ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN MẠNH HÙNG

NGHIÊN CỨU VAI TRÒ VÀ CHỨC NĂNG CỦA
NGƢỜI LÃNH ĐẠO NHÀ TRƢỜNG ĐỐI VỚI VIỆC ỨNG DỤNG ICT
TRONG CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN MẠNH HÙNG

NGHIÊN CỨU VAI TRÒ VÀ CHỨC NĂNG CỦA
NGƢỜI LÃNH ĐẠO NHÀ TRƢỜNG ĐỐI VỚI VIỆC ỨNG DỤNG ICT
TRONG CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 60 14 01 14

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. TRẦN THỊ BÍCH LIỄU

HÀ NỘI - 2015



CBQL

Cán bộ quản lý

CNTT

Công nghệ thông tin

CNTT&TT

Công nghệ thông tin và truyền thông

CSVC

Cơ sở vật chất

GD&ĐT

Giáo dục và Đào tạo

GV

Giáo viên

HS

Học sinh

ICT


Ủy ban nhân dân

ii


MỤC LỤC
Lời cảm ơn ..................................................................................................

i

Danh mục viết tắt .......................................................................................

ii

Mục lục .......................................................................................................

iii

Danh mục bảng.......... ................................................................................

vi

Danh mục sơ đồ, biểu đồ..... .......................................................................

vii

MỞ ĐẦU ....................................................................................................

1


1.2.3. Lãnh đạo ICT ....................................................................................

20

1.2.3. Vai trò và chức năng .........................................................................

21

1.3. Các ứng dụng của ICT trong trường THPT .............................................

21

1.3.1. Ứng dụng trong dạy học và giáo dục ở các trường THPT......................

21

1.3.2. Ứng dụng trong quản lý trường THPT .................................................

24

1.4. Vai trò và chức năng của lãnh đạo nhà trường đối với việc ứng dụng
ICT trong trường THPT ..............................................................................

31

1.4.1. Chuẩn lãnh đạo ICT ..........................................................................

31


2.2. Mục tiêu và nội dung đánh giá thực trạng ...........................................

52

2.2.1. Mục tiêu.............................................................................................

52

2.2.2. Nội dung ............................................................................................

52

2.3. Các phương pháp đánh giá ...................................................................

53

2.3.1. Điều tra bằ ng phiế u hỏi .....................................................................

53

2.3.2. Phỏng vấn ..........................................................................................

54

2.3.3. Hồi cứu tư liệu...................................................................................

55

2.4. Kết quả đánh giá thực trạng .................................................................


Kết luận chương 2 ......................................................................................

78

Chƣơng 3. BIỆN PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ VÀ CHỨC NĂNG
CỦA LÃNH ĐẠO NHÀ TRƢỜNG ĐỐI VỚI VIỆC ỨNG DỤNG
ICT TRONG CÁC TRƢỜNG THPT TẠI THÀNH PHỐ ĐIỆN
BIÊN PHỦ..................................................................................................

79

3.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp ..............................................................

79

3.1.1. Tính mục tiêu ....................................................................................

79

3.1.2. Tính kế thừa ......................................................................................

79

iv


3.1.3. Tính thực tiễn ....................................................................................

80


3.2.2.3. Biện pháp 3. Thực hiện chuẩn và bồi dưỡng lãnh đạo ICT theo

87

chuẩn ...........................................................................................................
3.2.2.4. Biện pháp 4. Bồi dưỡng các kĩ năng ICT cho GV .........................

90

3.2.2.5. Biện pháp 5. Đảm bảo các điều kiện ICT cho việc ứng dụng
trong nhà trường .........................................................................................

92

3.2.2.6. Biện pháp 6. Lập kế hoạch chiến lược và triển khai nhằm đẩy
mạnh ứng dụng ICT trong nhà trường trong một tương lai dài ..................

94

3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp .........................................................

97

3.4. Khảo nghiệm sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp ...............

99

Kết luận chương 3 ....................................................................................... 104
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ........................................................... 105
1. Kết luận .................................................................................................. 105

trường .......................................................................................................... 73
Bảng 3.1. Kết quả kiểm chứng về tính cấp thiết và tính khả thi của các
biện pháp phát huy vai trò và chức năng của lãnh đạo nhà trường đối
với việc ứng dụng ICT ................................................................................ 99
Bảng 3.2. Tổng hợp khảo nghiệm về tính cấp thiết và tính khả thi của
các biện pháp phát huy vai trò và chức năng của lãnh đạo nhà trường
đối với việc ứng dụng ICT .......................................................................... 102

vi


DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
Sơ đồ 3.1. Mối quan hệ giữa các biện pháp phát huy chức năng và vai
trò của lãnh đạo nhà trường trong việc ứng dụng ICT vào các trường
THPT tại TP Điện Biên Phủ........................................................................ 98
Biểu đồ 3.1. Kiểm chứng về tính cấp thiết và tính khả thi của các biện
pháp phát huy vai trò và chức năng của lãnh đạo nhà trường đối với
việc ứng dụng ICT....................................................................................... 100
Biểu đồ 3.2. Tương quan giữa tính cấp thiết và tính khả thi của các biện
pháp phát huy chức năng và vai trò của lãnh đạo nhà trường đối với
việc ứng dụng ICT....................................................................................... 103

vii


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Nền giáo dục của thế kỉ 21 là nền giáo dục kĩ thuật số với việc sử dụng
rộng rãi các phương tiện công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) trong dạy
học và quản lý nhà trường. ICT được sử dụng vào tất cả các môn học tự

hoạch, xây dựng và triển khai các chính sách chiến lược để biến viễn cảnh
thành hiện thực; chỉ đạo quá trình thực hiện, huy động nguồn vốn để trang bị
ICT cho GV và HS, lãnh đạo dạy học trong môi trường ICT, đánh giá hiệu
quả, bồi dưỡng GV các kĩ năng ICT, liên kết với lãnh đạo các nhà trường
khác để chia sẻ kinh nghiệm...)(Becta ICT Research, 2003; ISTE, 2009;
UNESCO, 2008)
Các câu hỏi đặt ra cho các lãnh đạo nhà trường là: (Becta ICT
Research, 2003)
- Lãnh đạo nhà trường và đội ngũ các nhà quản lý trong nhà trường có
thực sự là tấm gương đi đầu trong việc sử dụng ICT?
- ICT có phải là trọng tâm của kế hoạch nâng cao chất lượng tổng thể
của nhà trường?
- Giáo viên của nhà trường đã được hỗ trợ như thế nào trong việc ứng
dụng ICT và trong phát triển chuyên môn, trong việc tiếp cận và hỗ trợ kĩ
thuật cho sử dụng các thiết bị ICT?
Ở Việt Nam, trước yêu cầu ngày càng cao của xã hội đối với GD-ĐT,
Đảng và Nhà nước đã đưa ra những quyết sách lãnh đạo, đầu tư cho giáo dục;
coi việc đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển và là lĩnh vực đầu tư có
hiệu quả nhất, nhằm đưa chất lượng GD-ĐT của Việt Nam từng bước phát
triển ngang tầm với khu vực và thế giới. Nhận thức được vai trò to lớn của
ICT Đảng ta đã có chủ trương đẩy mạnh ứng dụng ICT trong thời kỳ công
nghiệp hoá, hiện đại hoá trong đó yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng ICT trong công
tác giáo dục và đào tạo ở các cấp học, bậc học, ngành học. Vận dụng chủ
trương của Đảng, thực hiện việc đổi mới giáo dục, trong các năm gần đây, Bộ
GD-ĐT đều nhấn mạnh việc tăng cường ứng dụng ICT trong các hoạt động
của nhà trường. Chỉ thị số 32/2006/CT-BGDĐT ngày 01 tháng 8 năm 2006
2


chỉ đạo nhiệm vụ năm học 2006-2007 nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ

nên lãnh đạo các trường không quan tâm đến việc thiết lập viễn cảnh, không
đầu tư nhiều vào việc sử dụng ICT trong nhà trường... do đó nền GD VN vẫn
chủ yếu là phấn trắng, bảng đen.
Tại một số trường THPT tỉnh Điện Biên việc đưa ICT vào giảng dạy và
hỗ trợ quản lý đã được nhiều nhà trường chú trọng. Trong những năm gần đây
Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Điện Biên có tổ chức nhiều hoạt động ứng dụng
ICT vào các nhà trường như: Tổ chức các hội thi, Phần mềm quản lý học sinh,
Triển khai văn bản đến các trường thông qua hệ thống hồ sơ công việc. Thực
tế cho thấy một số giáo viên đã ứng dụng ICT vào giảng dạy rất tốt, có nhiều
bài giảng hạy, bài soạn e-Learning công phu. Hầu hết các trường trong khu
vực thành phố Điện Biên Phủ đều được trang bị máy chiếu đến các phòng
học. Bên cạnh những cố gắng nói trên thì việc ứng dụng ICT trong các trường
học vẫn còn nhiều hạn chế, các giờ học sử dụng ICT còn rất ít, mới chỉ dừng
lại ở vào mục đích tham gia các hội thi chứ không đem lại lợi ích thực sự cho
người học. Việc ứng dụng ICT còn máy móc, hình thức chỉ khi có dự giờ,
thao giảng mới sử dụng máy chiếu, soạn bài trình chiếu mặc dù bài học đó
không nhất thiết phải sử dụng đến công cụ đó. Hơn thế nữa các phòng thực
hành Tin học chỉ dừng lại ở việc dạy học của bộ môn, lãnh đạo nhà trường
không quan tâm đến việc sử dụng phòng thực hành kết hợp phần mềm dạy
học và mạng máy tính để tạo ra môi trường dạy học hiệu quả.
Ở một số trường học chưa ứng dụng ICT vào hoạt động quản lý. Nhiều
nhà trường không dám áp dụng hoặc áp dụng một cách máy móc chống đối
các phần mềm quản lý điểm, quản lý thi, webiste… vào các hoạt động quản lý
nhà trường vì sợ khó triển khai, thiếu người có thể tổ chức sử dụng các phần
mềm đó. Việc sử dụng các ứng dụng như Google Apps (hoặc một số phần
mềm khác tương tự) vào để hỗ trợ quản lý còn rất ít, chỉ dừng lại ở ứng dụng
gửi email. Người lãnh đạo nhà trường chưa có ý thức trong việc đưa các ứng
dụng ICT nhằm mục đích nâng cao chất lượng hoạt động quản lý, tăng tốc độ,
độ chính xác trong công việc từ.
4

lượng dạy học và quản lý nhà trường. Người lãnh đạo có vai trò quyết định
5


trong việc giúp nhà trường sử dụng có hiệu quả các tiện ích của ICT. Tuy
nhiên, ở Việt Nam nói chung, ở các trường THPT tại thành phố Điện Biên
Phủ nói riêng, việc ứng dụng ICT trong dạy học và quản lý nhà trường còn
nhiều hạn chế, vai trò của người lãnh đạo chưa được phát huy tối đa. Nếu có
các biện pháp phát huy vài trò và chức năng của người lãnh đạo đảm bảo yêu
cầu của khoa học QLGD và phù hợp với điều kiện thực tiễn của các trường
THPT ở Điện Biên trước yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay thì sẽ giúp các
nhà trường ứng dụng có hiệu quả các phương tiện ICT, nâng cao chất lượng
giáo dục của nhà trường.
Câu hỏi:
1. Trên phương diện lí thuyết, lãnh đạo nhà trường có vai trò và chức
năng gì đối với việc ứng dụng ICT trong trường học?
2. Tại các trường THPT ở thành phố Điện Biên Phủ, lãnh đạo nhà
trường đã thực hiện vai trò và chức năng quản lý, lãnh đạo việc ứng dụng ICT
trong trường học như thế nào?
3. Có những biện pháp nào để giúp họ thực hiện tốt hơn vai trò và chức
năng của mình đối với việc ứng dụng ICT trong trường học?
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Nghiên cứu cơ sở lí luận về vai trò và chức năng của người lãnh
đạo nhà trường đối với việc ứng dụng ICT trong trường học từ đó đề xuất vai
trò và chức năng của người lãnh đạo nhà trường đối với việc ứng dụng ICT
trong nhà trường.
5.2. Đánh giá thực trạng ứng dụng ICT và vai trò, chức năng của các
lãnh đạo trường học ở các trường THPT ở thành phố Điện Biên Phủ
5.3. Đề xuất các biện pháp phát huy vai trò và chức năng của lãnh đạo
nhà trường đối với ứng dụng ICT trong các trường THPT ở thành phố Điện

trường.
+ Thực trạng vai trò, chức năng quản lý của lãnh đạo nhà trường đối
với việc ứng dụng ICT tại các trường THPT thành phố Điện Biên Phủ.
7.2.3. Đối tượng điều tra
7


30 GV; 03 lãnh đạo nhà trường; 10 tổ trưởng chuyên môn, 05 nhân
viên tổ tin học và văn phòng;
7.1.4. Xử lí kết quả
Sử dụng phần mềm ứng dụng trên máy tính để tổng hợp thông tin, tính
tỉ lệ phần trăm các câu trả lời và phân tích kết quả.
7.2.2. Phỏng vấn
7.2.2.1. Mục tiêu:
Làm rõ các vai trò, chức năng của Ban Giám hiệu trong việc thúc đẩy
hoạt động ứng dụng ICT trong nhà trường.
7.2.2.2. Nội dung phỏng vấn
+ Vai trò của Ban Giám hiệu trong việc nâng cao nhận thức đúng về ứng
dụng ICT trong nhà trường.
+ Vai trò, chức năng của Ban Giám hiệu trong việc thiết lập viễn cảnh, tạo
nguồn kinh phí, đầu tư mua sắm CSVC, trang thiết bị ICT cho nhà trường.
+ Vai trò, chức năng của Ban Giám hiệu trong việc lên kế hoạch, hướng
dẫn, chỉ đạo, đánh giá, khuyến khích giáo viên ứng dụng ICT trong dạy học
+Vai trò, chức năng của Ban Giám hiệu trong ứng dụng ICT trong công tác
quản lý nhà trường
Câu hỏi:
1) BGH có vai trò như thế nào trong việc nâng cao nhận thức cho GV,CB
nhà trường trong việc ứng dụng ICT trong dạy học và các công tác quản lý của
nhà trường?
2) BGH có tầm nhìn và suy nghĩ gì về ứng dụng ICT trong dạy học và quản

Chương 3. Biện pháp phát huy vai trò và chức năng của lãnh đạo nhà
trường đối với việc ứng dụng ICT trong các trường THPT tại thành phố Điện
Biên Phủ

9


CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ VAI TRÒ VÀ CHỨC NĂNG CỦA NGƢỜI LÃNH
ĐẠO ĐỐI VỚI ỨNG DỤNG ICT TRONG TRƢỜNG HỌC
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Nước ngoài
Các nghiên cứu về lãnh đạo ICT, vai trò và chức năng của lãnh đạo ICT
được phản ánh nhiều trong Estrategy của Bộ Giáo dục Bang Nam Australia
năm 2006-2010, NETS chuẩn giáo dục kĩ thuật quốc gia của Mĩ năm 2001,
UNESCO (2008), BECTA (2003), UNESCO Institute for Statistics (2009),
Razzak (2013), Mwawasi (2014)... Các công trình này đều chỉ rõ, người lãnh
đạo có vai trò quan trọng như là một hình mẫu sử dụng ICT trong nhà trường.
Để thực hiện vai trò hình mẫu của mình người lãnh đạo nhà trường trong thế
kỉ XXI đòi hỏi phải có những kiến thức, kĩ năng và phẩm chất đạo đức mới.
Họ cần có các kiến thức và kĩ năng về ICT trong dạy học và quản lý giáo dục;
họ phải là tấm gương tự học để không ngừng nâng cao trình độ sử dụng ICT.
Kiến thức, kĩ năng và niềm tin của người lãnh đạo quyết định sự thành công
của việc ứng dụng ICT trong trường học (Razzak, 2013). Vai trò lãnh đạo ICT
được thể hiện trong toàn bộ các hoạt động quản lý và lãnh đạo của họ từ xây
dựng viễn cảnh đến việc lập kế hoạch, giao tiếp, chỉ đạo và đánh giá (NETS,
2001; UNESCO, 2008; Mwawasi, 2014). Các nghiên cứu chỉ ra các chức
năng sau của người lãnh đạo ICT:
- Xây dựng và tìm các chiến lược thực hiện viễn cảnh nhà trường, viễn
cảnh sử dụng ICT trong trường học

những vai trò trên và sự thành công của việc ứng dụng ICT trong nhà trường
đó là: niềm tin, kĩ năng và thái độ tích cực của giáo viên và lãnh đạo vào việc
ứng dụng ICT trong việc đẩy mạnh chất lượng giáo dục.
Trong các nghiên cứu cũng đưa ra những ví dụ về cách xây dựng viễn
cảnh, kế hoạch chiến lược…
Ví dụ, viễn cảnh của các nhà trường của vùng Nam Australia đối với
việc học tập và sử dụng ICT được thể hiện như sau:
11


Tất cả các thành viên của cộng đồng giáo dục và dịch vụ trẻ em được
truy nhập thông tin, sử dụng cơ sở hạ tầng và các hỗ trợ để nâng cao chất
lượng học tập, dạy học, quản lý và tư vấn. (DECS, Australia, 2006-2010)
Tuyên bố của nhà trường công nghệ về học tập điện tử:
E- learning lôi kéo người học truy nhập và sử dụng các thông tin, các
nguồn tư liệu, các dịch vụ kĩ thuật số và các kĩ thuật truyền thông mới cũng
như mạng internet để kiến tạo kiến thức mới và phát triển những hiểu biết
mới. (DECS, Asutralia, 2006-2010)
E- learning các phương pháp sư phạm giúp người học nâng cao thành
tích học tập, tạo các cơ hội học tập mới và tạo các cơ hội làm việc hợp tác với
các cộng đồng toàn cầu, địa phương và quốc gia vào tất cả mọi thời điểm, mọi
lúc và mọi nơi(DECS, Australia, 2006-2010).
Những hạn chế tự thân của lãnh đạo dẫn đến sự hạn chế trong việc ứng
dụng ICT trong nhà trường cũng đã được Mousund, (2005) chỉ ra: các nhà
quản lý chưa thực sự hiểu hết tác dụng của ICT trong dạy học, đầu tư cho ICT
quá đắt đỏ hay việc quản lý ICT trong lớp học là khó khăn… nên nhiều lãnh
đạo trường học do dự trong việc đầu tư để trang bị ICT trong nhà trường. Các
nhà nghiên cứu cho rằng, cần coi trọng hơn nữa việc thay đổi tư duy cho các
nhà quản lý vì họ chính là người quyết định sự thành công của nhà trường nói
chung và của việc ứng dụng ICT trong dạy học nói riêng (Rayport and

nhìn, năng lực ứng dụng ICT trong quản lý nhà trường, trong quá trình dạy
học và quản trị nhà trường cho các nhà lãnh đạo, quản lý nhà trường. Với môn
học này các nhà lãnh đạo trường học vừa được trang bị kiến thức, kĩ năng ứng
dụng ICT trong nhà trường và được tranh bị các kiến thức và kĩ năng lãnh đạo
ứng dụng ICT trong nhà trường (ELMAVI, 2012). Mục tiêu của môn học
được xác định là người học sau khi hoàn thành có thể:
• Nhận diện các vai trò mới của ICT trong việc hỗ trợ thực hiện các chức
năng quản lý, lãnh đạo và dạy học trong nhà trường;
• Sử dụng được các công cụ ICT trong hỗ trợ và nâng cao chất lượng
quản lý, dạy học;
13


• Phát triển và nâng cao các kĩ năng sử dụng máy tính (ứng dụng văn
phòng, đa phương tiện);
• Đánh giá được tính hiệu quả của các nguồn lực ICT trong những trường
hợp cụ thể: quá trình quản trị, quản lý nhà trường, phát triển chương
trình và dạy học;
• Nhận diện và phân tích được bối cảnh ứng dụng ICT tại đơn vị, xây
dựng được kế hoạch phát triển, ứng dụng ICT theo tầm nhìn chiến lược
của đơn vị;
• Mô hình hóa, tổ chức và quản lý có hệ thống quá trình ứng dụng ICT
hiệu quả trong dạy học, quản trị hành chính, xây dựng môi trường học
tập và các nguồn học liệu số;
• Đề xuất ý tưởng thiết kế hạ tầng ICT phù hợp với các hoạt động chức
năng của đơn vị;
• Mô hình hóa, tổ chức và triển khai các hình thức dạy học tích hợp ICT,
xây dựng môi trường học tập phi truyền thống;
• Đánh giá được thực trạng nghiên cứu về vấn đề ứng dụng ICT trong
hoạt động nhà trường hiện nay.

trường học dẫn đến những hạn chế đối với việc ứng dụng ICT trong nhà
trường. Và do đó cũng có rất ít công trình nghiên cứu về vai trò và chức năng
của người lãnh đạo nhà trường trong việc thúc đẩy ứng dụng ICT trong
trường học. Rõ ràng để các trường học ở Việt Nam có thể sử dụng tốt hơn các
phương tiện ICT trong nhà trường cần có những đào tạo chính thống và đa
dạng hóa các hình thức bồi dưỡng năng lực ICT và lãnh đạo ICT cho hiệu
trưởng.
1.2. Các khái niệm công cụ
1.2.1. Ứng dụng ICT trong trường học
1.2.1.1. ICT và IT
Khái niệm ICT
ICT là chữ viết tắt của cụm từ tiếng Anh: Information and
Communication Technology (Công nghệ thông tin và truyền thông), là một
tập hợp đa dạng các công cụ và tài nguyên công nghệ được sử dụng để giao
15


tiếp, tạo ra, phổ biến, lưu giữ và quản lý thông tin. Các công nghệ này bao
gồm máy tính, Internet, công nghệ truyền thông (đài và vô tuyến), điện
thoại... chứa đựng nhiều loại hình thông tin để truy cập, lưu trữ và sử dụng
(Anderson, 2010).
ICT bao gồm các phần cứng và các phần mềm, máy vi tính, điện thoại,
các phương tiện truyền thông (đài, ti vi) và kết nối internet (LAN/WAN) sử
dụng trong kinh doanh với các hình thức trao đổi qua email hay các phương
tiện chat khác. Các phương tiện công nghệ số có các chức năng tương tác, tự
động hóa và xử lí thao tác với tốc độ nhanh giúp người sử dụng thực hiện
công việc có hiệu quả với tốc độ cao mà những phương tiện khác không thể
có được (Loveless, 2006).
Như vậy, có thể hiểu ICT là là chữ viết tắt của cụm từ tiếng Anh:
Information and Communication Technology (Công nghệ thông tin và truyền