Thủ tục tố tụng dân sự áp dụng trong trường hợp đương sự vắng mặt
ở Tòa án cấp sơ thẩm, phúc thẩm khi giải quyết vụ án dân sự
.
Thủ tục tố tụng dân sự áp dụng trong trường hợp đương sự vắng mặt ở Tòa án cấp
sơ thẩm, phúc thẩm khi giải quyết vụ án dân sự.
1. Trường hợp đương sự vắng mặt do việc triệu tập của Tòa án không hợp lệ
Để bảo đảm quyền tham gia tố tụng của đương sự, một trong những vấn đề mang
tính nguyên tắc là Tòa án phải tiến hành triệu tập hợp lệ đương sự. Theo quy định
tại khoản 1 Điều 150 BLTTDS năm 2004 thì “Việc cấp, tống đạt, thông báo các văn
bản tố tụng được thực hiện theo quy định của Bộ luật này thì được coi là hợp lệ”.
Chương X của BLTTDS năm 2004 quy định về việc cấp, tống đạt, thông báo các
văn bản tố tụng. Theo đó, việc triệu tập đương sự có thể thực hiện thông qua thủ tục
tống đạt, thông báo trực tiếp, qua bưu điện hoặc người thứ ba được ủy quyền, niêm
yết công khai hoặc thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng. Việc tiến hành
các thủ tục triệu tập này phải thực hiện theo đúng thủ tục được quy định tại các
Điều 151, 152, 153, 154, 155, 156 của BLTTDS năm 2004 được xác định là triệu
tập hợp lệ. Vì vậy, nếu Tòa án đã triệu tập đương sự nhưng việc triệu tập đó được
thực hiện không theo đúng thủ tục do BLTTDS quy định thì việc triệu tập đó được
xác định là không hợp lệ. Tòa án triệu tập không hợp lệ đương sự thì về nguyên tắc
việc triệu tập đó không có giá trị pháp lý. Do vậy, nếu đương sự vắng mặt trong
trường hợp này, Tòa án phải hoãn phiên tòa để triệu tập lần tiếp theo. Nếu đương sự
không được triệu tập hợp lệ nhưng Tòa án vẫn tiến hành việc xét xử vắng mặt
đương sự thì việc xét xử đó được xác định là có sự vi phạm nghiêm trọng về tố
tụng vì đã không bảo đảm quyền tham gia tố tụng của đương sự.
2. Trường hợp Tòa án triệu tập hợp lệ nhưng đương sự vắng mặt


2.1. Thủ tục tố tụng dân sự áp dụng trong trường hợp đương sự vắng mặt ở Tòa án
cấp sơ thẩm khi giải quyết vụ án dân sự
Ở giai đoạn xét xử sơ thẩm, Tòa án đã tiến hành việc triệu tập hợp lệ đương sự để
tham gia phiên tòa sơ thẩm vụ án dân sự nhưng đương sự vắng mặt thì tùy từng

đương sự vắng mặt Tòa án vẫn chưa có cơ sở xác định việc vắng mặt là có lý do
chính đáng hay không có lý do chính đáng. Hơn nữa, do điều kiện thông tin liên lạc
ở các vùng nông thôn còn chưa thuận tiện, trình độ hiểu biết pháp luật của người
dân còn hạn chế nên trong nhiều trường hợp họ không thể đến tham gia phiên tòa
nhưng cũng không kịp thông báo cho Tòa án. Nếu trường hợp này mà Tòa án vẫn
tiến hành xét xử vắng mặt họ thì quyền lợi của họ không được đảm bảo.
Đối với trường hợp Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ hai:
Nếu đương sự vắng mặt vì sự kiện bất khả kháng: BLTTDS hiện hành không quy
định hướng xử lý trong trường hợp Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ hai, đương sự
hoặc người đại diện của họ, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự
vắng mặt vì sự kiện bất khả kháng nhưng khoản 3 Điều 28 Nghị quyết số
05/2012/NQ-HĐTP hướng dẫn thi hành một số quy định trong phần thứ hai “Thủ
tục giải quyết vụ án tại Tòa án cấp sơ thẩm” của BLTTDS đã được sửa đổi, bổ sung
theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLTTDS (sau đây gọi là Nghị quyết số
05/2012/NQ-HĐTP) có hướng dẫn như sau: “Trường hợp đương sự, người bảo vệ
quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự đã nhận được quyết định đưa vụ án ra xét
xử theo quy định tại khoản 2 Điều 195 của BLTTDS, đã được Tòa án tống đạt hợp
lệ giấy triệu tập phiên tòa theo quy định tại các điều từ Điều 150 đến Điều 156 của
BLTTDS và đương sự, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự đã
chuẩn bị tham gia phiên tòa xét xử vụ án, nhưng do sự kiện bất khả kháng xảy ra
đối với họ vào trước thời điểm Tòa án mở phiên tòa hoặc ngay trong thời điểm họ
đang trên đường đến Tòa án để tham gia phiên tòa (do thiên tai, địch họa, bị tai nạn,


ốm nặng phải đi bệnh viện cấp cứu, người thân bị chết,…) nên họ không thể có mặt
tại phiên tòa theo giấy triệu tập của Tòa án, thì Tòa án cũng hoãn phiên tòa”. Tuy
nhiên, Nghị quyết số 05/2012/NQ-HĐTP lại không nêu rõ hướng dẫn trên áp dụng
đối với trường hợp Tòa án triệu tập hợp lệ đương sự đến lần thứ mấy. Rõ ràng, đối
với trường hợp Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ nhất, đương sự vắng mặt dù có lý do
chính đáng hay không có lý do chính đáng Tòa án đều phải hoãn phiên tòa. Cho

lại đối với yêu cầu phản tố đó, nếu thời hiệu khởi kiện vẫn còn (Điều 27 Nghị quyết
số 05/2012/NQ-HĐTP).
- “Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan không có yêu cầu độc lập vắng mặt mà
không có người đại diện tham gia phiên tòa thì Tòa án tiến hành xét xử vắng mặt
họ” (điểm b khoản 2 Điều 199 BLTTDS năm 2011).
“Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập vắng mặt mà không có
người đại diện tham gia phiên tòa thì bị coi là từ bỏ yêu cầu độc lập của mình và
Tòa án quyết định đình chỉ việc giải quyết đối với yêu cầu độc lập của người đó, trừ
trường hợp người đó có đơn đề nghị xét xử vắng mặt. Người có quyền lợi, nghĩa vụ
liên quan có quyền khởi kiện lại đối với yêu cầu độc lập đó, nếu thời hiệu khởi kiện
vẫn còn” (điểm c khoản 2 Điều 199 BLTTDS năm 2011).
2.2. Thủ tục tố tụng dân sự áp dụng trong trường hợp đương sự vắng mặt ở Tòa án
cấp phúc thẩm khi giải quyết vụ án dân sự
Trong giai đoạn xét xử phúc thẩm, Tòa án cấp phúc thẩm chỉ xem xét lại phần của
bản án, quyết định sơ thẩm có kháng cáo, kháng nghị hoặc có liên quan đến việc
xem xét nội dung kháng cáo, kháng nghị (Điều 263 BLTTDS). Theo quy định tại
Điều 264 BLTTDS năm 2011, những người tham gia phiên tòa phúc thẩm bao gồm:


“Người kháng cáo, đương sự, cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan đến việc giải
quyết kháng cáo, kháng nghị và người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương
sự phải được triệu tập tham gia phiên tòa…”. Khi Tòa án triệu tập hợp lệ các đương
sự tham gia phiên tòa phúc thẩm mà đương sự vắng mặt thì theo quy định tại Điều
266 BLTTDS năm 2011 và hướng dẫn tại Điều 16 Nghị quyết số 06/2012/NQHĐTP hướng dẫn thi hành một số quy định trong phần thứ ba “Thủ tục giải quyết
vụ án tại Tòa án cấp phúc thẩm” của BLTTDS đã được sửa đổi, bổ sung theo Luật
sửa đổi, bổ sung một số điều của BLTTDS thì tùy từng trường hợp Tòa án phải giải
quyết như sau:
Đối với trường hợp Tòa án triệu tập hợp lệ, đương sự vắng mặt ở phiên tòa phúc
thẩm nhưng có đơn đề nghị Tòa án xét xử vắng mặt hoặc có người đại diện hợp
pháp tham gia: Trong trường hợp này thì Tòa án tiến hành xét xử vắng mặt họ.

- Nếu đương sự không phải là người kháng cáo: Trong trường hợp Tòa án triệu tập
hợp lệ lần thứ hai, đương sự không phải là người kháng cáo mà vắng mặt tại phiên
tòa phúc thẩm không vì sự kiện bất khả kháng thì Tòa án tiến hành xét xử vắng mặt
họ để xét kháng cáo của chủ thể khác hoặc kháng nghị của Viện kiểm sát.