MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN
Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi dưới sự hướng
dẫn của PGS.TS. Phạm Ngọc Anh. Các số liệu, tài liệu trích dẫn trong
luận văn là trung thực. Các tài liệu tham khảo có nguồn ngốc xuất xứ
rõ ràng. Công trình nghiên cứu của luận văn không trùng với các công
trình khác.
Tác giả

Nguyễn Thị Hải Yến


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Chủ tịch Hồ Chí Minh được thế giới tôn vinh là anh hùng giải phóng dân
tộc, nhà văn hóa kiệt xuất. Trước lúc ra đi, Người đã để lại cho Đảng ta, nhân
dân ta những di sản vô giá và một trong những di sản đó là tư tưởng của
Người - tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng Việt Nam.“Cách mạng là sự
nghiệp chung của quần chúng, chứ không phải của riêng cá nhân anh hùng
nào” [39, 672.]. Cách mạng muốn thành công phải đoàn kết, đoàn kết tạo nên
sức mạnh vô địch. Trong đó, nổi bật là tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết
dân tộc và Mặt trận dân tộc thống nhất. Theo Hồ Chí Minh, đại đoàn kết dân
tộc không chỉ dừng lại ở quan niệm, ở tư tưởng, ở những lời kêu gọi chung
chung, mà phải trở thành một chiến lược cách mạng, thành khẩu hiệu hành
động của toàn Đảng, toàn dân ta. Nó phải trở thành sức mạnh vật chất, một
lực lượng mạnh có tổ chức. Tổ chức đó chính là Mặt trận dân tộc thống nhất.
Việc đề xướng thành lập Mặt trận dân tộc thống nhất không chỉ là sáng tạo
lớn, mà còn là một cống hiến lớn lao của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta
đối với dân tộc ta và các dân tộc bị áp bức trên thế giới.
Kế tục vai trò lịch sử của các hình thức tổ chức Mặt trận trước đây, Mặt

dịch cơ cấu kinh tế, sự biến đổi các tầng lớp nhân dân, các giai cấp xã hội, các
tệ nạn xã hội,…Đặc biệt, tác động mạnh đến khối đại đoàn kết dân tộc và Mặt
trận Tổ quốc Việt Nam. Do những điều kiện khách quan của kinh tế, xã hội,
nhu cầu và lợi ích của hội viên đã thay đổi nhưng hoạt động của Mặt trận Tổ
quốc và các đoàn thể chưa kịp thay đổi. Trên thực tế, một bộ phận các tổ chức
cơ sở của Mặt trận Tổ quốc tồn tại hình thức, chưa có hoạt động đủ sức thu
hút quần chúng, hội viên, sinh hoạt chiếu lệ, tham gia miễn cưỡng, không ít
cán bộ không quan tâm, không muốn gắn bó với công tác Mặt trận,... gây ảnh
hưởng đến tính tích cực và niềm tin của nhân dân, hội viên. Mặt khác, cuộc
2


đấu tranh ở trong nước và trên thế giới không mất đi mà chuyển sang những
hình thức mới, nhất là trong điều kiện toàn cầu hoá ngày nay. Chúng ta có
thêm nhiều bạn mới, nhưng cũng xuất hiện những thế lực chống đối mới.
Chúng ta phải có phương thức đấu tranh mới, gắn đấu tranh với hợp tác để
cùng tồn tại và phát triển.
Chính vì lẽ đó mà vấn đề xây dựng Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam đã và đang
đặt ra những yêu cầu mới. Thực tiễn trên đòi hỏi Đảng và Nhà nước cần giữ
vững và đẩy mạnh hơn nữa việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về nguyên
tắc tổ chức và hoạt động của Mặt trận dân tộc thống nhất vào bối cảnh mới
hiện nay của đất nước.
Với ý nghĩa và tầm quan trọng đó, tác giả quyết định chọn đề tài: “Vận
dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về nguyên tắc của Mặt trận dân tộc thống nhất
vào việc đổi mới tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hiện
nay” làm đề tài luận văn của mình.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Tư tưởng xây dựng Mặt trận dân tộc thống nhất của Hồ Chí Minh là một
trong những tư tưởng quan trọng của Người và thể hiện tính khoa học, cách
mạng sâu sắc trong tư tưởng của Hồ Chí Minh. Vấn đề này đã thu hút sự quan

Hội thảo có 45 bài tham luận. Các bài tham luận tập trung phân tích, làm sâu
sắc hơn các nội dung về tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối của
Đảng về đại đoàn kết toàn dân tộc và xây dựng Mặt trận dân tộc thống nhất
trong các giai đoạn của cách mạng Việt Nam và hiện nay. Đồng thời nêu lên
những vấn đề lý luận và thực tiễn đang đặt ra trong giai đoạn hiện nay, nhất là
đổi mới nội dung, phương thức tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ quốc
Việt Nam.
Ngoài ra, còn có các bài viết được đăng trên báo, các tạp chí, tạp chí khoa
học chuyên ngành tiêu biểu như Tạp chí Mặt trận số 72(10/2009): “Từ kinh

4


nghiệm của Mặt trận dân tộc thống nhất trong lịch sử, suy nghĩ về đổi mới
Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam ngày nay” PGS.Trần Hậu.
Tạp chí Mặt trận số 77(3/2010): “ Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam tiếp tục đổi
mới nội dung và phương thức hoạt động, thực sự đóng vai trò nòng cốt xây
dựng khối Đại đoàn kết toàn dân tộc” của Ban biên tập Tạp chí Mặt trận.
Tạp chí Mặt trận số 85(11/2010): “Phát huy sức mạnh Đại đoàn kết toàn
dân tộc để xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc” của tác giả Huỳnh Đảm (Ủy viên
Trung ương Đảng,Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam).
Một số chuyên đề giáo dục của Tạp chí Xây dựng Đảng như Chuyên đề
“Đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam
và các đoàn thể chính trị - xã hội” – Tài liệu bồi dưỡng thi nâng ngạch lên
chuyên viên cao cấp khối Đảng, Đoàn thể năm 2012.
Nhìn chung, dưới góc độ nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh, các công
trình trên đã có những đóng góp tích cực trong việc tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí
Minh về nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Mặt trận dân tộc thống nhất.
Tuy nhiên các công trình mới chỉ nhìn nhận vấn đề nguyên tắc tổ chức và
hoạt động trên khía cạnh tổng quát mà chưa đi vào chiều sâu về giá trị của tư

tộc thống nhất.
- Thứ hai: làm rõ giá trị lý luận và thực tiễn của quan điểm của Hồ Chí
Minh về nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Mặt trận dân tộc thống nhất
- Thứ ba: phân tích thực trạng tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ Quốc
Việt Nam hiện nay và trình bày một số giải pháp chủ yếu nhằm đổi mới tổ
chức và hoạt động của Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam theo quan điểm của Hồ
Chí Minh.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng: Quan điểm của Hồ Chí Minh về nguyên tắc tổ chức và hoạt
động của Mặt trận dân tộc thống nhất; thực trạng tổ chức, hoạt động của Mặt
trận Tổ quốc Việt Nam hiện nay.

6


- Phạm vi nghiên cứu: đề tài giới hạn ở việc phân tích, làm rõ những
quan điểm của Hồ Chí Minh về nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Mặt trận
dân tộc thống nhất và thực trạng tổ chức, hoạt động của Mặt trận Tổ Quốc
Việt Nam hiện nay (Chủ yếu là từ năm 2001 đến nay). Đề tài sử dụng các tư
liệu trong các công trình nghiên cứu của các tác giả đã được công bố trong
những năm gần đây.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận
Đề tài thực hiện dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin,
tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng
Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam hiện nay.
5.2. Phương pháp
Đề tài sử dụng các phương pháp như: phân tích và tổng hợp, phương pháp
logic - lịch sử,..
Phương pháp tổng hợp: sử dụng phương pháp tổng hợp trong quá trình

của tư tưởng Hồ Chí Minh trong thời kỳ đổi mới hiện nay.
6.2. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài
Đề tài có thể dùng làm tài liệu tham khảo phục vụ cho việc nghiên cứu,
học tập tư tưởng Hồ Chí Minh và Chính trị học.
Đồng thời, đề tài cũng góp phần làm rõ thêm cơ sở lý luận khoa học cho
việc nhận thức, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong việc xây dựng Mặt trận
Tổ Quốc Việt Nam hiện nay.
7. Kết cấu đề tài.
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn gồm
2 chương.

8


Chương 1
QUAN ĐIỂM HỒ CHÍ MINH VỀ NGUYÊN TẮC TỔ CHỨC, HOẠT
ĐỘNG CỦA MẶT TRẬN DÂN TỘC THỐNG NHẤT
Ngày 18/11/1930, Ban Thường vụ Trung ương Đảng đã ban hành Chỉ thị
về việc thành lập “Hội Phản đế đồng minh” – hình thức đầu tiên của Mặt trận
dân tộc thống nhất, đánh dấu sự phát triển về chất của phong trào yêu nước,
của khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân
tộc. Trải qua 84 năm đấu tranh cách mạng, Mặt trận dân tộc thống nhất Việt
Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng, với những tên gọi và hình thức tổ chức khác
nhau phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ trong từng thời kỳ cách mạng đã không
ngừng lớn mạnh và tập hợp ngày càng đông đảo các tầng lớp nhân dân thống
nhất thành một khối, tạo thành sức mạnh to lớn cho dân tộc trong sự nghiệp
đấu tranh giành độc lập, tự do và hạnh phúc.
1.1. Quan điểm Hồ Chí Minh về tập hợp lực lượng, đại đoàn kết toàn
dân tộc
Cách mạng muốn giành được thắng lợi, thì một trong những nhân tố rất

nhất. Mục tiêu của việc tập hợp lực lượng, phát huy sức mạnh đại đoàn kết
toàn dân tộc theo Hồ Chí Minh là nhằm giải phóng con người, xây dựng
thành công chủ nghĩa xã hội trên đất nước ta.
Hồ Chí Minh hiểu sâu sắc rằng, phải tập hợp lực lượng đông đảo của toàn
dân tộc mới có thể thực hiện thắng lợi sự nghiệp vẻ vang. Và hơn ai hết,
Người là linh hồn của khối đại đoàn kết; là nhà lãnh đạo, tổ chức, tập hợp,
xây dựng lực lượng cách mạng; sáng lập ra Đảng Cộng sản Việt Nam, các tổ
chức Mặt trận, đoàn thể cách mạng để tập hợp, đoàn kết mọi người, mọi giai
tầng cùng đồng tâm, hợp lực, đánh đổ thực dân, phong kiến, giành độc lập, tự
do cho dân tộc. Đoàn kết trong Mặt trận Việt Minh, nhân dân ta đã làm Cách
mạng Tháng Tám thành công, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà,
10


Nhà nước Cộng hoà Dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á, nay là nước
Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đoàn kết trong Mặt trận Liên Việt,
nhân dân ta vừa kháng chiến, vừa kiến quốc, làm nên chiến thắng Điện Biên
Phủ lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu, lập lại hoà bình ở Đông Dương,
đưa miền Bắc tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội. Đoàn kết trong Mặt trận Tổ
quốc Việt Nam, trong Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và
Liên minh các lực lượng dân tộc, dân chủ và hoà bình Việt Nam, nhân dân ta
đã “đánh cho Mỹ cút, đánh cho Nguỵ nhào”, làm nên đại thắng mùa Xuân
1975, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước, hoàn thành cách
mạng dân tộc, dân chủ, đưa cả nước tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định, đại đoàn kết dân tộc vừa là mục tiêu,
vừa là nhiệm vụ hàng đầu của cách mạng, được xây dựng trên cơ sở lấy lợi
ích tối cao của đất nước và quyền lợi cơ bản của nhân dân lao động làm nền
tảng; kết hợp hài hoà lợi ích cá nhân với lợi ích tập thể, lợi ích gia đình với lợi
ích xã hội, lợi ích giai cấp với lợi ích dân tộc. Lợi ích tối cao của dân tộc là
độc lập, thống nhất, chủ quyền quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ, là “dân giàu,

của cả dân tộc, phù hợp với lợi ích của từng bộ phận. Người cũng căn dặn,
trong từng thời kỳ, từng giai đoạn cách mạng có thể và cần thiết phải điều
chỉnh chính sách và phương pháp tập hợp cho phù hợp với những đối tượng
khác nhau, nhưng đại đoàn kết dân tộc phải luôn luôn được nhận thức là vấn
đề sống còn của cách mạng.
Từ những luận điểm trên có thể thấy rằng điều kiện cơ bản để đảm bảo cho
sự tồn tại của Mặt trận dân tộc thống nhất là kết hợp giữa điểm tương đồng và
sự khác biệt. Không có điểm tương đồng, chúng ta không thể tập hợp được
mọi giai tầng trong xã hội. Song, do Mặt trận gồm nhiều giai tầng nên có sự
khác biệt là tất yếu. Trong quá trình cách mạng, Hồ Chí Minh và Đảng ta đã
biết cách “đánh thức”, khơi dậy những điểm tương đồng nên đã tập hợp, xây
12


dựng được khối đại đoàn kết toàn dân tộc tạo sức mạnh to lớn, đưa sự nghiệp
cách mạng nước ta đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác và vững bước đi lên
con đường xã hội chủ nghĩa.
1.2. Quan điểm Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của Mặt trận dân tộc
thống nhất.
1.2.1. Mặt trận dân tộc thống nhất trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc
Mặt trận dân tộc thống nhất là hiện thân của khối đại đoàn kết dân tộc và
có vai trò đặc biệt quan trọng trong xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc.
Ngược lại, xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc quy định vai trò của Mặt trận
và các tổ chức chính trị - xã hội. Thực tiễn cách mạng chỉ ra rằng, không thể
phát huy cao nhất sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc nếu không xây dựng,
củng cố Mặt trận dân tộc thống nhất. Củng cố và phát huy sức mạnh của khối
đại đoàn kết dân tộc là mục tiêu, phương hướng, yêu cầu hoạt động của Mặt
trận. Đó là mối quan hệ biện chứng giữa vấn đề đoàn kết và phương thức,
cách thức tổ chức để có được đoàn kết; là mối quan hệ giữa vấn đề đoàn kết
với vấn đề Mặt trận trong cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng.

đòi hỏi khách quan, tự phát của nhân dân thành sức mạnh vô địch trong cuộc
đấu tranh vì độc lập dân tộc, tự do, hạnh phúc cho nhân dân.
Khẳng định vai trò động lực của khối đại đoàn kết toàn dân, Đảng ta đồng
thời khẳng định: “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể nhân dân có vai
trò rất quan trọng”, cụ thể là “nơi thể hiện ý chí, nguyện vọng, tập hợp khối
đại đoàn kết toàn dân” [14, tr.123]. Vì vậy, Người thiết tha hiệu triệu toàn thể
đồng bào “đoàn kết lại đánh đổ bọn đế quốc và bọn Việt gian đặng cứu giống
nòi ra khỏi nước sôi lửa bỏng” [30, tr. 230]. Tinh thần đó đã được thể hiện
trong Chương trình hoạt động của Việt Minh: liên hiệp hết thảy các giới đồng
bào yêu nước, không phân biệt giàu nghèo, già trẻ, gái trai, không phân biệt
tôn giáo và xu hướng chính trị đặng cùng nhau mưu cuộc giải phóng và sinh
14


tồn, nhằm mục tiêu làm cho nước nhà được độc lập, dân tộc ấm no, hạnh
phúc.
Thành lập Mặt trận dân tộc thống nhất là một sáng tạo lớn, đồng thời là
một cống hiến vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng đối với dân tộc ta và
các dân tộc bị áp bức trên thế giới. Trong lịch sử Đảng ta, khi nào Đảng có
chính sách Mặt trận đúng đắn, coi trọng vai trò của Mặt trận, tăng cường sự
lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận, tập hợp được ngày càng đông đảo các
tầng lớp nhân dân, thật lòng đoàn kết, thì sẽ động viên được sức mạnh to lớn
của toàn dân tộc, tranh thủ được sự ủng hộ của nhân dân tiến bộ trên thế
giới…Những lúc đó, thế và lực của nhân dân ta sẽ được nhân lên gấp bội,
cách mạng sẽ vượt qua được khó khăn thử thách và ngày càng tiến lên giành
thắng lợi to lớn hơn. Trái lại, khi nào chúng ta xem nhẹ Mặt trận dân tộc
thống nhất, cường điệu đấu tranh giai cấp, phân biệt đối xử trong nội bộ nhân
dân, thì lúc đó sức mạnh của khối đoàn kết dân tộc bị suy yếu, cách mạng sẽ
gặp khó khăn. Bài học đó vẫn còn ý nghĩa thiết thực đối với công cuộc đổi
mới đất nước ngày nay. Có thể coi đó là một vấn đề có tính quy luật trong

Tám thành công”, “giúp kháng chiến thắng lợi” và khẳng định sự đúng đắn
lời tiên đoán của Người rằng Mặt trận sẽ “giúp xây dựng một nước Việt Nam
hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giầu mạnh” [37, tr.131]
1.2.3. Mặt trận dân tộc thống nhất - hình thức tổ chức, tập hợp mọi lực
lượng cách mạng, yêu nước.
Mặt trận dân tộc thống nhất Việt Nam trong thực tế không những đã thể
hiện tính liên hiệp giai cấp, mà còn thể hiện tính quần chúng rộng rãi. Mặt
trận tập hợp đoàn kết công nhân, nông dân, trí thức, các chính đảng, các đoàn
thể, các cá nhân yêu nước, kể cả những người thuộc tầng lớp trên, những
người còn có những ý kiến khác nhau về những vấn đề cụ thể của công cuộc
đấu tranh giành độc lập của dân tộc,…vì vậy, Mặt trận mang tính quần chúng
16


rộng rãi. Đây chính là điểm khác nhau căn bản giữa Mặt trận với các chính
đảng, các đoàn thể. Đó cũng chính là lợi thế của Mặt trận, làm cho Mặt trận
có thể tập hợp được mọi tầng lớp nhân dân, tạo nên sức mạnh của khối đại
đoàn kết dân tộc, biến lực lượng đấu tranh của nhân dân ta từ yếu thành mạnh,
đội ngũ đấu tranh từ ít thành nhiều. Nhờ vậy, Cách mạng Tháng Tám 1945 đã
giành thắng lợi, kháng chiến chống thực dân Pháp và chống đế quốc Mỹ đã
thành công. Qua các thời kỳ, nơi nào, lúc nào mắc sai lầm cô độc, hẹp hòi
trong công tác Mặt trận đều ảnh hưởng đến tính quần chúng rộng rãi của Mặt
trận, làm suy yếu phong trào quần chúng.
Mặt trận dân tộc thống nhất là một hình thức tập hợp quần chúng rộng rãi,
đại diện cho đại đa số quần chúng, đại diện cho quyền lợi dân tộc, không có
sự phân biệt đối xử. Người cho rằng: “Từ Nam đến Bắc, ai là người tán thành
hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ thì chúng ta sẵn sàng đoàn kết với họ,
thật thà hợp tác với họ, thật sự đoàn kết với họ, dù từ trước đến nay họ đã theo
phe phái nào” [37, tr.104]. Chúng ta đọc thấy tư tưởng này của Người từ
trong Chính cương vắn tắt và Sách lược vắn tắt được thông qua (1930) tại Hội

các nhân sĩ dân chủ và thân sĩ yêu nước không kể khuynh hướng chính trị, xã
hội, có lợi ích giống nhau và khác nhau, thậm chí đối nghịch nhau, chỉ cần tán
thành mục tiêu chung là giành độc lập dân tộc.
1.3. Các nguyên tắc tổ chức, hoạt động của Mặt trận dân tộc thống nhất.
1.3.1. Xây dựng trên nền tảng khối liên minh công - nông - trí - thức và
dưới sự lãnh đạo của Đảng.
Hồ Chí Minh viết: “Lực lượng chủ yếu trong khối đoàn kết dân tộc là
công nông, cho nên liên minh công nông là nền tảng của Mặt trận dân tộc
thống nhất” [39, tr.417]. Người chỉ rõ rằng, sở dĩ phải lấy liên minh công –
nông làm nền tảng “Vì họ là người trực tiếp sản xuất tất cả mọi tài phú làm
cho xã hội sống. Vì họ đông hơn hết, mà cũng bị áp bức bóc lột nặng nề hơn
18


hết. Vì chí khí cách mạng của họ chắc chắn, bền bỉ hơn của mọi tầng lớp
khác” [37, tr.376]. Chủ tịch Hồ Chí Minh coi liên minh công nông “là nền”,
“là gốc” của đại đoàn kết và chỉ rõ “nó cũng như cái nền của nhà, gốc của
cây. Nhưng đã có nền vững, gốc tốt, còn phải đoàn kết các tầng lớp nhân dân
khác” [36, tr.244]. Vai trò, vị trí, mối quan hệ giữa công nông với các tầng
lớp nhân dân khác trong mặt trận chống đế quốc cũng đã được Chỉ thị ngày
18-11-1930 xác định: “Cuộc cách mạng tư sản dân quyền ở Đông Dương mà
không tổ chức được toàn dân lại thành một lực lượng thật đông, thật kín thì
cuộc cách mạng cũng khó thành công”. Giải thích khái niệm đông, Chỉ thị nêu
rõ đó là “toàn dân cùng đứng trong một mặt trận chống đế quốc và tụi phong
kiến làm tay sai phản động”; còn khái niệm kín “là đặt để công nông trong
bức thành dân tộc phản đế bao la”.
Người nhấn mạnh giai cấp công nhân muốn hoàn thiện sứ mệnh lãnh
đạo cách mạng nhất thiết phải liên minh với giai cấp nông dân và tầng lớp trí
thức cách mạng để tạo sự vững chắc cho khối đoàn kết dân tộc. Người căn
dặn trong khi chú trọng vai trò nòng cốt của liên minh công nông, cần chống

và ảnh hưởng của họ đối với cuộc đấu tranh chống đế quốc và phong kiến mà
xác định rõ quan điểm, đường lối xây dựng Mặt trận. Chỉ có đoàn kết và dựa
vững chắc vào quần chúng cơ bản là công nhân và nông dân, mới tạo được
thế mạnh cho Mặt trận và mới có tiền đề, cơ sở để liên minh với tầng lớp
trung gian và tầng lớp trên. Không có được thế mạnh đó, Mặt trận sẽ để tuột
khỏi tay những lực lượng có thể liên minh, không thể thực hiện được khẩu
hiệu “thêm bầu bạn”.
Theo Hồ Chí Minh, đại đoàn kết là công việc của toàn dân tộc, song, nó
chỉ có thể được củng cố và phát triển vững chắc khi được Đảng lãnh đạo. Mặt
trận dân tộc thống nhất và các tổ chức chính trị - xã hội phải đặt dưới sự lãnh
đạo của Đảng Cộng sản. Trong Sách lược vắn tắt của Đảng, Hồ Chí Minh chỉ
20


rõ: “Đảng là đội tiên phong của giai cấp vô sản, phải thu phục cho được đại
bộ phận giai cấp mình, phải làm cho giai cấp mình lãnh đạo được dân chúng”.
Để hiện thực hóa tư tưởng đó, làm cho nó có sức mạnh vật chất, thành lực
lượng vật chất có tổ chức – Mặt trận dân tộc thống nhất được thành lập và
Đảng Cộng sản vừa là thành viên của Mặt trận dân tộc thống nhất, vừa là lực
lượng lãnh đạo Mặt trận, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân ngày càng vững
chắc. Quyền lãnh đạo Mặt trận không phải Đảng tự phong cho mình, mà là
được nhân dân tự giác thừa nhận. Điều này đã được Hồ Chí Minh phân tích
rất cặn kẽ: “Đảng không thể đòi hỏi Mặt trận thừa nhận quyền lãnh đạo của
mình, mà phải tỏ ra là một bộ phận trung thành nhất, hoạt động nhất và chân
thực nhất. Chỉ trong đấu tranh và công tác hàng ngày, khi quần chúng rộng rãi
thừa nhận chính sách đúng đắn và năng lực lãnh đạo của Đảng, thì Đảng mới
giành được địa vị lãnh đạo”. [30, tr.168]
Sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận vừa là vấn đề mang tính nguyên
tắc, vừa là một tất yếu bảo đảm cho Mặt trận tồn tại, phát triển và có hiệu lực
trong thực tiễn. Bởi vì, chỉ có chính Đảng của giai cấp công nhân được vũ

luật của Nhà nước có ý nghĩa quan trọng hàng đầu”. Như vậy, đại đoàn kết
dân tộc chính là đòi hỏi khách quan của bản thân quần chúng nhân dân trong
cuộc đấu tranh để tự giải phóng mình, là sự nghiệp của nhân dân, do nhân
dân, vì nhân dân. Đảng có sứ mệnh thức tỉnh, tập hợp, hướng dẫn, biến những
đòi hỏi khách quan, tự phát của nhân dân thành sức mạnh vô địch trong cuộc
đấu tranh vì độc lập dân tộc, tự do, hạnh phúc cho nhân dân.
1.3.2. Nguyên tắc hiệp thương dân chủ, bảo đảm đại đoàn kết rộng
rãi và bền vững
Nếu như tập trung dân chủ là nguyên tắc tổ chức và hoạt động cao nhất của
Đảng Cộng sản Việt Nam, thì hiệp thương dân chủ lại là nguyên tắc tổ chức
và hoạt động cao nhất của Mặt trận dân tộc thống nhất. Mặt trận dân tộc thống
22


nhất là tổ chức chính trị - xã hội rộng lớn của cả dân tộc, bao gồm nhiều giai
cấp, tầng lớp, đảng phái, dân tộc, tôn giáo khác nhau, với nhiều lợi ích khác
nhau. Do vậy, hoạt động của Mặt trận dân tộc thống nhất phải theo nguyên tắc
hiệp thương dân chủ.
Hiệp thương dân chủ theo cách hiểu thông thường là hiệp ý, thương lượng
một cách bình đẳng, dân chủ những vấn đề chính trị - xã hội trong quá trình
xây dựng tổ chức bộ máy và tiến hành các hoạt động của Mặt trận dân tộc
thống nhất. Theo Hồ Chí Minh một đường lối đoàn kết đúng đắn, chẳng
những có tác dụng khơi dậy tính tích cực của nhân tố con người, mà còn
hướng tính tích cực của con người hành động theo quy luật phát triển khách
quan của xã hội. Vậy nên, hiệp thương chính là quá trình thuyết phục để khơi
dậy tính tích cực xã hội của con người, tạo nên động lực của phát triển xã hội.
Mặt trận dân tộc thống nhất với tư cách là một liên minh chính trị xã hội rộng
rãi nhất nên Mặt trận phải thực hiện hiệp thương dân chủ và chỉ có hiệp
thương dân chủ thì mới giữ được sự tồn tại của liên minh, nhằm thực hiện cho
được mục tiêu đề ra. Hiệp thương tự thân đã nói nên tính chất dân chủ, bình

hiện được dân chủ thì mới có điều kiện và tiền đề để thực hiện đoàn kết và
mỗi bước tiến của dân chủ tương ứng với sự phát triển của đoàn kết và xây
dựng đồng thuận xã hội.
Đoàn kết các cá thể thành một tập thể trên cở sở đồng thuận xã hội sẽ nhân
lên sức mạnh của mỗi người, tạo nên sức mạnh cộng đồng, liên kết các cá
nhân với xã hội cùng phấn đấu cho lợi ích chung của xã hội, trong đó có lợi
ích của mỗi cá nhân. Dân chủ mà không có đoàn kết thì không thể tạo nên sức
mạnh của động lực. Đoàn kết và đồng thuận xã hội mà không dựa trên cơ sở
phát huy dân chủ thì chỉ mang tính hình thức, không tạo nên sức mạnh cộng
đồng để giải phóng dân tộc, giải phóng con người. Thực hành dân chủ, theo tư
tưởng Hồ Chí Minh, là cái chìa khóa vạn năng có thể giải quyết mọi khó
24