắm
: có vò trí ở phía sau máy dùng để nối các bo mạch giao tiếp
(card) bên trong máy với các thiết bò bên ngoài
- Bộ nguồn
: bộ cung cấp điện cho toàn hệ thống. Hiện có 2 loại nguồn
tương ứng là nguồn AT và nguồn ATX
- Linh kiện
: case thường có linh kiện kèm theo như các loại ốc, khe chặn,
mặt nạ vỏ,…dùng để gắn các bo mạch, thiết bò
- Dây cáp
: dây cáp cấp nguồn

nguồn thường được gắn ở phía trên và sau máy tính (hình 2-10).
Bộ nguồn thường có : công tắc, ổ
Hình 2-10
cắm điện đầu vào, ổ cắm điện đầu ra
(dùng cho monitor), công tắc chuyển
điện thế (110 / 220 V), quạt giải nhiệt,
các loại cáp nguồn cấp cho các thiết bò
Điện thế đầu vào của bộ nguồn có
thể là 110 hoặc 220V – AC, còn điện thế
đầu ra được cung cấp qua các loại cáp
cấp nguồn cho thiết bò là điện thế DC
với các mức ±5/ ±12 V. Các bộ nguồn trung bình thường có công suất từ 200 –
230 W, còn các bộ nguồn mạnh thường có công suất từ 300 – 400W.
Có 2 loại nguồn máy tính là : nguồn AT và nguồn ATX, việc sử dụng
loại nguồn phụ thuộc vào loại mainboard của máy tính. Các loại máy từ Pentium
II trở về trước sử dụng nguồn AT, các loại máy từ Pentium III trở về sau thường
sử dụng nguồn ATX. Sự khác biệt chủ yếu là nguồn ATX có mạch kiểm soát hệ
thống điện cung cấp:
Nguồn AT

‰

Nguồn AT cung cáp điện áp một chiều ± 5v, ±12v. Công suất làm việc
của nguồn khoảng 200W, 250W.
Hai đầu nối nguồn P8 và P9 (có ghi rõ trên đầu nối) được cắm vào đầu
nối P1 và P2 trên mainboard. Mỗi đầu nối có sáu chân và có chốt dấu để tránh
lắp ngược, dẫn đến làm hỏng mainboard và các thành phần liên quan khác. Chú
ý là các dây màu đen của P8 và P9 kề nhau (Hình 2-11).
Quy ước màu dây điện như sau :
+5V -5V GND -12V +12V


Kỹ thuật lắp ráp và bảo trì máy vi tính

17

Điện áp +5v là nguồn nuối các mạch điện tử, mạch logic trên mainboard,
các mạch điều khiển ổ đóa, các vỉ mạch mở rộng, ….
Điện áp +12v để chạy các động cơ ổ đóa, quạt làm mát.
Điện áp -5v, -12v hầu như không được sử dụng trong hệ thống , nhưng vẫn
cần thiết để tương thích với Slot theo chuẩn ISA .
PG – Power good là một tín hiệu +5v được gửi từ Bộ nguồn tới mainboard
sau khi nó đã hoàn thành việc kiểm tra bên trong và xác đònh các điện áp một
chiều đưa ra đủ để làm cho hệ thống hoạt động một cách chính xác. Nếu không
có tín hiệu này bởi sự cố nào đó hay nguồn không ổn đònh, máy tính sẽ không
chạy.
‰

Nguồn ATX

Nguồn ATX được thiết kế cho mainboard loại ATX và được đưa vào sử
dụng cho Pentium Pro (năm 1996) và các máy tính PC hiện đại .
Nguồn ATX cung cấp điện áp một chiều ± 12v, ± 5v, +3.3v. Công suất
làm việc của nguồn có nhiều loại như 250W, 300W, 350W hoặc 400W. Ngoài ra
nguồn ATX còn được bổ sung thêm hai đặc tính quan trọng , đó là tắt nguồn
bằng phần mềm (Soft – Off) và quản lý năng lượng tiên tiến (APM-Advanced
Power Management).
Khác với nguồn AT, đầu nối từ nguồn ATX vào mainboard là một đầu nối
20 chân, có chốt để nó chỉ có thể cắm vào đầu nối trên mainboard nếu đúng
chiều. (Hình 2.12a)
- Ngoài các điện áp đưa ra như nguồn AT, nguồn ATX còn có thêm các đầu ra