ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

ĐẶNG NGỌC HUYỀN

NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH
TẾ TRANG TRẠI HUYỆN ĐỒNG HỶ,
TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SỸ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

Thái Nguyên - 2014


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

ĐẶNG NGỌC HUYỀN

NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH
TẾ TRANG TRẠI HUYỆN ĐỒNG HỶ,
TỈNH THÁI NGUYÊN
Ngành Phát triển nông thôn
Mã số: 60.62.01.16

LUẬN VĂN THẠC SỸ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thị Minh Thọ

Thái Nguyên - 2014


huyện Đồng Hỷ đã nhiệt tình giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong
quá trình nghiên cứu đề tài.
Tôi vô cùng biết ơn gia đình, đồng nghiệp và các bạn gần xa đã giúp đỡ
động viên tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu.

Thái Nguyên, tháng 10 năm 2014
Tác giả

Đặng Ngọc Huyền


iii

MỤC LỤC
Trang
LỜI CAM ĐOAN .......................................................................................... i
LỜI CÁM ƠN............................................................................................... ii
MỤC LỤC ...................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT.......................................... vii
DANH MỤC CÁC BẢNG......................................................................... viii
DANH MỤC CÁC HÌNH ............................................................................ x
MỞ ĐẦU....................................................................................................... 1
1. Đặt vấn đề .................................................................................................. 1
2. Mục tiêu nghiên cứu................................................................................... 3
2.1. Mục tiêu chung........................................................................................ 3
2.2. Mục tiêu cụ thể........................................................................................ 3
3. Câu hỏi nghiên cứu toàn luận văn............................................................... 3
4. Những đóng góp mới của luận văn ............................................................. 3
5. Kết cấu luận văn......................................................................................... 4
Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU .......................................................... 5

2.4.5.1. Các chỉ tiêu đánh giá kết quả sản xuất ............................................. 39
2.4.5.2. Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sản xuất của trang trại ..................... 40
Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ....................... 41
3.1. Mô tả địa bàn nghiên cứu ...................................................................... 41
3.1.1. Điều kiện tự nhiên .............................................................................. 41
3.1.1.1. Vị trí địa lý ...................................................................................... 41
3.1.1.2. Địa hình........................................................................................... 41
3.1.1.3. Đất đai và thổ nhưỡng ..................................................................... 43
3.1.1.4. Điều kiện khí hậu, thời tiết............................................................... 47
3.1.1.5. Thuỷ văn.......................................................................................... 48
3.1.1.6. Tài nguyên rừng và khoáng sản ....................................................... 49


v

3.1.2. Điều kiện về kinh tế - xã hội............................................................... 49
3.1.2.1. Tình hình nhân khẩu và lao động ..................................................... 49
3.1.2.2. Cơ sở vật chất kỹ thuật của huyện ................................................... 52
3.1.2.3. Tình hình kinh tế của huyện............................................................. 54
3.2. Thực trạng về phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Đồng Hỷ. 57
3.2.1. Tình hình chung về kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Đồng Hỷ ..... 57
3.2.2. Tình hình phát triển kinh tế trang trại của Đồng Hỷ............................ 61
3.2.2.1. Quy mô của loại hình trang trại ....................................................... 61
3.2.2.2. Thực trạng nguồn vốn của các mô hình trang trại ............................ 67
3.2.2.3. Thực trạng về các chính sách hỗ trợ của nhà nước đối với phát triển
kinh tế trang trại ........................................................................................... 70
3.2.3. Kết quả sản xuất của các mô hình kinh tế trang trại điều tra mẫu........ 71
3.2.4. Tỷ suất hàng hoá của các trang trại ..................................................... 75
3.2.5. Hiệu quả của các mô hình kinh tế trang trại trên địa bàn Đồng Hỷ ..... 76
3.2.5.1. Hiệu quả về mặt kinh tế ................................................................... 76

TÀI LIỆU THAM KHẢO........................................................................ 101
I. Tiếng Việt ............................................................................................... 101
II. Tiếng Anh.............................................................................................. 102
III. Website ................................................................................................ 102


vii

DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT

BQ

: Bình quân

Cây ĂQ : Cây ăn quả
CNH

: Công nghiệp hoá

CPTG

: (IC) Chi phí trung gian

ĐVT

: Đơn vị tính

GTGT

: (VA) Giá trị gia tăng


: Trung ương

VAC

: Vườn ao chuồng


viii

DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 1.1. Các loại trang trại phân theo vùng, thời điểm 01/7/2013 .............. 27
Bảng 2.1. Số lượng mẫu điều tra ở các điểm nghiên cứu .............................. 37
Bảng 3.1. Đặc điểm địa hình huyện Đồng Hỷ............................................... 42
Bảng 3.2. Tình hình sử dụng đất đai của huyện Đồng Hỷ năm 2011-2013 ... 44
Bảng 3.3. Tình hình nhân khẩu và lao động của huyện Đồng Hỷ ................. 51
Bảng 3.4. Kết quả sản xuất các ngành kinh tế huyện Đồng Hỷ
giai đoạn (2011 - 2013)................................................................. 55
Bảng 3.5. Loại hình và cơ cấu trang trại của huyện trong
giai đoạn 2011-2013 ..................................................................... 58
Bảng 3.6. Các loại hình trang trại của huyện phân bố theo các đơn vị
hành chính .................................................................................... 58
Bảng 3.7. Các loại hình trang trại của huyện Đồng Hỷ phân bố theo vùng
sinh thái ........................................................................................ 60
Bảng 3.8. Quy mô diện tích của trang trại .................................................... 61
Bảng 3.9. Số lượng vật nuôi, diện tích nuôi trồng thủy sản của các trang trại
(tính bình quân một trang trại) ...................................................... 62
Bảng 3.10. Thực trạng nhân khẩu và lao động của các loại hình trang trại
Đồng Hỷ (tính bình quân cho 1 trang trại) .................................... 63

1

MỞ ĐẦU
1. Đặt vấn đề
Nông nghiệp là một trong hai ngành sản xuất vật chất quan trọng của
nền sản xuất hàng hoá. Trong gần hai thế kỷ qua, nền nông nghiệp thế giới đã
có nhiều hình thức tổ chức sản xuất khác nhau. Cho đến nay, một số nơi các
hình thức sản xuất theo mô hình tập thể, và quốc doanh, cũng như xí nghiệp
tư bản nông nghiệp tập trung quy mô lớn, không tỏ ra hiệu quả [2]. Trong khi
đó, hình thức tổ chức sản xuất theo mô hình kinh tế trang trại phù hợp với đặc
thù của nông nghiệp nên đạt hiệu quả cao, và ngày càng phát triển ở hầu hết
các nước trên thế giới. So với nền kinh tế hộ nông dân thì kinh tế trang trại là
một bước phát triển của kinh tế hàng hoá [5].
Trong tiến trình phát triển nông nghiệp, nông thôn hiện nay ở nước ta,
sản xuất nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá, với quy mô ngày càng
lớn và mang tính thâm canh, chuyên canh, phân vùng đang là một yêu cầu tất
yếu khách quan. Sự phát triển kinh tế trang trại đã, đang và sẽ đóng góp to lớn
khối lượng nông sản được sản xuất, đáp ứng nhu cầu nông sản trong nước,
mặt khác nó còn đóng vai trò cơ bản trong tiến trình hội nhập với kinh tế quốc
tế, với sản lượng và kim ngạch xuất khẩu hàng năm đều tăng trưởng tích cực
và ổn định, thì sự đóng góp của các trang trại là rất lớn, không những đem lại
lợi nhuận cho trang trại, mà còn cải thiện đáng kể thu nhập của những người
lao động trong các trang trại. Việt Nam tham gia tổ chức thương mại lớn nhất
hành tinh, đã tạo ra nhiều cơ hội và thách thức cho nền kinh tế nước ta nói
chung, ngành nông nghiệp nói riêng.
Thách thức lớn nhất mà nông nghiệp của Việt Nam sẽ phải đối mặt, đó
là mở cửa để cho hàng hoá nông sản của các nước, trong tổ chức WTO được
lưu thông mà chúng ta không thể áp đặt mãi thuế nhập khẩu với thuế suất cao




3

chính sách hợp lý, góp phần khai thác một cách có hiệu quả và bền vững tiềm
năng đất đai, lao động ở địa phương.
Vì vậy, tôi chọn đề tài: “Nghiên cứu giải pháp phát triển kinh tế trang
trại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên”.
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1. Mục tiêu chung
Đề xuất được các giải pháp thúc đẩy sự phát triển của kinh tế trang trại
ở huyện trong những năm tới, góp phần thực hiện công nghiệp hóa - hiện đại
hóa nông nghiệp, nông thôn ở tỉnh Thái Nguyên.
2.2. Mục tiêu cụ thể
- Phân tích đánh giá thực trạng phát triển kinh tế trang trại huyện Đồng Hỷ.
- Đề xuất được giải pháp chủ yếu thúc đẩy phát triển kinh tế trang trại ở
huyện Đồng Hỷ trong thời gian tới.
3. Câu hỏi nghiên cứu toàn luận văn
Phát triển kinh tế trang trại dựa trên cơ sở lý luận thực tiễn nào?
1) Thực trạng kinh tế trang trại ở Đồng Hỷ trong những năm qua như
thế nào?
2) Giải pháp chủ yếu nào thúc đẩy sự phát triển kinh tế trang trại ở huyện
Đồng Hỷ?
4. Những đóng góp mới của luận văn
Hệ thống hóa lý luận cơ bản về kinh tế trang trại ở Việt Nam, tổng kết
những mô hình, kinh nghiệm phát triển kinh tế trang trại ở Việt Nam nói
chung và Đồng Hỷ nói riêng. Chỉ ra thực trạng phát triển của các mô hình
kinh tế trang trại Đồng Hỷ trong những năm vừa qua. Đồng thời phân tích các
nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển cũng như hiệu quả của các mô hình kinh
tế trang trại của Đồng Hỷ. Đưa ra một số các giải pháp nhằm phát triển kinh
tế trang trại ở huyện Đồng Hỷ trong những năm tới.

người nông dân gắn với ruộng đất, với đất đai nói chung. [3]
Theo Mác: trong sản xuất nông nghiệp, vai trò hết sức quan trọng của
trang trại là mang lại hiệu quả kinh tế cao “Ngay cả nước Anh với nền công
nghiệp phát triển, hình thức sản xuất có lợi nhất không phải là các xí nghiệp
nông nghiệp quy mô lớn, mà là các trang trại gia đình sử dụng lao động làm
thuê” [6]
Kinh tế trang trại là một loại hình kinh tế sản xuất hàng hóa phát triển
trên cơ sở kinh tế hộ nhưng ở quy mô lớn hơn, được đầu tư nhiều hơn về cả
vốn kỹ thuật, có thể mướn nhân công để sản xuất ra một hoặc vài loại sản
phẩm hàng hóa từ nông nghiệp với khối lượng lớn cho thị trường.
Về thực chất “trang trại” và “kinh tế trang trại” là những khái niệm
không đồng nhất. Kinh tế trang trại là tổng thể các yếu tố vật chất của sản


6

xuất và các quan hệ kinh tế nảy sinh trong quá trình tồn tại và hoạt động của
trang trại, còn trang trại là nơi kết hợp các yếu tố vật chất của sản xuất và là
chủ thể của các quan hệ kinh tế đó [8]. Các quan hệ kinh tế nảy sinh trong quá
trình tồn tại và phát triển của trang trại có thể tóm lược thành hai nhóm đó là
quan hệ giữa trang trại với môi trường bên ngoài và quan hệ giữa trang trại
với môi trường bên trong. Quan hệ giữa trang trại với môi trường bên ngoài
bao gồm hai cấp độ, môi trường vĩ mô (cơ chế, chính sách chung của Nhà
nước,…) và môi trường vi mô (các đối tác, khách hàng, bạn hàng, đối thủ
cạnh tranh,...) các quan hệ nội tại bên trong trang trại rất đa dạng và phức tạp
như các quan hệ về đầu tư, phân bổ nguồn lực cho các ngành, các bộ phận
trong trang trại, các quan hệ lợi ích kinh tế liên quan đến việc phân phối kết
quả làm ra, trong đó lợi ích của chủ trang trại với tư cách là người chủ sở hữu
tư liệu sản xuất và lợi ích của người lao động làm thuê là rất quan trọng. Để
tạo ra động lực thúc đẩy kinh tế trang trại phát triển thì các quan hệ về lợi ích


Quá trình SX và chế biến
Nhân lực
Cơ sở vật chất
Khoa học và công nghệ
Tổ chức quản lý
Thông tin

Kết quả sản xuất
Số lượng, chất lượng
và cơ cấu sản phẩm
Hình thức, bao gói SP
Tổ chức tiêu thụ SP
Lợi nhuận

-Ba công đoạn này có mối quan hệ chặt chẽ tác động qua lại và
phụ thuộc lẫn nhau
-Một trong ba công đoạn trên gặp trục trặc dẫn đến cả hệ thống
bị ngưng trệ
-Nghiên cứu kinh tế trang trại phải đồng thời xem xét trên cả ba
công đoạn của nó mới cho ta cái nhìn toàn diện và hệ thống về
trang trại và kinh tế trang trại
Hình 1.1. Sơ đồ tính hệ thống của trang trại
Có thể nói rằng trang trại là hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp
hàng hóa dựa trên cơ sở lao động, đất đai, tư liệu sản xuất cơ bản của hộ gia
đình, hoàn toàn tự chủ, sản xuất kinh doanh bình đẳng với các tổ chức kinh tế
khác, sản phẩm làm ra chủ yếu là để bán và tạo nguồn thu nhập chính cho gia
đình [8].




9

3. Đối với cơ sở sản xuất lâm nghiệp phải có diện tích tối thiểu 31 hécta và
giá trị sản lượng hàng hóa bình quân đạt 500 triệu đồng/năm trở lên.
4. Đối với trang trại nuôi trồng thủy sản theo hình thức lồng bè thì tiêu chí xác
định là giá trị sản lượng hàng hóa đạt từ 700 triệu đồng/năm trở lên.
* Về thẩm quyền cấp giấy chứng nhận kinh tế trang trại:
UBND huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh (sau đây gọi là
UBND cấp huyện) là cơ quan cấp, cấp đổi, cấp lại và thu hồi giấy chứng nhận
kinh tế trang trại.
* Hồ sơ đề nghị cấp giấy chứng nhận kinh tế trang trại gồm:
1. Đơn đề nghị cấp giấy chứng nhận kinh tế trang trại thực hiện theo mẫu
quy định.
2. Bản sao có chứng thực giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc hợp đồng
thuê đất để sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản. Đối với diện tích đất
cá nhân, hộ gia đình đang sử dụng nhưng chưa được cấp giấy chứng nhận
QSDĐ phải được UBND xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là UBND
cấp xã) nơi có đất xác nhận là người đang sử dụng đất ổn định, không có
tranh chấp.
1.1.3. Vai trò và vị trí của kinh tế trang trại
Trang trại là hình thức tổ chức sản xuất quan trọng trong nền nông
nghiệp thế giới. Ở các nước phát triển, trang trại gia đình có vai trò to lớn và
quyết định trong sản xuất nông nghiệp và đại bộ phận nông sản cung cấp cho
xã hội được sản xuất ra trong các trang trại gia đình [9], [11].
Ở nước ta, kinh tế trang trại (mà chủ yếu là trang trại gia đình) mặc dù
mới phát triển trong những năm gần đây, song vai trò tích cực và quan trọng
của kinh tế trang trại đã thể hiện rõ nét cả về kinh tế cũng như về mặt xã hội
và môi trường.




11

Còn định hướng cho việc sản xuất cây, con gì ở trang trại thì nhiều hộ phải
nhờ chính thương lái mách bảo. Riêng với những trang trại chăn nuôi, hiện
hơn 30 tỉnh thành phố có dự án, chương trình phát triển bò sữa, nhưng khá
nhiều nơi bò sữa không bán được, phải để làm sữa chua “ăn trừ bữa”. Cuối
năm 2005, cả nước có gần một vạn trang trại chăn nuôi song năng suất vật
nuôi còn thấp, chỉ đạt 50-70% so với các nước chăn nuôi khác tiên tiến, chất
lượng vật nuôi chưa đạt yêu cầu, giá thành cao, chưa có những sản phẩm đặc
thù. Nguyên nhân là do còn chăn nuôi phân tán, quy mô nhỏ. Cải tiến năng
suất, chất lượng giống vật nuôi còn chậm, giá thức ăn còn cao, công nghệ giết
mổ còn thô sơ, không đảm bảo điều kiện vệ sinh dịch tễ.
- Lợi ích trước và sau khi thành lập kinh tế trang trại
+ Lợi ích trước mắt: Các trang trại góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế
phát triển các loại cây trồng, vật nuôi có giá trị hàng hóa cao, khắc phục dần
tình trạng phân tán, tạo nên những vùng chuyên môn hóa cao, qua đó thúc đẩy
chuyển dịch cơ cấu kinh tế trang trại.
+ Lợi ích lâu dài: Góp phần vào việc phát triển công nghiệp đặc biệt là
công nghiệp chế biến và dịch vụ sản xuất ở nông thôn. Thực tế cho thấy việc
phát triển kinh tế trang trại bao giờ cũng đi liền với việc khai thác và sử dụng
một cách đầy đủ và hiệu quả hơn so với kinh tế hộ về các nguồn lực trong
nông nghiệp nông thôn. Ngoài ra trang trại còn góp phần rất lớn trong việc cải
thiện môi trường sống ngày càng tốt hơn. Thật vậy hệ thống sinh thái đã bị
phá vỡ trong việc công nghiệp hóa ồ ạt trên toàn thế giới, thì hệ thống kinh tế
trang trại phát triển sẽ dần lấy lại sự cân bằng sinh thái trong tự nhiên, hệ
thống đa dạng sinh thái ngày càng được cải thiện trở lại với cái vốn có của nó.
- Những đóng góp của trang trại đối với Nhà nước: Kinh tế trang trại
phát triển nó góp phần tăng thu nhập đối với nền kinh tế quốc dân, cũng như

thôn được cải thiện đáng kể sẽ thúc đẩy sản xuất hàng hóa phát triển, thu nhập
của người dân được đảm bảo. Khả năng đảm bảo an ninh lương thực theo


13

hướng này là hoàn toàn khả thi. Bởi vậy kinh tế trang trại phát triển tức là
nông nghiệp phát triển ở mức độ cao, chính điều này làm tăng thêm của cải
trong xã hội, tăng vùng phân bố sản xuất của cải vật chất nói chung và lương
thực nói riêng.
* Về môi trường
Do sản xuất kinh doanh tự chủ và vì lợi ích thiết thực, lâu dài của mình
mà các chủ trang trại luôn có ý thức khai thác hợp lý và quan tâm bảo vệ các
yếu tố môi trường, trước hết là trong phạm vi không gian sinh thái trang trại
và sau nữa là trong phạm vi từng vùng. Các trang trại ở trung du, miền núi đã
góp phần quan trọng vào việc trồng rừng, bảo vệ rừng, phủ xanh đồi trọc và
sử dụng hiệu quả tài nguyên đất đai, những việc này đã góp phần tích cực cải
tạo và bảo vệ môi trường sinh thái trên các vùng của đất nước. Hiện nay đất
mà trang trại sử dụng chiếm rất lớn. Cụ thể tính đến năm 2006 đất trồng cây
hàng năm là 286.415 ha; đất trồng cây lâu năm là 148.058 ha; đất lâm nghiệp
79.701 ha; đất nuôi trông thủy sản là 134.385 ha [18]. Đây là con số không
nhỏ phục vụ cho việc cải thiện môi trường cũng như bảo vệ sinh thái.
Nói chung, trong điều kiện kinh tế thị trường, với yêu cầu công nghiệp
hoá, hiện đại hoá đất nước, nhất là khi Việt Nam đã là thành viên chính thức
của tổ chức thương mại thế giới (WTO) thì mô hình kinh tế trang trại là một
hướng đi đầy triển vọng cho nông nghiệp Việt Nam. Chắc chắn trong tương
lai, sự phát triển của nông nghiệp huyện Đồng Hỷ phải bao gồm cả sự phát
triển của mô hình kinh tế trang trại.
1.1.4. Đặc trưng của kinh tế trang trại
Trong điều kiện kinh tế thị trường, trang trại là một đơn vị kinh tế tự