MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong nền kinh tế thị trường, kinh doanh dịch vụ đang là lĩnh vực hứa hẹn
nhiều tiềm năng phát triển. Xã hội càng phát triển đòi hỏi các dịch vụ được cung
cấp phải thể hiện được tính hữu dụng cao với mục địch đem lại sự thuận lợi tối
ưu cho khách hàng khi sử dụng dịch vụ. Với đà phát triển của tình hình kinh tế
thế giới hiện nay, khi mà điều kiện sống của con người ngày càng tốt hơn, nhu
cầu thiết yếu nhiều hơn dẫn tới nhu cầu sử dụng của con người ngày một tăng
cao. Theo báo cáo mới đây của Chính phủ, khu vực dịch vụ có mức tăng trưởng
cao nhất so với khu vực công nghiệp, xây dựng, nông nghiệp và có đóng góp
nhiều nhất vào tăng trưởng GDP. Đóng góp của ngành dịch vụ vào số điểm phần
trăm tăng trưởng kinh tế Việt Nam ngày càng cao. Nếu năm 2011, phần đóng
góp của dịch vụ chỉ đạt 34,4% trong tổng số điểm tăng trưởng kinh tế, thì đến
quý 1/2014, con số này đã lên tới 55,6%, vượt cả mức đạt được của năm 2010
(51,2%). Trong đó, một số lĩnh vực dịch vụ có tốc độ tăng trưởng cao như: dịch
vụ thông tin và truyền thông, dịch vụ lưu trú và ăn uống, dịch vụ giáo dục và đào
tạo, dịch vụ y tế và trợ giúp xã hội.
Dịch vụ ăn uống là một trong những lĩnh vực kinh doanh sôi động nhất
hiện nay ở Việt Nam bởi nó phục vụ một trong những nhu cầu thiết yếu hàng
ngày không thể thiếu của con người. Các quán ăn, nhà hàng đang được mở ra
ngày càng nhiều vì con người đang ngày càng chú ý đến nhu cầu ăn uống, nghỉ
ngơi. Doanh thu của ngành kinh doanh dịch vụ ăn uống năm 2010 ước tính là
26898,4 triệu USD, dự tính năm 2015 có thể lên đến 37406,4 triệu USD. Kinh
doanh dịch vụ ăn uống là ngành kinh doanh tổng hợp, gồm nhiều hoạt động kinh
doanh khác nhau nhưng liên quan chặt chẽ với nhau và chịu sự điều chỉnh của
nhiều lĩnh vực pháp luật khác nhau.

1


Kinh doanh dịch vụ ăn uống không được liệt kê trong Danh mục hàng hóa,

kể một số công trình nghiên cứu sau:
- Bài viết “Pháp luật về ngành nghề kinh doanh có điều kiện và kiến nghị
hoàn thiện” của tác giả Trần Thị Yến (Tạp chí Luật học số 4/2012). Bài viết đưa
ra nhận xét về thực trạng pháp luật ngành nghề kinh doanh có điều kiện mà kinh
doanh dịch vụ ăn uống là một trong những ngành liên quan, đồng thời đề ra một
số giải pháp hoàn thiện. Tuy nhiên, đây là chỉ là bài viết được đăng trên tạp chí
và gián tiếp đề cập đến pháp luật liên quan pháp luật kinh doanh dịch vụ ăn uống
nên chưa mang tính chuyên sâu.
- Bài viết “Hoàn thiện pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm trong hoạt
động thương mại” của tác giả Đặc Công Hiến (Tạp chí Nghiên cứu lập pháp Số
17/2013). Trong bài viết, tác giả đưa ra những bất cập, hạn chế của pháp luật về
vệ sinh an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại trong đó có hoạt động
kinh doanh dịch vụ ăn uống và cũng đưa ra giải pháp hoàn thiện chứ không
nghiên cứu toàn diện về vấn đề pháp luật kinh doanh dịch vụ ăn uống.
- Luận văn thạc sĩ Luật học “Pháp luật về giấy phép kinh doanh tại Vệt
Nam - Thực trạng và giải pháp hoàn thiện” của tác giả Trần Phương Minh; Luận
văn thạc sĩ luật học “Pháp luật về giấy phép và điều kiện kinh doanh trong giai
đoạn gia nhập thị trường ở Việt Nam – những vấn đề lý luận và thực tiễn” của
tác giả Trần Thị Ngân nghiên cứu cơ sở pháp lý, quá trình phát triển của pháp
luật Việt nam về Giấy phép và điều kiện kinh doanh để tìm hiểu, đánh giá quy
định của Luật thực định về Giấy phép và điều kiện kinh tế, nghiên cứu thực tiễn
áp dụng những cải cách về Giấy phép và điều kiện kinh doanh nhằm khẳng định
những tác động tích cực và những tồn tại của pháp luật về Giấy phép và điều
kiện kinh doanh trong giai đoạnh kinh tế thị trường tại Việt Nam, từ đó đưa ra
phương hướng hoàn thiện các quy định về giấy phép kinh doanh và điều kiện

3


kinh doanh trong giai đoạn kinh tế thị trường và các kiến nghị về: việc sửa đổi

doanh nghiệp 2005 được sửa đổi bổ sung năm 2012 đến nay. Để từ đó đề xuất
một số phương hướng, giải pháp cơ bản, nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật
điều chỉnh cũng như nâng cao vai trò của hoạt động kinh doanh dịch vụ ăn uống
trong tương lai, góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế quốc dân.
- Nhiệm vụ nghiên cứu:
+ Nghiên cứu các vấn đề lý luận về kinh doanh dịch vụ ăn uống, pháp luật
kinh doanh dịch vụ ăn uống với tính chất là nhân tố giúp nền kinh tế đất nước
phát triển cũng như đem lại đời sống phong phú, chất lượng và toàn diện cho
người dân.
+ Thu thập đầy đủ, có hệ thống các thông tin, tư liệu về kinh doanh dịch
vụ ăn uống trên cả nước trong khoảng thời gian từ năm 2013 đến nay, đánh giá
mặt được, mặt hạn chế và những vấn đề đặt ra hiện nay.
+ Đề xuất kiến nghị, giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện pháp luật kinh
doanh dịch vụ ăn uống trong hệ thống pháp luật của đất nước trong thời gian tới.
4. Phạm vi và phương pháp nghiên cứu đề tài
4.1. Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung: Luận văn chủ yếu tập trung nghiên cứu vấn đề quy định
pháp luật về kinh doanh dịch vụ ăn uống dưới góc độ những vấn đề liên quan tới
điều kiện kinh doanh, quyền và nghĩa vụ của chủ thể kinh doanh dịch vụ ăn
uống. Luận văn không đi sau nghiên cứu các vấn đề như pháp luật về thuế đối
với kinh doanh dịch vụ ăn uống, pháp luật về chế độ kế toán kiểm toán…
- Về thời gian: Luận văn tập trung nghiên cứu hoạt động kinh doanh dịch
vụ ăn uống cũng như việc áp dụng pháp luật trong lĩnh vực này trong khoảng
thời gian từ năm 2013 đến nay.
- Về không gian: Luận văn nghiên cứu việc kinh doanh và áp dụng pháp
luật về kinh doanh dịch vụ ăn uống trên phạm vi cả nước.
4.2 Phương pháp nghiên cứu

5




- Chương 1. Lý luận chung về kinh doanh dịch vụ ăn uống
- Chương 2. Thực trạng áp dụng pháp luật kinh doanh dịch vụ ăn uống và
một số kiến nghị hoàn thiện

6. Bố cục đề cương chi tiết
CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ KINH
DOANH DỊCH VỤ ĂN UỐNG
1.1. Khái quát về kinh doanh dịch vụ ăn uống (KDDVAU)
1.1.1. Khái niệm
1.1.2. Đặc điểm
1.1.3. Phân loại các loại hình KDDVAU
1.2. Khái quát lịch sử hình thành và phát triển pháp luật về KDDVAU
1.3. Quy định pháp luật về KDDVAU
1.3.1. Quy định về điều kiện kinh doanh
1.3.2. Quyền và nghĩa vụ của thương nhân KDDVAU
1.3.3. Quyền và nghĩa vụ của khách hàng
1.3.4. Các quy định pháp luật khác có liên quan
CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ KINH DOANH
DỊCH VỤ ĂN UỐNG VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN
2.1. Khái quát về pháp luật KDDVAU
2.1.1. Khái niệm
2.1.2. Đặc điểm
2.1.3. Vai trò của pháp luật về KDDVAU
2.2. Thực trạng KDDVAU tại Việt Nam hiện nay
2.3. Thực trạng áp dụng pháp luật về KDDVAU
2.3.1. Những thành tựu
2.3.2. Những bất cập, hạn chế
2.4. Yêu cầu khách quan của việc hoàn thiện pháp luật về KDDVAU

1.1.1.1. Khái niệm dịch vụ ăn uống
Xã hội loài người tính đến nay đã trải qua năm hình thái kinh tế xã hội, bắt
đầu từ thời kỳ công xã nguyên thuỷ, rồi đến thời kỳ chiếm hữu nô lệ, thời kỳ phong
kiến, thời kỳ tư bản chủ nghĩa và hiện nay là thời kỳ xã hội chủ nghĩa. Và dễ thấy
rằng, cùng với chiều dài phát triển của lịch sử thì các ngành kinh tế trong xã hội
cũng phát triển theo với khối lượng hàng hoá ngày càng phong phú và đa dạng hơn.
Trong nền kinh tế thị trường, nhu cầu và sự thỏa mãn nhu cầu là động lực
dẫn dắt hoạt động của các chủ thể kinh doanh. Để tồn tại trong một nền kinh tế
thị trường đầy biến động như hiện nay, buộc các doanh nghiệp phải khai thác tối
đa nhu cầu của khách hàng cũng như tìm mọi cách đáp ứng tốt nhất các nhu cầu
đó. Để thỏa mãn những nhu cầu đa dạng của thị trường, không chỉ có những sản
phẩm vật chất hữu hình (hàng hóa) mà cả những sản phẩm vô hình (dịch vụ) đã
được các chủ thể kinh doanh sáng tạo ra. Và chưa khi nào lĩnh vực dịch vụ
thương mại lại có sự phát triển mạnh mẽ như hiện nay, doanh thu từ hoạt động
dịch vụ đã đem lại nguồn lợi nhuận rất lớn cho những doanh nghiệp nào biết
khai thác thị trường này và điều này đã biến dịch vụ thành một khu vực kinh tế
năng động và hoạt động hiệu quả hiện nay. Bên cạnh những ngành dịch vụ
truyền thống đã được biết đến thì ngày càng xuất hiện nhiều ngành dịch vụ mới.
Dịch vụ là một khái niệm đã xuất hiện từ lâu và đã trở nên phổ biến trong
nền kinh tế thị trường. Trong phân ngành kinh tế quốc dân ở Việt Nam cũng
như thế giới người ta chia ra làm ba nhóm ngành lớn là nông nghiệp, công
nghiệp và dịch vụ. Thế nhưng cho đến nay, khái niệm về dịch vụ vẫn chưa được
hiểu thống nhất và do đó có nhiều khái niệm khác nhau, nhưng chưa có khái
niệm nào được chấp nhận toàn cầu. Điều đó cũng thể hiện sự phức tạp của lĩnh
vực này. Chính sự đa dạng và phức tạp của hoạt động dịch vụ cộng với sự phát

9


triển phong phú, chưa được định hình rõ nét làm cho việc định nghĩa dịch vụ trở

10


xuất của nó không tạo ra hàng hoá thông thường nhưng lại tạo ra dịch vụ (hàng
hoá đặc biệt) bằng cách đáp ứng nhu cầu của con người (cho người khác) ngoài
nhu cầu về hàng hoá do nông nghiệp và công nghiệp cung cấp.
Hiện nay, khi mà ngành dịch vụ thể hiện vai trò ngày càng quan trọng
trong nền kinh tế thì lại càng có nhiều quan niệm khác nhau về dịch vụ dưới
nhiều góc độ khác nhau. Sau đây chúng ta sẽ xem xét dịch vụ theo lý thuyết
kinh tế học. Theo lý thuyết này thì dịch vụ là một loại sản phẩm kinh tế nhưng
không phải là vật phẩm, mà là công việc của con người dưới hình thái lao động
thể lực, kiến thức, kỹ năng chuyên nghiệp, khả năng tổ chức và thương mại.
Ngoài ra, ta còn có thể hiểu về dịch vụ theo một cách chung nhất như sau:
Dịch vụ là một chuỗi lợi ích được tạo ra bởi sự vận hành của hệ thống kỹ thuật
hoặc bởi hoạt động của cá nhân, được cung ứng bởi một (hoặc một chuỗi) nhà
cung cấp dịch vụ theo yêu cầu của người sử dụng dịch vụ nhằm thực hiện hoặc
trợ giúp hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động cá nhân của họ.
Về mặt pháp lý, dịch vụ và hàng hóa đều là đối tượng của các giao dịch
thương mại. Tùy thuộc vào đối tượng đó là hàng hóa hay dịch vụ mà tên gọi của
các giao dịch sẽ là kinh doanh hàng hóa hay kinh doanh dịch vụ. Sự khác nhau
về đối tượng này không nhất thiết dẫn đến việc điều chỉnh bằng pháp luật đối với
quan hệ kinh doanh hàng hóa và quan hệ kinh doanh dịch vụ một cách riêng biệt.
Các nguyên tắc pháp lý cơ bản của giao dịch dân sự và giao dịch kinh doanh
thương mại đều có thể áp dụng cho quan hệ kinh doanh hàng hóa lẫn quan hệ
kinh doanh dịch vụ.3
Khái niệm dịch vụ ăn uống
Hiện nay chưa hề có một khái niệm nhất định và thống nhất về dịch vụ ăn
uống. Căn cứ vào tính chất của loại hình dịch vụ này cũng có rất nhiều quan điểm
3


các nước phát triển cũng như trong các hiệp định quóc tế về lĩnh vực thương
mại, nhất là các hiệu định của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

4

http://en.wikipedia.org/wiki/Foodservice

12


Tương tự như vậy, kinh doanh dịch vụ ăn uống được hiểu là việc thực
hiện một hoặc một số các hoạt động tạo lập, cung ứng dịch vụ ăn uống trên thị
trường nhằm mục đích lợi nhuận.
Theo quan điểm pháp lý thì Luật an toàn thực phẩm 2010 cũng như Thông
tư 30/2012/TT-BYT quy định về điều kiện an toàn thực phẩm đối với cơ sở kinh
doanh dịch vụ ăn uống, kinh doanh thức ăn được phố tuy không định nghĩa cụ
thể kinh doanh dịch vụ ăn uống là gì nhưng quy định gián tiếp qua việc giải thích
thuật ngữ Cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống cho rằng: Kinh doanh dịch vụ ăn
uống là việc tổ chức chế biến, cung cấp thức ăn đồ uống cho khách hàng. Đây là
khái niệm không đầy đủ, không phản ánh được bản chất thương mại vì mục đích
lợi nhuận của hoạt động kinh doanh dịch vụ ăn uống. Tuy nhiên lại góp phần làm
rõ nội dung cụ thể của hoạt động KDDVAU đó là tổ chức chế biến, cung cấp
thức ăn, đồ uống. Vì vậy, ta có thể có một khái niệm bao quát như sau: Kinh
doanh dịch vụ ăn uống được hiểu là việc tổ chức chế biến, cung cấp thức ăn, đồ
uống theo yêu cầu của khách hàng trên thị trường nhằm mục đích lợi nhuận.
Kinh doanh dịch vụ ăn uống có phần vai trò quan trọng trong nền kinh tế
quốc gia cũng như nền kinh tế toàn cầu. Vai trò đó được thể hiện ở cách thức mà
ngành này tác động đến sự phát triển kinh tế, nâng cao phúc lợi xã hội. Kinh
doanh dịch vụ ăn uống có thể làm gia tăng vòng quay của chu trình sản xuất thực
phẩm và tăng hiệu quả của nền kinh tế nói chung. Bản thân việc sản xuất và cung

Như vậy để tạo nên một dịch vụ ăn uống có chất lượng cao, đáp ứng một
cách thiết thực nhất vừa nhằm đem lại uy tín cho cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn
uống vừa đáp ứng sự trông đợi và ra quyết định từ phía khách hàng thì công việc
mà các nhà cung ứng dịch vụ phải làm là cần bám vào các yếu tố hữu hình để
hấp dẫn cho sản phẩm ăn uống của mình, bằng cách như đồ ăn thức uống phải
được trình bày bắt mắt có sức hút, trang trí đẹp mắt, khuyến khích cảm giác ăn
ngon miệng. Đặc biệt là chú ý đến không gian ăn uống phù hợp, quá trình chế
biến đồ ăn thức uống đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Đi đôi với việc chế

14


biến món ăn nhanh, phong cách phục vụ chuyên nghiệp, thể hiện sự văn minh
lịch sự, chu đáo. Tất cả sẽ tạo nên một bầu không khí thoải mái cho khách hàng
góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ ăn uống.
- Tính đồng thời của sản xuất và tiêu dùng dịch vụ: Đối với kinh doanh
hàng hóa, sản xuất và tiêu thụ sản phẩm không đồng thời mà tách rời nhau, phải
trải qua một thời gian qua các khâu trung gian, thì sản phẩm mới đến tay người
tiêu dùng và khí đó quá trình tiêu dùng hàng hóa mới được diên ra. Nhưng đối
với sản phẩm dịch vụ ăn uống thì lại khác. Quá trình sản xuất được diễn ra cũng
là lúc tiêu dùng được thực hiện. Đặc điểm này gây khó khăn cho nhà cung cấp
dịch vụ vì khoảng thời gian để sửa chữa sai sót, kiểm tra các sản phẩm không đạt
tiêu chuẩn chất lượng dường như là không có. Do vậy vô hình chung ảnh hưởng
đến uy tín của cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống. Do đó đòi hỏi các nhà quản trị
về chất lượng trong ngành này phải cân nhắc và đảm bảo tránh sai hỏng nhằm
cung cấp cho khách hàng sản phẩm dịch vụ với chất lượng tốt nhất.
- Tính không đồng nhất: Dịch vụ không thể sản xuất hàng loạt như hàng
hóa, do vậy chất lượng dịch vụ thường không đồng nhất, không ổn định, không
thể kiểm định theo phương pháp thông thường như đối với hàng hóa. Dịch vụ là
kết quả tương tác giữa khách hàng, người cung cấp dịch vụ và tiện nghi dịch vụ

lập quyền sở hữu với dịch vụ. Các quyền năng của quyền sở hữu trong pháp luật
dân sự không thể được xác lập đầy đủ với đối tượng dịch vụ. Hay nói cách khác,
người sử dụng dịch vụ không thể xác lập quyền chiếm hữu và định đoạt đối với
dịch vụ mà chỉ có quyền sử dụng dịch vụ mà thôi.
Ngoài ra, kinh doanh dịch vụ ăn uống còn có những đặc trưng riêng biệt
chỉ có ngành này mới có bao gồm các đặc điểm sau:
- Ngành dịch vụ đáp ứng nhu cầu thiết yếu nhất của con người: Nhu cầu
ăn uống là nhu cầu tối thiểu và cơ bản nhất của con người, nằm trong bậc thức
nhất nhu cầu con người của Maslow. Đó là nhu cầu không thể nào mất đi, trái lại
nó luôn phát triển với những yêu cầu ngày càng cao. Cùng với tốc độ tăng
trưởng dân số, quy mô ngành kinh doanh dịch vụ ăn uống cũng lớn lên không
ngừng về số lượng, chất lượng, loại hình cũng như chiến lược kinh doanh.

16


- Ngành dịch vụ kết hợp cung cấp sản phẩm với dịch vụ: Khác với nhiều
ngành dịch vụ khác như tài chính, giải trí… mục đích của ngành dịch vụ ăn uống
đem lại cho khách hàng những sản phẩm thực phẩm, đồ uống cũng như những
tiện ích kèm theo như tiết kiệm thời gian, công sức, có không gian thư giãn và
thưởng thức… Như vậy, vượt lên khỏi mục đích cơ bản là cung cấp bữa ăn cho
người tiêu dùng, ngành kinh doanh dịch vụ ăn uống hướng tới việc sử dụng mọi
công cụ, phương tiện để đem lại cho khách hàng một sự kết hợp hoàn hảo giữa
sản phẩm và dịch vụ, tối đa hóa mức độ hài lòng của họ.
- Sản phẩm của ngành kinh doanh dịch vụ ăn uống là loại sản phẩm tác
động được đến tất cả giác quan của con người: Không chỉ giải quyết nhu cầu ăn,
uống, các món ăn, đồ uống tác động lên các giác quan của con người để đme lại
sự thỏa mãn cao nhất. Khách hàng có thể cảm nhận vị ngon bằng vị giác, hương
thơm qua khứu giác, độ nóng qua xúc giác cũng như mầu sắc hấp dẫn của món
ăn, thức uống bằng thị giác. Hiếm có ngành dịch vụ nào có thể đem lại nhiều

quán café, quầy tự phục vụ bữa ăn nhẹ và thức uống có cồn.
- Các dịch vụ ăn uống đặc biệt: Nhóm này bao gồm những chủ thể cung
cấp dịch vụ ăn ống tại một trong các địa điểm sau: nơi ở của khách hàng, nơi
khách yêu cầu, các điểm bán hàng lưu động. Nhóm này có thể chia thành các
loại hình dịch vụ cụ thể sau: Nhà cung cấp dịch vụ ăn uống theo hợp đồng; nhà
cung cấp dịch vụ ăn uống theo sự kiện; Các điểm bán hàng lưu động.
1.1.3.2. Cách phân loại tại Việt Nam
Theo tìm hiểu của tác giả, hiên chưa có một tài liệu chính thức nào định
nghĩa và phân loại ngành kinh doanh dịch vụ ăn uống tại Việt Nam. Tuy nhiên,
việc phân loại cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống lại được quy định gián tiếp tại
khoản 5 Điều 2 Luật an toàn thực phẩm 2010 theo đó ngành kinh doanh dịch vụ
ăn uống bao gồm những nhóm như sau:
- Cửa hàng, quầy hàng kinh doanh thức ăn ngay, thực phẩm chín;

18


- Nhà hàng ăn uống;
- Cơ sở chế biến suất ăn sẵn;
- Căng-tin và bếp ăn tập thể.
Thông tư 30/2012/TT-BYT quy định về điều kiện an toàn thực phẩm đối
với cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, kinh doanh thức ăn đường phố cũng phân
loại các loại hình KDDVAU như sau: Cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống là cơ sở
tổ chức chế biến, cung cấp thức ăn, đồ uống để ăn ngay có địa điểm cố định bao
gồm cơ sở chế biến suất ăn sẵn; căng tin kinh doanh ăn uống; bếp ăn tập thể; bếp
ăn, nhà hàng ăn uống của khách sạn, khu nghỉ dưỡng; nhà hàng ăn uống; cửa
hàng ăn uống; cửa hàng, quầy hàng kinh doanh thức ăn ngay, thực phẩm chín.5
Cách phân loại này chưa thực sự rõ ràng so với cách phân loại chi tiết của
hệ thống phân ngành của Hoa Kỳ nêu trên. Dựa trên hai cách phân loại này cùng
với quan sát cá nhân và tìm hiểu thực tế, tác gia xin tạm chia ngành kinh doanh

chỉnh hoạt động thương mại dịch vụ nói chung, bên cạnh đó có các luật chuyên
ngành điều chỉnh từng lĩnh vực thương mại dịch vụ trong đó có kinh doanh dịch
vụ ăn uống. Ngoài ra do thương mại dịch vụ có liên quan mật thiết với các lĩnh
vực khác nên các quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động thương mại dịch vụ
còn được tìm thấy trong Bộ luật Dân sự hay Luật doanh nghiệp… Mọi quy định
của Luật thương mại điều chỉnh hoạt động kinh doanh dịch vụ thì đều có hiệu
lực đối với hoạt động KDDVAU. Như vậy, quá trình hình thành và phát triển
của pháp luật về KDDVAU gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của
pháp luật thương mại và các văn bản pháp luật có liên quan. Căn cứ vào đó ta có
thể chia quá trình hình thành và phát triển pháp luật về KDDVAU thành các thời
kỳ như sau:
1.2.1. Pháp luật KDDVAU Việt Nam thời kỳ trước năm 1997
Pháp luật thương mại Việt Nam và pháp luật KDDVAU trước thời kỳ đổi
mới (từ năm 1945 đến trước năm 1987)
Đây là giai đoạn kéo dài từ khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được
thành lập (năm 1945) đến trước khi Đảng ta tiến hành công cuộc đổi mới đất
nước. Đặc trưng của giai đoạn này là nền kinh tế tự cung, tự cấp, bao cấp, kế
hoạch hóa tập trung. Mọi hoạt động sản xuất từ trung ướng đến địa phương đều
được Nhà nước giao chỉ tiêu, quyền phân phối sản phẩm sản xuất đều nằm trong
tay Nhà nước. Nhà nước không chỉ độc quyền nội thương mà còn độc quyền cả

20


hoạt động mua bán, trao đổi với nước ngoài. Do đó, thương mại nước ta giai
đoạn này không được quan tâm một cách đúng mức, chưa được phát triển thành
một ngành kinh tế thực sự. Bản chất của hoạt động thương mại là nhằm mục đích
thu lợi nhuận, nhưng từ “lợi nhuận” đối với các nhà sản xuất, đối với người dân
lúc này là một từ rất xa lạ, hầu như không tồn tại trong ý thức của họ. 6 Bất kỳ
hoạt động của cá nhân nào nhằm làm giàu cho chính bản thân đều bị quy chịp cái

tập trung sang nền kinh tế thị trường gồm nhiều thành phần định hướng XHCN có
sự quản lý của Nhà nước. Nhờ sự quan tâm đúng đắn của Đảng và Nhà nước, hoạt
động thương mại đã được phát triển như một ngành kinh tế thực thụ trong nền kinh
tế quốc dân, có đóng góp không nhỏ vào sự tăng trưởng hàng năm của nền kinh tế
nước nhà. Đây cũng là giai đoạn đánh dấu những bước phát triển mới của hệ thống
pháp luật thương mại nước ta trong đó có pháp luật về KDDVAU.
Có thể nói, trong giai đoạn này, pháp luật thương mại Việt Nam đã từng
bước hình thành một hệ thống pháp luật điều chỉnh các hoạt động thương mại
bao gồm cả hoạt động kinh doanh dịch vụ ăn uống. Ở giai đoạn này, đầu tiên cần
nhắc đến sự ra đời của Hiến pháp 1992 – Hiến pháp cụ thể hóa đường lối đổi
mới của Đảng ra khi ghi nhận sự tồn tại khách quan của cơ chế thị trường, cơ chế
đam rbaor hoạt động thương mại được hình thành và phát triển như một hoạt
động kinh tế chủ yếu của nền kinh tế. Đây là cơ sở pháp lý vững vàng, chắc chắn
cho sự phát triển của nền thương mại bao gồm ngành KDDVAU.
Dựa trên cơ sở pháp lý đó, hàng loạt những luật, văn bản dưới luật được
ban hành nhằm điểu chỉnh các hoạt động KDDVAU ở Việt Nam như: Luật công
ty năm 1990; Luật doanh nghiệp tư nhân năm 1990; Bộ luật dân sự năm 1995;
Pháp lệnh hợp đồng kinh tế năm 1989… Và hàng loạt những nghị định, thông tư,
văn bản dưới luật hướng dẫn thi hành những văn bản luật nói trên được công bố:
Nghị định 222/HĐBT ngày 23/07/1991 Ban hành Quy định về cụ thể hoá một số
điều trong Luật Công ty; Thông tư 13/TM-CSTTTM ngày 21/06/1995Hướng
dẫn phạm vi, đối tượng thực hiện Nghị định của Chính phủ số 02/CP ngày 5-11995 và trình tự, thủ tục, thẩm quyền cấp giấy chứng nhận thì điều kiện kinh
doanh đối với loại hàng hoá, dịch vụ kinh doanh có điều kiện; Thông tư của Liên

22


bộ Tổng cục du lịch, Bộ thương mại số 27/LB.TCDL-TM ban hành ngày
10/1/1996 quy định về điều kiện kinh doanh tại cơ sở lưu trú du lịch và nhà hàng
ăn uống… Hệ thống văn bản pháp luật điều chỉnh hoạt động thương mại tạo cơ

tra tình hình thị trường, nghiên cứu luật thương mại của nhiều nước, lấy ý kiến
các doanh nghiệp, các chuyên gia, các luật sư… đóng góp vào dự thảo, Quốc hội
Việt Nam khóa IX kỳ họp thứ 11 đã thông qua đạo luật về thương mại đầu tiên
mang tên Luật Thương mại (ban hành ngày 23/10/1997 và có hiệu lực ngày
01/1/1998). Luật được ban hành với 6 chương và 264 điều đã trở thành một công
cụ hữu hiệu để Nhà nước điều tiết hoạt động thương mại để hoạt động này đi
theo đúng hướng mà Đảng ta đã định ra. Luật thương mại là cơ sở pháp lý để
phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự
quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, trong đó kinh tế nhà
nước giữ vai trò chủ đạo và cùng với kinh tế hợp tác xã là nền tảng của nền kinh
tế quốc dân; phát triển thị trường hàng hoá và dịch vụ thương mại trên các vùng
của đất nước; mở rộng giao lưu thương mại với nước ngoài; góp phần đẩy mạnh
sản xuất, cải thiện đời sống nhân dân, bảo vệ lợi ích chính đáng của người sản
xuất, người tiêu dùng và lợi ích hợp pháp của thương nhân, góp phần tích luỹ
nhằm thúc đẩy toàn bộ nền kinh tế tăng trưởng nhanh và bền vững theo hướng
công nghiệp hoá, hiện đại hoá, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công
bằng, văn minh.
Liên quan đến KDDVAU, Luật thương mại 1997 quy định điều khoản quy
định chung đối với hoạt động thương mại dịch vụ bao hàm cả hoạt động kinh
doanh dịch vụ ăn uống cụ thể: Nguyên tắc cơ bản trong hoạt động thương mại và
chính sách thương mại đối với hoạt động thương mại dịch vụ; thương nhân kinh
doanh dịch vụ; chế tài và việc giải quyết tranh chấp; Xử lý vi phạm; Quản lý nhà
nước đối với hoạt động thương mại dịch vụ.
Sau khi Luật thương mại 1997 có hiệu lực, hàng loạt những văn bản luật
có liên quan đến thương mại được Quốc hội và Chính phủ ban hành. Có thể nhận
thấy đây là thời ký có nhiều văn bản luật về thương mại được ban hành nhất. Đối

24