ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI


TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN


NGUYỄN QUANG HÙNG


NIỀM TIN CHÍNH TRỊ CỦA SINH VIÊN
VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Chính trị học


Mã số: 62 31 20 01

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC



Hà Nội – 2016
Công trình khoa học được hoàn thành tại:


Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn
Đại học Quốc gia Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học:



hóa thanh niên. Đây là nhóm tri thức trẻ đầy tiềm năng và triển vọng trong công
cuộc đổi mới và xây dựng đất nước. Trong điều kiện kinh tế thị trường, mở cửa,
giao lưu quốc tế, rất nhiều ảnh hưởng cả tích cực và tiêu cực hàng ngày hàng giờ
tác động đến sinh viên - một lớp người rất nhạy cảm với cái mới. Đại bộ phận
sinh viên đã năng động sáng tạo tiếp nhận cái mới tích cực, có bản lĩnh chính trị
vững vàng, lòng yêu nước nồng nàn, ý thức tự tôn dân tộc, có đạo đức, có lối
sống, nếp sống cao đẹp, có hoài bão, có sức “đề kháng” trước các âm mưu thủ
đoạn của các thế lực thù địch, trước tiêu cực và tệ nạn xã hội, đã góp phần đáng
kể vào công cuộc đổi mới đất nước. Tuy nhiên, trong những năm qua, do tác
động mạnh mẽ của tình hình thế giới và trong nước, đặc biệt là mặt trái của nền
kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, một bộ phận sinh viên tỏ ra dao động, mất
phương hướng phấn đấu, xa rời lý tưởng cao đẹp, suy giảm tình cảm cách mạng
do niềm tin chính trị của họ bị giảm sút. Một số sinh viên ít quan tâm đến tình
hình chính trị, truyền thống cách mạng, giảm sút niềm tin vào thắng lợi của
CNXH, thiếu niềm tin đối với Đảng, với chế độ XHCN; chạy theo lợi ích cá
nhân, không quan tâm đến lợi ích tập thể, thiếu tinh thần trách nhiệm trong xây
dựng tổ chức, trong tham gia các hoạt động tình nguyện vì cộng đồng… Từ đó
dẫn đến mơ hồ, lệch lạc trong tư tưởng, lối sống, bị lôi kéo, mua chuộc, vi phạm
pháp luật Nhà nước, ảnh hưởng đến truyền thống tốt đẹp của tuổi trẻ Việ Nam,

1


phẩm chất đạo đức của người sinh viên dưới mái trường XHCN; không ít sinh
viên còn mang tính thụ động, ít sáng tạo, có lối sống thực dụng, ích kỷ, vì tiền,
suy thoái về tư tưởng, chính trị, đạo đức, thiếu trách nhiệm với bản thân, gia đình
và xã hội, sống khép mình ít chú ý đến tập thể, nhận thức về xã hội và chính trị
hạn chế, mơ hồ về lý tưởng cách mạng, không có ý chí phấn đấu, sống ỷ lại,
trông chờ vào sự may mắn…trong đời sống hằng ngày, coi thường giá trị nhân
văn, kỷ cương đạo lý, mắc nhiều tệ nạn như: cờ bạc, lô đề, mê tín dị đoan, ma

nhằm củng cố và nâng cao niềm tin chính trị của sinh viên Việt Nam hiện nay.
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu.
- Xây dựng khung lý thuyết của đề tài bao gồm các khái niệm, cơ chế hình
thành, cấu trúc, đặc điểm và chức năng niềm tin chính trị của sinh viên Việt Nam.
- Phân tích thực trạng niềm tin chính trị của sinh viên Việt Nam trong
thời kỳ đổi mới; làm sáng tỏ các nhân tố tác động đến niềm tin chính trị của sinh
viên, những vấn đề đặt ra và xu hướng biến đổi về niềm tin chính trị của sinh
viên nước ta hiện nay.
- Đề xuất phương hướng và các giải pháp chủ yếu có tính khả thi nhằm
nhằm củng cố và nâng cao niềm tin chính trị của sinh viên Việt Nam hiện nay.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu: Luận án tập trung nghiên cứu về lý luận và
thực trạng niềm tin chính trị của sinh viên ở nước ta thời kỳ đổi mới.
3.2. Phạm vi nghiên cứu:
Phạm vi không gian và lĩnh vực khảo sát: Tác giả nghiên cứu thông qua
công cụ khảo sát bảng hỏi tại 09 trường Cao đẳng, Đại học của một số lĩnh vực
ngành nghề trên toàn quốc về niềm tin chính trị của sinh viên hiện nay. Do tác giả
chưa có điều kiện đi sâu tìm hiểu đội ngũ sinh viên đang du học nước ngoài sẽ
không được đề cập đến trong luận án này.
Phạm vi thời gian nghiên cứu luận án: Nghiên cứu từ năm 1986 đến
nay (thời kỳ đổi mới).
4. Phương pháp tiếp cận và phương pháp nghiên cứu luận án
4.1. Phương pháp tiếp cận.
- Đây là đề tài có mã ngành chính trị học nên hướng tiếp cận khoa học
chính trị được coi là hướng chính của luận án này. Ngoài ra, tác giả cũng sử
dụng hướng tiếp cận liên ngành, xem xét đối tượng từ góc độ của triết học, sử

3



4


sinh hoạt chính trị, tư tưởng hệ giá trị của đời sống xã hội; quan điểm về chính trị, về
sự lãnh đạo của Đảng, về công cuộc đổi mới đất nước,v.v…
Trên cơ sở phân tích số liệu khảo sát, đề tài khái quát vai trò của các
nhân tố tác động đến niềm tin chính trị của sinh viên như: bối cảnh công nghiệp
hóa, hiện đại hóa và phát triển kinh tế thị trường: cá nhân, gia đình, nhà trường
và đoàn thể, bạn bè và các phương tiện truyền thông đại chúng, v.v… Từ đó đưa
ra những giải pháp có ý nghĩa nhằm định hướng, củng cố và nâng cao niềm tin
chính trị cho sinh viên.
Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận, phương pháp luận của chủ
nghĩa Mác - Lênin (chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử),
tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về chính
trị, văn hoá chính trị, con người chính trị, các chính sách của Nhà nước về công
tác sinh viên.
5. Đóng góp của luận án
5.1. Đóng góp về lý luận: Xây dựng và áp dụng một khung lý thuyết
tương đối hoàn chỉnh về niềm tin chính trị với tư cách là một nhân tố cấu thành
của văn hoá chính trị để luận giải và làm rõ niềm tin chính trị của sinh viên hiện
nay trong sự nghiệp đổi mới và phát triển đất nước; Trên nền tảng đó, cung cấp
một cách tiếp cận mới trong việc tìm hiểu, nghiên cứu niềm tin chính trị của sinh
viê Việt Nam nói riêng, niềm tin chính trị nói chung.
5.2. Đóng góp về thực tiễn: Phân tích, đánh giá một cách chân thực về
thực trạng niềm tin chính trị của sinh viên ở nước ta thời kỳ đổi mới trong khoảng thời
gian từ 1986 đến nay. Đồng thời rút ra những mặt mạnh - yếu và nguyên nhân của
nó làm cơ sở cho việc đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm củng cố và nâng cao
niềm tin chính trị của sinh viên Việt Nam hiện nay.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
Kết quả nghiên cứu của luận án góp phần làm rõ một số vấn đề lý luận

nó trong một chỉnh thể với tư cách là một nhân cách; Trong tác phẩm Biện
chứng của tự nhiên, Ph.Ăngghen đã cho rằng con người sẽ không có chỗ dựa
nếu không có niềm tin khoa học, nhằm cởi trói cho khoa học phát triển khắc
phục mặt tiêu cực của niềm tin tôn giáo; Trong bài Tri thức khoa học và tôn
giáo trước thềm thế kỷ XXI, (tác giả: Lep Nicôlaevich Mitơrôkhin), cho rằng,
khoa học và công nghệ thế giới phát triển mạnh mẽ, trình độ dân trí nâng lên,
cuộc sống của con người được cải thiện, nhiều vấn đề của chính con người,

6


của vũ trụ đang được khoa học tập trung nghiên cứu, lý giải và đang hé mở
nhiều lời giải đáp có tính thuyết phục cho niềm tin khoa học; Trong tác phẩm
Tốc độ của niềm tin, hai tác giả Stephen M.R. Covey, Rebbecca R. Merrill đã
nghiên cứu sâu vấn đề niềm tin đến tận cội nguồn của nó và đưa ra nhiều giải
pháp để xây dựng niềm tin lâu dài trong các mối quan hệ cá nhân và công việc
nhằm đạt được sự thành công và thịnh vượng bền vững trong mọi mặt của
cuộc sống…
Bàn về niềm tin chính trị, trong bài Mấy suy nghĩ về sức mạnh của
niềm tin chính trị trong Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tác giả Trần
Trọng Quế cho rằng niềm tin chính trị là một yếu tố quan trọng trong hoạt
động chính trị. Niềm tin chính trị được hình thành và củng cố trên cơ sở tri
thức khoa học. Nhận thức khoa học càng sâu sắc thì niềm tin chính trị
càng vững chắc, từ đó biến thành tình cảm, đạo đức và lý tưởng chính trị, rồi
tiếp tục chuyển thành hành động chính trị trong thực tiễn để đạt tới mục đích
chính trị; trong bài Lòng tin của dân - thước đo uy tín và sức mạnh của
Đảng. Theo tác giả, chính nhờ có lòng tin cách mạng đó mà Đảng ta trở nên vĩ
đại, dẫn dắt cách mạng Việt Nam giành hết thắng lợi này đến thắng lợi khác;
Trong cuốn sách Niềm tin và xây dựng niềm tin khoa học. Đây là một công
trình nghiên cứu có nhiều đóng góp về mặt khoa học, chất lượng. Với cách tiếp

nghiên cứu trực tiếp đến đề tài niềm tin chính trị của sinh viên Việt Nam.
Trong các bài viết, đề tài, công trình nghiên cứu đã được công bố, có thể tìm
hiểu niềm tin chính trị qua các công trình nghiên cứu tiểu biểu sau:
Xây dựng niềm tin cộng sản của thanh niên hiện nay, tác giả Hoàng Chí
Bảo; Góp phần nâng cao niềm tin chính trị cho học sinh - sinh viên trường
Cao đẳng Thương Mại, tác giả Hồ Công Huân; Bồi dưỡng niềm tin xã hội
chủ nghĩa cho thanh niên, tác giả Nguyễn Văn Vinh; Thanh niên và niềm
tin thế hệ, tác giả Phạm Hồng Tung…
1.4. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu của luận án
Trên cơ sở tiến hành tìm hiểu các công trình nghiên cứu đã được công bố
và các bước tổng quan mức độ thành công, hạn chế của các công trình nghiên
cứu có liên quan, chúng tôi đã thu nhận được những gợi mở khoa học ở các
giác độ và cấp độ khác nhau về định hướng nghiên cứu đề tài. Theo đó, đề tài
của chúng tôi sẽ kế thừa các nội dung khoa học như sau:
1. Những quan điểm của các tác giả về khái niệm, vai trò, vị trí của niềm
tin nói chung, niềm tin chính trị của thanh niên, sinh viên nói riêng cũng như
các bài học kinh nghiệm, phương hướng và giải pháp để xây dựng và củng cố
và tăng cường niềm tin chính trị của sinh viên Việt Nam trong sự nghiệp xây
dựng và phát triển đất nước.

9


2. Coi trọng giáo dục chính trị, lòng yêu nước, truyền thống cách mạng và
bản sắc văn hóa dân tộc cho thanh niên sinh viên, bồi dưỡng, nâng cao nhận thức
cho thanh niên sinh viên hiểu rõ tình hình đất nước để nâng cao trách nhiệm với
đất nước, với cộng đồng xã hội và gia đình.
3. Những vấn đề lý luận về thế giới quan, nhân sinh quan, về nhân cách, về
giáo dục đạo đức cách mạng, lý tưởng XHCN...; Vấn đề giáo dục thanh niên
sinh viên được tiếp cận với tư cách là hệ các giá trị xã hội, vì mục tiêu độc lập dân

NIỀM TIN CHÍNH TRỊ CỦA SINH VIÊN - KHÁI NIỆM,
CƠ CHẾ HÌNH THÀNH, CẤU TRÚC, ĐẶC ĐIỂM VÀ CHỨC NĂNG
2.1. Khái niệm niềm tin chính trị của sinh viên
2.1.1 Khái niệm niềm tin. “Niềm tin, là sự định hướng giá trị được xác
định vững chắc trong sự hòa quyện gữa nhận thức, tình cảm, ý chí của con
người và chi phối, thúc đẩy chủ thể hành động phù hợp với những định hướng,
giá trị đã được xác định, luôn hướng con người tìm đến các giá trị chân - thiện
- mỹ để tạo dựng nhân cách con người. Niềm tin là sự thừa nhận tính chân lý
về hiện tượng, sự vật, quá trình mà không cần chứng minh. Niềm tin được
hình thành trên kinh nghiệm thực tiễn, tri thức khoa học, lập trường triết học
duy vật biện chứng và tình cảm tích cực được gọi là niềm tin khoa học ( phi
tôn giáo), hoàn toàn đối lập với niềm tin các tín điều tôn giáo. Niềm tin khoa
học trở thành động lực tinh thần mạnh mẽ thúc đẩy tính tích cực thực tiễn của
con người, góp phần xây dựng xã hội phát triển”.
2.1.2. Khái niệm chính trị. “Chính trị (Politics) là toàn bộ những hoạt
động có liên quan đến những quan hệ giữa các giai cấp, giữa các dân tộc và
tầng lớp xã hội, mà cốt lõi của nó là vấn đề giành chính quyền, duy trì và sử
dụng quyền lực của Nhà nước, sự xác định hình thức tổ chức, nhiệm vụ nội
dung hoạt động của Nhà nước. Bất kỳ vấn đề chính trị nào cũng liên quan đến
quyền lợi và quyền lực của giai cấp, Nhà nước, nhân dân và ngược lại”.
2.1.3. Khái niệm niềm tin chính trị
“Niềm tin chính trị là sự định hướng giá trị được xác định vững chắc trong
tư tưởng, nhận thức và chi phối hành động của cá nhân trong cuộc sống vì sự
phát triển và tiến bộ con người, luôn hướng con người tìm đến các giá trị chân
- thiện - mỹ để tạo dựng nhân cách. Niềm tin chính trị được hình thành trên
kinh nghiệm thực tiễn, tri thức khoa học chính trị, lập trường triết học duy vật
biện chứng và trong mối quan hệ xã hội. Niềm tin chính trị tạo động lực tinh

11


hành công cuộc đổi mới. Quá trình toàn cầu hoá đang diễn ra mạnh mẽ với

12